Auto Penal Nº 71/2018, Au...ro de 2018

Última revisión
17/09/2017

Auto Penal Nº 71/2018, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 2, Rec 7/2018 de 29 de Enero de 2018

nuevo

GPT Iberley IA

Copiloto jurídico


Relacionados:

Tiempo de lectura: 20 min

Orden: Penal

Fecha: 29 de Enero de 2018

Tribunal: AP - Pontevedra

Ponente: BARREIRO PRADO, JOSE JUAN RAMON

Nº de sentencia: 71/2018

Núm. Cendoj: 36038370022018200041

Núm. Ecli: ES:APPO:2018:114A

Núm. Roj: AAP PO 114:2018

Resumen:
INJURIA

Encabezamiento

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 2

PONTEVEDRA

AUTO: 00071/2018

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 2 de PONTEVEDRA

Domicilio: ROSALIA DE CASTRO NÚM. 5

Telf: 986.80.51.19 Fax: 986.80.51.14

Equipo/usuario: MM

Modelo:662000

N.I.G.:36024 41 2 2017 0000211

ROLLO: RT APELACION AUTOS 0000007 /2018 I

Juzgado procedencia: XDO.1A.INST.E INSTRUCIÓN N.1 de LALIN

Procedimiento de origen: DILIGENCIAS PREVIAS PROC. ABREVIADO 0000074 /2017

RECURRENTE: Alfonso , María

Procurador/a: LUIS EDELMIRO LALIN GONZALEZ

Abogado/a: MANUELA SOBRIDO BRETAL

RECURRIDO/A: Eliseo

Procurador/a: MANUEL NISTAL RIADIGOS

Abogado/a: JOSE JORGE BASTOS CASTRO

AUTO Nº 71

MAXISTRADOS/AS

Ilmo. Sr. don José Juan Ramón Barreiro Prado, presidente

Ilma. Sra. dona Rosa del Carmen Collazo Lugo

Ilma. Sra. dona Rosario Cimadevila Cea

Pontevedra, a vinte e nove de xaneiro de dous mil dezaoito.

Antecedentes

Primeiro.-Na causa arriba mencionada o Xulgado de 1ª Instancia e Instrución núm. 1 de Lalin ditou un auto con data do 9 de novembreo de 2017 no que acordou o sobresemento provisional da causa por non resultar debidamente xustificada a perpetración dun delito que foi motivo á formación da causa ( arts. 641.1 e 779.1º.1ª da LACrim .

Segundo.-Contra o dito auto a representación procesal de Alfonso , formulou recurso de apelación, e, admitido a trámite, remitíronse as actuacións a este Tribunal para a súa resolución.

Expón o parecer da Sala o maxistrado relatordon José Juan Ramón Barreiro Prado.


Fundamentos

Primeiro.- Por un auto do 9 de novembro de 2017, a xuíza do Xulgado de Instrución número 1 de Lalín acordou, ao abeiro dos artigos 641.1 º e 779.1.1ª da Lei de axuizamento criminal , o sobresemento provisional e o conseguinte arquivo das dilixencias incoadas por mor dunha querela presentada por Alfonso e María contra Eliseo polos supostos delitos de inxurias graves e calumnias dos artigos 208 e 205, respectivamente, do Código penal . Contra a amentada resolución xudicial os querelantes presentaron un recurso de apelación directo perante esta alzada, ao cal se opuxo o querelado.

Segundo.- Na resolución xudicial da instancia contra a que agora se apela alúdese a que na querela non se reflicten apelativos, palabras, frases insultantes ou lacerantes que puidesen constituír unha inxuria en si mesma e independentemente do contexto en que se proferiron, nin insultos necesarios para expresar a súa opinión ou xuízo de valor o querelado. E que, en realidade, do que se podería tratar sería dun posible delito de calumnia pola imputación dun delito con coñecemento da súa falsidade ou temerario desprezo da verdade.

A cerna do asunto podemos concretala do seguinte xeito. O 28 de decembro de 2016 o querelado, Eliseo , publicou no seu perfil público de Facebook o seguinte:

DÍA DOS SANTOS INOCENTES (pásanme por privado este anónimo pidindo que o comparta): Alfonso e María foron os que facilitaron a información a grupos independentistas cando se falou de que había alerta terrorista en Lalín. Recordádelo? Agora ambos son egrexias figuras. Feliz Día dos Santos Inocentes!!!

Deseguido publicaba unha noticia dun xornal do 6 de decembro de 2014:

El alcalde de Lalín desvela que fue objetivo de ETA tras la visita de Carlos Manuel . Numerosa documentación sobre sus rutas habituales o la casa de sus padres, donde vivía entonces, fue encontrada en el registro del piso de la etarra. El alcalde de Lalín, Blas , figuró entre los posibles objetivos de la organización terrorista ETA en el 2001.

Días máis tarde, en contestación a outra persoa, preguntáballe a esta:

No caso de que alguén filtrase información a grupos independentistas conectados con ETA que che parecería??? Tamén os aplaudirías??? Ilústranos coa túa incoherencia político-ideolóxica habitual.

O 4 de xaneiro de 2017 o querelado publicou:

O post di o que di, nin máis nin menos. É un feito que estas dúas persoas estaban vinculadas a grupos independentistas galegos que colaboraban con eles. Polo tanto o afirmación que contén o post é certa. Así consta en diversas declaracións que asinan eles mesmos. A súa pertenza a colectivos nacionalistas que teñen no seu ideario 'a loita pola liberación nacional' ou a 'independencia nacional' e que eu considero radicais e extremistas tamén é un feito.

E, respecto dunha nota que publicou co títuloTerrorismo??? María e Alfonso son simples profesores???,na querela salientábase que naquela o querelado dicíaque quede claro e que eles afronten a súa responsabilidade por xuntarse con grupos políticos en cuxo círculo dalgunha maneira xerminaron xentes nocivas para Galicia.

Terceiro.- Dun xeito ben exhaustivo o ATS, Penal, Sección 1ª, do 28 de febreiro de 2012 (ROJ: ATS 2805/2012 - ECLI:ES:TS:2012:2805A) lembra a doutrina xurisprudencial relativa aos delitos de inxurias e calumnias -obxecto da querela que deu orixe ás presentes actuacións- cando entran en conflito a liberdade de expresión e información co dereito ao honor. Así:

[...] el TC en la sentencia 39/2005 de 28 de febrero , nos recuerda que si bien la legislación penal otorga una amplia protección a la buena fama y al honor de las personas y a la dignidad de las instituciones mediante la tipificación de los delitos de injuria y calumnia, este Tribunal ha declarado reiteradamente que el reconocimiento constitucional de las libertades de expresión y de información ha modificado profundamente la forma de afrontar el enjuiciamiento de los delitos contra el honor en aquellos supuestos en los que la conducta a considerar haya sido realizada en ejercicio de dichas libertades, pues la dimensión constitucional del conflicto hace insuficiente el criterio subjetivo delanimus iniurianditradicionalmente utilizado por la jurisprudencia penal para el enjuiciamiento de este tipo de delitos que ahora, con arreglo a la doctrina de este Tribunal, no basta por sí solo para fundar una condena penal por un delito de injurias ( SSTC 104/1986, de 17 de julio ; 107/1988, de 25 de junio ; 105/1990, de 6 de junio ; 320/1994, de 28 de diciembre ; 42/1995, de 18 de marzo ; 19/1996, de 12 de febrero ; 232/1998, de 30 de diciembre ; 297/2000, de 11 de diciembre ; y 2001, de 15 de enero). Ello entraña la necesidad de que el enjuiciamiento se traslade a un distinto plano, en el que el Juez penal debe examinar, en aquellos casos en los que se haya alegado el ejercicio legítimo de las libertades del art. 20.1 a) y d) CE , si los hechos no han de encuadrarse, en rigor, dentro de ese alegado ejercicio de los derechos fundamentales protegidos en el citado precepto constitucional, ya que, de llegar a esa conclusión, la acción penal no podría prosperar puesto que las libertades del art. 20.1 a) y d) CE operarían como causas excluyentes de la antijuridicidad de esa conducta ( STC 104/1986, de 13 de agosto , reiterada en las SSTC 105/1990, de 6 de junio ; 85/1992, de 8 de junio ; 136/1994, de 9 de mayo ; 297/1994, de 14 de noviembre ; 320/1994, de 28 de diciembre ; 42/1995, de 18 de marzo ; 19/1996, de 12 de febrero ; 232/1998, de 30 de diciembre ). Es obvio que los hechos probados no pueden ser a un mismo tiempo valorados como actos de ejercicio de un derecho fundamental y como conductas constitutivas de un delito ( SSTC 2/2001, de 15 de enero ; 185/2003, de 27 de octubre ).

Tanto el Tribunal Constitucional como esta Sala han reiterado el valor preponderante de las libertades del art. 20 de la Constitución , así en la Sentencia ya citada 39/2005, de 28 de febrero , se declara que cuando las libertades de expresión e información operan como instrumentos de los derechos de participación política debe reconocérsele, si cabe, una mayor amplitud que cuando actúan en otros contextos, ya que el bien jurídico fundamental por ellas tutelado, que es también aquí el de la formación de la opinión pública libre, adquiere un relieve muy particular en esta circunstancia, haciéndoles «especialmente resistente(s), inmune(s) a las restricciones que es claro que en otro contexto habrían de operar. Igualmente se dice en esa STC que, en estos casos, quedan amparadas por las libertades de expresión e información no sólo críticas inofensivas o indiferentes, «sino otras que puedan molestar, inquietar o disgustar» ( STC 110/2000 ; en el mismo sentido, STC 85/1992, de 8 de junio , y SSTEDH, de 7 de diciembre de 1976, caso Handyside contra Reino Unido , y de 8 de julio de 1986 caso Lingens contra Austria ).

En esa misma línea, el propio Tribunal Constitucional, considera -Cfr. STC 101/1990, de 11 de noviembre - que las libertades del art. 20 de la Constitución no sólo son derechos fundamentales de cada ciudadano, sino también condición de existencia de la opinión pública libre, indisolublemente unida al pluralismo político, que es un valor fundamental y requisito de funcionamiento del Estado democrático, que por lo mismo trascienden el significado común y propio de los demás derechos fundamentales.

Coincide esta doctrina del Tribunal Constitucional con la que emana del Tribunal Europeo de Derechos Humanos, que en Sentencia 38/2004, de 27 de mayo, caso Vides Aizsardzïbas Klubs contra Letonia , al interpretar el artículo 10, declara que la libertad de expresión constituye uno de los fundamentos esenciales de una sociedad democrática y una de las condiciones primordiales de su progreso y del desarrollo de cada individuo (ver Sentencia Lingens contra Austria de 8 julio 1986 ). Con la salvedad del párrafo segundo del artículo 10, no sólo comprende las «informaciones» o «ideas» acogidas favorablemente o consideradas como inofensivas o indiferentes, sino también aquellas que chocan, ofenden o inquietan; así lo quieren el pluralismo, la tolerancia y el espíritu de apertura sin los cuales no existe una «sociedad democrática» ( Sentencias Handyside contra Reino Unido de 7 diciembre 1976 , y Jersild contra Dinamarca de 23 septiembre 1994 ). Como precisa el artículo 10, el ejercicio de la libertad de expresión está sometido a ciertas formalidades, condiciones, restricciones y sanciones que deben no obstante interpretarse estrictamente, debiendo establecerse su necesidad de forma convincente (ver, entre otras, Sentencias Observer y Guardian contra Reino Unido de 26 noviembre 1991 ; Jersild contra Dinamarca, anteriormente citada; Janowski contra Polonia; Nielsen y Johnsen contra Noruega).

Esta Sala del Tribunal Supremo igualmente tiene declarado (Cfr. Sentencia 26 de abril de 1991 ) que la libertad de expresión tiene la jerarquía propia de una garantía esencial de un Estado en el que se reconoce a la libertad y al pluralismo político el carácter de 'valores superiores de su ordenamiento jurídico' ( art. 1 CE ) y que, consecuentemente no puede excluir el derecho a expresar las ideas y convicciones cuando éste aparezca como un interés preponderante sobre el honor, particularmente cuando se trata de la formación de la opinión pública en cuestiones político-estatales, sociales, etc.

Pero no es menos cierto que la propia Constitución, no obstante la trascendencia y el carácter preponderante que se debe atribuir a la libertad de expresión, reconoce -art. 20.4 - que no es un derecho ilimitado y absoluto, y que existen límites por el respeto debido a otros derechos fundamentales y en concreto hace expresa referencia al derecho al honor.

Ello igualmente ha sido recogido en Sentencias del Tribunal Constitucional, del Tribunal Europeo de Derechos Humanos y de esta propia Sala del Tribunal Supremo.

Así, en la STC 39/2005, de 28 de febrero , se dice que el valor especial que la Constitución otorga a las libertades de expresión e información «no puede configurarse como absoluto, puesto que, si viene reconocido como garantía de la opinión pública, solamente puede legitimar las intromisiones en otros derechos fundamentales que guarden congruencia con esa finalidad, es decir, que resulten relevantes para la formación de la opinión pública sobre asuntos de interés general, careciendo de tal efecto legitimador cuando las libertades de expresión e información se ejerciten de manera desmesurada y exorbitante del fin en atención al cual la Constitución les concede su protección preferente» ( STC 171/1990, de 12 de noviembre ). E igualmente se declara que ello no significa en modo alguno que, en atención a su carácter público, dichas personas queden privadas de ser titulares del derecho al honor que el art. 18.1 CE garantiza ( SSTC 190/1992 ; y 105/1990 )» [ STC 336/1993, de 15 de noviembre ]. También en este ámbito es preciso respetar la reputación ajena ( art. 10.2 CEDH , SSTEDH caso Lingens, de 8 de julio de 1986 y caso Bladet Tromso y Stensaas, de 20 de mayo de 1999 ), y el honor, porque estos derechos «constituyen un límite del derecho a expresarse libremente y de la libertad de informar» ( SSTC 232/2002, de 9 de diciembre ; 297/2000, de 11 de diciembre ; 49/2001, de 26 de febrero ; y 76/2002, de 8 de abril ). Sigue diciendo que, en efecto, desde la STC 104/1986, de 17 de julio , hemos establecido que, si bien «el derecho a expresar libremente opiniones, ideas y pensamientos [ art. 20.1 a) CE ] dispone de un campo de acción que viene sólo delimitado por la ausencia de expresiones indudablemente injuriosas sin relación con las ideas u opiniones que se expongan y que resulten innecesarias para su exposición ( SSTC 105/1990, de 6 de junio ), no es menos cierto que también hemos mantenido inequívocamente que la Constitución no reconoce en modo alguno (ni en ese ni en ningún otro precepto) un pretendido derecho al insulto. La Constitución no veda, en cualesquiera circunstancias, el uso de expresiones hirientes, molestas o desabridas, pero de la protección constitucional que otorga el art. 20.1 a) CE están excluidas las expresiones absolutamente vejatorias; es decir, aquéllas que, dadas las concretas circunstancias del caso, y al margen de su veracidad o inveracidad, sean ofensivas u oprobiosas y resulten impertinentes para expresar las opiniones o informaciones de que se trate ( SSTC 107/1988, de 8 de junio ; 1/1998, de 12 de enero ; 200/1998, de 14 de octubre ; 180/1999, de 11 de octubre ; 192/1999, de 25 de octubre ; 6/2000, de 17 de enero ; 110/2000, de 5 de mayo ; 49/2001, de 26 de febrero ; y 204/2001, de 15 de octubre ).

Asimismo ha declarado que se deben excluir del ámbito de protección de dicha libertad de expresión las frases y expresiones indudablemente ultrajantes u ofensivas, sin relación con las ideas u opiniones que se expongan y, por tanto, que sean innecesarias a este propósito, dado que el art, 20.1 a) CE no reconoce un pretendido derecho al insulto ( SSTC 6/2000 de 17 de enero y 158/2003, de 15 de septiembre ).

Con igual criterio se pronuncia la Sentencia del Tribunal Constitucional 127/2004, de 19 de julio , en la que se expresa que el art. 20.1 a) CE no tutela un pretendido derecho al insulto, pues la «reputación ajena», en expresión del art. 10.2 del Convenio Europeo de Derechos Humanos ( SSTEDH, caso Lingens, de 8 de julio de 1986 ; caso Barfod, de 22 de febrero de 1989 ; caso Castells, de 23 de abril de 1992 ; caso Thorgeir Thorgeirson, de 25 de junio de 1992 ; caso Schwabe, de 28 de agosto de 1992 ; caso Bladet Tromsø y Stensaas, de 20 de mayo de 1999 ), constituye un límite del derecho a expresarse libremente y de la libertad de informar.

Con específica referencia ao delito de calumnias do artigo 205 do Código penal , esíxese a concorrencia dos seguintes requisitos: a) a imputación a unha persoa dun feito delituoso; b) que a referida imputación sexa falsa, subxectivamente inveraz, con manifesto desprezo da verdade, ou a sabendas da súa inexactitude; c) non abonda con atribucións xenéricas, vagas ou analóxicas, senón que deben recaer sobre un feito inequívoco, concreto e determinado, preciso na súa significación e catalogable criminalmente, e debe dirixirse a imputación a unha persoa concreta e inconfundible, de indubidable identificación, en radical aseveración, fóra de toda simple sospeita ou feble conxectura, debendo conter a falsa asignación os elementos requiridos para a definición do delito atribuído, segundo a súa descrición típica, aínda que sen necesidade dunha cualificación xurídica por parte do suxeito activo; d) o referido delito debe perseguirse de oficio, é dicir, tratarse dun delito público; e) precísase da concorrencia do elemento subxectivo do inxusto, aínda que co Código penal actual perdeu valor a esixencia dun dolo específico engadido -animus difamandi-ao dolo típico xenérico e abonda con que o autor sexa consciente de que non di a verdade cando atribúe a outro unha conduta delituosa, isto é, a imputación dun delito é reprochable penalmente cando se realiza con coñecemento da verdade -dolo directo- ou temerario desprezo á verdade -dolo eventual-, e o suxeito activo debe ter coñecemento da falsidade da imputación que fai ou, aínda sen coñecela, non realizar un mínimo de actividade tendente a corroborar a súa veracidade, xa que, en caso contrario, estariamos ante o exercicio lexítimo dun dereito.

Verbo deste último requisito exprésase a STS, Penal, Sección 1ª, do 12 de decembro de 2012 ROJ: STS 8727/2012 - ECLI:ES:TS:2012:8727 cando reflicte que xa resulta pacífico que ao enumerarse os elementos do delito de calumnias do artigo 205 do Código penal se exclúe na análise do tipo subxectivo o aludidoanimus difamandi:

Es el caso del ATS 9 septiembre 2009 -recaído en la causa especial núm. 67/2004-. En él puede leerse: '... en primer lugar es preciso que se haya realizado la imputación de un delito. Por tal hay que entender acusar, atribuir, achacar o cargar en cuenta de otro la comisión de un hecho delictivo. En segundo lugar, la acusación ha de ser concreta y terminante, de manera que, como ha dicho esta Sala «no bastan atribuciones genéricas, vagas o analógicas, sino que han de recaer sobre un hecho inequívoco, concreto y determinado, preciso en su significación y catalogable criminalmente», añadiendo, «lejos de la simple sospecha o débil conjetura, debiendo contener la falsa asignación los elementos requeridos para la definición del delito atribuido, según su descripción típica, aunque sin necesidad de una calificación jurídica por parte del autor» ( STS núm. 856/1997, 14 de junio ). Y, en tercer lugar, desde el punto de vista subjetivo, la imputación ha de hacerse con conocimiento de su falsedad o con temerario desprecio hacia la verdad'. En la misma línea, aunque de forma implícita, otras resoluciones excluyen en el análisis del tipo subjetivo la exigencia de ese especial propósito de difamar al ofendido (cfr. STS 192/2001, 14 de febrero ).

En efecto, la descripción típica actual configura el delito de calumnias como una infracción eminentemente dolosa, que ya sea en la forma de dolo directo - conocimiento de la falsedad de la imputación- o en la modalidad de dolo eventual -temerario desprecio hacia la verdad-, agotan el tipo subjetivo, sin necesidad de exigir unanimus difamandique necesariamente está abarcado ya por el dolo. No existen razones dogmáticas ni derivadas de la literalidad del precepto para defender lo que en expresión bien plástica se ha calificado como un tipo subjetivo tan robusto y pleno de exigencias que conducía a debilitar la protección penal del honor.

Pois ben, coa intención de trasladar todo o anterior ao caso que nos ocupa, é mester lembrar que os querelantes, Alfonso e María , consideraban que o querelado, Eliseo , lles imputara falsamente e con publicidade uns feitos constitutivos de delito e outros que, sen selo, tamén resultaban inveraces e constituían inxurias graves, dado que vulneraban a súa dignidade, fama e prestixio. A imputación delituosa consistiría nun posible delito de colaboración con banda armada do artigo 577 do Código penal .

Mais, aínda subliñando a dubidosa oportunidade e gusto que tivo o querelado de agardar xusto ao día dos inocentes para publicar no seu Facebook, con mención a esta circunstancia tanto ao comezo como ao remate do post, que os querelantes e agora apelantes, Alfonso e María , foron os que facilitaron a información a grupos independentistas cando se falou dunha alerta terrorista en Lalín -copiando, para lembrala, unha noticia dun medio de comunicación relativa a que o entón alcalde fora obxectivo de ETA e que no rexistro do piso dunha etarra se encontrara documentación sobre as rutas habituais ou a casa dos pais do devandito rexedor, cos cales vivía por aquel entón-, non se albisca un xuízo de atribución ou imputación daquel delito en concreto aos agora recorrentes. En estritos termos, o que o querelado publicou foi que os querelantes lles subministraron información a grupos independentistas cando se produciu a amentada alerta terrorista, pero non a unha organización específica desta última clase nin, en concreto, a ETA.

Por moito que se puidese chegar a entender que, dada a presunta e pretendida relación ou conexión dos grupos independentistas con ETA, a hipotética entrega de información aos primeiros necesariamente determinaría a chegada á amentada banda terrorista, o certo é que o querelado, dun xeito ben nidio, afirmou e insistiu na vinculación e colaboración dos querelantes con grupos independentistas galegos e na súa pertenza a colectivos nacionalistas que el considera radicais extremistas por teren no seu ideario a loita pola liberación nacional ou a independencia nacional. Non lles imputou directamente que colaborasen cunha banda armada -en concreto, ETA-, aínda que do xeito malicioso descrito se puidese interpretar outra cousa dada a equivocidade das súas, insistimos que desafortunadas, amentadas publicacións e comentarios. Isto, neste sempre restritivo eido penal e sen prexuízo do que puidese resultar se os querelantes acudisen a outra vía ben distinta.

E se en todo o anterior coincidimos coa resolución xudicial contra a que se apela, outro tanto cómpre dicir no relativo ao suposto delito de inxurias que o querelado cometería na persoa dos querelantes. A xuíza instrutora reflicte que non se concreta ningún apelativo, palabra, frase insultante ou lacerante que puidese merecer aquela pretendida cualificación penal. E así é, e mesmo no recurso -por certo que ben traballado- só semella aludirse en tal sentido ao comportamento non moral dos querelantes na súa condición de profesores. Mais cómpre aclarar que isto se produciu no contexto dun comentario sobre o querelante Alfonso cando, segundo o querelado, Eliseo , nalgunha xornada nun instituto de Lalínvendíaos méritos do orador como unha persoa que puido organizar un atentado e matar a Franco e non o fixo. E, deseguido, entre parénteses, publicou o querelado:iso tampouco é ilícito pero non é moral, sobre todo tratándose dun auditorio de rapaces. Insistimos en que, neste eido penal, non existen méritos para poder continuar coa tramitación da causa, e, xa que logo, confirmamos o sobresemento acordado na instancia, sen prexuízo do exercicio de calquera outro tipo de accións diferentes por parte dos querelantesapelantes.

Tras seren vistos os artigos de xeral e pertinente aplicación,

Fallo

Rexeitar o recurso de apelaciónformulado pola representación procesal de Alfonso e María , contra o auto do 9 de novembro de 2017 do Xulgado de 1ª Instancia e Instrucción núm. 1 de Lalin, pronunciado nas dilixencias previas procedemento abreviado núm. 74/2017, e confirmar a amentada resolución xudicial en todos os seus térmos.

Contra a presente resolución non cabe recurso ningún.

Devólvanselle as actuacións ao xulgado de procedencia xunto cun testemuño da presente resolución, contra a que non cabe recurso ningún, para a súa notificación e cumprimento.

Únase un testemuño desta resolución aos autos correspondentes e ao rolo de Sala.

Así, por medio deste auto, o acordamos, mandamos e asinamos.


Fórmate con Colex en esta materia. Ver libros relacionados.