Última revisión
14/07/2015
Sentencia Civil Nº 159/2015, Audiencia Provincial de A Coruña, Sección 6, Rec 72/2014 de 05 de Junio de 2015
GPT Iberley IA
Copiloto jurídico
Relacionados:
Tiempo de lectura: 17 min
Orden: Civil
Fecha: 05 de Junio de 2015
Tribunal: AP - A Coruña
Ponente: TALLON GARCIA, LORENA
Nº de sentencia: 159/2015
Núm. Cendoj: 15078370062015100324
Encabezamiento
AUD.PROVINCIAL SECCION N. 6 (DESPL)
A CORUÑA
SENTENCIA: 00159/2015
AUDIENCIA PROVINCIAL DE A CORUÑA
SECCIÓN SEXTA
SANTIAGO DE COMPOSTELA
ROLO: RECURSO DE APELACIÓN (LECN) 72/2014
Ilmo/s. Sr/es. Maxistrado/s:
D. JOSÉ GÓMEZ REY -PRESIDENTE-
D. JORGE CID CARBALLO
Dª LORENA TALLÓN GARCÍA
SENTENZA
NÚM. 159/15
Santiago de Compostela, 5 de xuño de 2015.
Vistos en grao de apelación ante esta Sección 6ª da Audiencia Provincial de A Coruña, con Sede en Santiago de Compostela, os autos do procedemento ordinario núm. 293/2013, procedentes do Xulgado de Primeira instancia núm. 1 de Santiago de Compostela, aos que correspondeu o rolo recurso de apelación núm. 72/2014, nos que aparece como parte apelante NCG Banco SA, representada polo procurador don José Paz Montero, e como parte apelada don Fidel e dona Marí Jose , representados pola procuradora dona María Victoria Puertas Mosquera, sendo Xuíz Relator dona LORENA TALLÓN GARCÍA,quen expresa o parecer da Sala, formulando os seguintes antecedentes de feito, fundamentos xurídicos e parte dispositiva.
Antecedentes
PRIMEIRO.- Acéptanse e danse por reproducidos os antecedentes de feito contidos na resolución apelada, ditada polo Xulgado de primeira instancia núm. 1 de Santiago de Compostela en cuxa parte dispositiva se estableceu: 'Que estimando sustancialmente como estimo la demanda interpuesta por D. Fidel y Dª Marí Jose , con procurador Sr. Puertas Mosquera, frente a la entidad financiera Nova Caixa Galicia Banco SA, con procurador Sr. Paz Montero, debo declarar y declaro la nulidad del contrato de suscripción de participaciones preferentes celebrado por las partes en fecha 16 de septiembre de 2009, al concurrir vicio esencial del consentimiento al momento de la contratación, procediendo aplicar el régimen de reintegro de prestaciones previsto en el artículo 1.303 del código civil , de forma tal que la entidad demandada ha de reintegrar a los actores el principal recibido, con los intereses legales generados desde el momento de la suscripción hasta el día del reintegro, procediendo a la compensación judicial de las cantidades recibidas en concepto de intereses, que igualmente devengan idéntico interés legal hasta el mismo día de la compensación, así como a la compensación de la cantidad de 12.216,14€ recibida por los actores en fecha 12 de julio de 2013 en el proceso de canje y recuperación de liquidez para los titulares de participaciones preferentes y deuda subordinada.
Debo condenar y condeno a la demandada al pago de las costas procesales causadas en el presente procedimiento.'
SEGUNDO.-Notificada dita resolución ás partes a representación procesual de NCG Banco SA presentou recurso de apelación que foi admitido e, cumpridos os trámites correspondentes, eleváronse as actuacións a este Tribunal, sinalándose para a súa deliberación, votación e dispoño, o 3 de xuño de 2015, en que tivo lugar o acordado.
TERCEIRO.-Na tramitación deste procedemento observáronse as prescricións legais.
Fundamentos
PRIMEIRO.-É obxecto deste procedemento, sometido a consideración xudicial en alzada, por mor do recurso de apelación promovido, a demanda interposta por don Fidel e dona Marí Jose contra a entidade demandada MCG Banco SA, encamiñada a obter un pronunciamento xudicial que decretase a nulidade ou, subsidiariamente, a anulabilidade por erro vicio do consentimento do contrato de subscrición de participacións preferentes subscrito o 16 de setembro de 2009, co reintegro, en ambos casos pola demandada á demandante da cantidade de 20.000€, facendo os demandantes seus os xuros percibidos en concepto de indemnización de danos e perdas.
A sentenza de instancia estimou a acción de anulabilidade do contrato litixioso con imposición das custas xeradas á parte demandada. Contra dito pronunciamento a demandada interpuxo recurso de apelación interesando a revogación da Sentenza ditada en primeira instancia coa conseguinte desestimación da demanda, fundamentado a súa pretensión nos seguintes motivos: a) infracción das regras de valoración da proba (arts. 324 en relación co 319 da LAC); b)infracción da doutrina xurisprudencial en torno ao erro como vicio do consentimento; 3) infracción do principio de congruencia.
SEGUNDO.- Infracción dos arts. 324, 319 da LAC e concordantes reguladores da valoración da proba.
Alegou a parte recorrente como primeiro motivo de apelación o erro na valoración da proba practicada, sen embargo o referido motivo non pode prosperar.
A proba, cuxo destinatario é o xuíz, non só debe ser valorada individualmente, senón na súa interrelación con outros elementos de proba practicados, nunha apreciación que ten que ser necesariamente conxunta. A esa necesidade de valoración da proba na súa integridade refírese a Sala Primeira do Tribunal Supremo en resolución de data 16 de xaneiro de 1999 ao indicar que: '...la prueba requiere una valoración conjunta de todos los medios empleados'. Nesa esixencia de apreciación conxunta incide o artigo 218.2 da Lei de axuizamento civil (LAC) cando indica ao xuíz que a motivación da sentenza 'deberá incidir nos distintos elementos fácticos e xurídicos, considerados individualmente e no seu conxunto, axustándose sempre as regras da lóxica e da razón'.
Pola súa parte, con respecto a proba documental, a STS de 13 de marzal de 2001 sinala que: '...la prueba documental que emana de un documento privado no es superior a las demás pruebas, y por ello no se infringe el citado art. 1225 del Código civil cuando se pondera su contenido en relación con otras probanzas...'.
En definitiva a Sentenza recorrida aprecia as probas practicas, documental e testemuñal, no seu conxunto, de xeito detallado, e non de forma illada ou parcial, como pretende a recorrente, e aplicando postulados derivados da lóxica e a razón, apoiada en máximas de experiencia, sen conter conclusións absurdas, irracionais, ilóxicas ou apartadas do resultado da práctica das referidas probas. O que non cabe é valoralas, como se pretende no recurso, de forma independente e interesada, forma de proceder inválida pra fundar una sentenza xudicial. Polo tanto non se pode considerar vulnerados os referidos preceptos, de maneira que se considere equivocada a apreciación de erro vicio do consentimento e da vulneración do deber de información que vinculaba á entidade demandada.
Non pode aceptarse que a simple sinatura dunha documentación bancaria sexa proba irrefutable do cumprimento do deber de informar e da inexistencia de erro. A apreciación do erro da parte demandante acollida na Sentenza impugnada baséase na análise da referida documental e nas declaracións testemuñais, todo elo en relación co deber de información que impón ás entidades bancarias a Lei do Mercado de Valores e a presunción da existencia de erro xurisrpudencialmente declarada e non desvirtuada pola demandada.
En suma, na Sentenza impugnada dase á recorrente unha resposta motivada a súa pretensión impugnatoria da pretensión actora, sen prexuízo de que esta non lle satisfaga.
TERCEIRO.- Erro vicio do consentimento.
A existencia de erro vicio do consentimento está condicionada a concorrencia dunha serie de requisitos que lle outorgan eficacia xurídica anulatoria; requisitos cuxa esixencia responde a necesidade de garantir a estabilidade dos contratos (pacta sunt servanda) e de dar protección ao contratante que confiou de boa fe na validez do contrato subscrito.
O artigo 1266 do Código civil dispón que para invalidar o consentimento o erro ten que recaer sobre a substancia da cousa que constitúe o obxecto do contrato ou sobre aquelas condiciones que principalmente deron motivo a celebralo. Ten que tratarse dun erro esencial e escusable, de xeito que cando concorran tales requisitos podida realizarse unha lexitima transferencia das consecuencias do erro que sufriu unha das partes contratantes á outra parte, provocando a anulabilidade do contrato coa conseguintes restitución das prestacións.
En relación co primeiro dos requisitos indicados -erro substancial ou esencial- o TS veu a indicar en STS de 7 de xullo de 2006 que o erro é substancial cando 'la cosa carezca de algunas condiciones que se le atribuyen, y precisamente de la que de manera primordial y básica motivó la celebración del negocio atendida la finalidad de éste'.
Pois no caso que nos ocupa, a actora subscribiu o contrato litixioso ignorando extremos tales como a concreta prestación que se derivaba do contrato o seu favor, ou os riscos inherentes ao produto subscrito, extremos que se deben reputar como esencias ou substancias no marco do contrato subscrito polas partes. Tal e como se recolle na Sentenza do Pleno da Sala Primeira do TS de 20 de xaneiro de 2014 'el desconocimiento de estos concretos riesgos asociados al producto financiero que contrata pone en evidencia que la representación mental que el cliente se hacía de lo que contrataba era equivocada, y este error es esencial pues afecta a las presuposiciones que fueron causa principal de la contratación del producto financiero.'
O outro requisito é o da excusabilidade do erro que pese a non estar expresamente enunciado no citado artigo 1.266 do Código civil a doutrina e a xurisprudencia infíreno dos principios de autorresponsabilidade e boa fe ( artigos 7 e 1258 do Código civil ).
Dita inexcusabilidade do erro, que responde á finalidade de impedir que o ordenamento protexa a quen alega un erro que lle é imputable pola súa falta de dilixencia, deberá apreciarse ponderando as circunstancias que concorran no suposto sometido a consideración xudicial.
No contexto específico dos contratos financeiros a determinación da excusabilidade do erro encontrase estreitamente vinculada ao comportamento contractual da entidade financeira. Como sinala a citada STS de 20 de xaneiro de 2014 'ordinariamente existe una desproporción entre la entidad que comercializa servicios financieros y su cliente, salvo que se trate de un inversor profesional. La complejidad de los productos financieros propicia una asimetría informativa en su contratación, lo que ha provocado la necesidad de proteger al inversor minorista no experimentado en su relación con el proveedor de servicios financieros. Como se ha puesto de manifiesto en la doctrina, esta necesidad de protección se acentúa porque las entidades financieras al comercializar estos productos, debido a su complejidad y a la reseñada asimetría informativa no se limitan a su distribución sino que prestan al cliente un servicio que va más alla de la mera y aséptica información sobre los instrumentos financieros, en la medida en que ayudan al cliente a interpretar esta información y tomar la decisión de contratar un determinado producto'.
Agora ben como sinala a mencionada Sentenza 'el incumplimiento de los deberes de información no conlleva necesariamente la apreciación de erro vicio, pero no cabe duda de que la previsión legal de estos deberes, que se apoya en la asimetría informativa que suele darse en la contratación de estos productos financieros con clientes minoristas puede incidir en la apreciación del error'e engade: 'Al mismo tiempo, la existencia de estos deberes de información que pesan sobre la entidad finaciera incide directamente sobre la concurrencia del requisito de la excusabilidad del error, pues si el cliente minorista estaba necesitado de esta información y la entidad financiera estaba obligada a suministrársela de forma comprensible y adecuada, el cooncimiento equivocado sobre los concretos riesgos asociados al producto financiero complejo contratado en que consiste el erro, le es excusable al cliente.'
En definitiva, o deber de información que pesa sobre a entidade financeira incide directamente na concorrencia do requisito da excusabilidade do erro, pois se o cliente minorista estaba necesitado desa información e a entidade financeira estaba obrigada a suministrarlla de forma comprensible e axeitada, o coñecemento equivocado sobre os concretos riscos asociados ao produto financeiro complexo contratado en que consiste o erro, elle escusable ao cliente ( SSTS 385/2014, de 7 de xullo e 387/2014 de 8 de xullo ).
Pois ben, no suposto axuizado, tal e como se recolle na Sentenza apelada, o cliente carecía de información suficiente sobre o produto contratado e os riscos asociados o mesmo, os cales non lle foron explicados coa claridade e precisión requiridas pola entidade financeira demandada, con vulneración do seu deber de información.
Por outro lado, o Banco non cumpriu coa obrigación de someter á actora ao test de idoneidade que era necesario e o resultado do test de conveniencia ('no conveniente') tampouco permitía formar un xuízo positivo sobre a capacidade comprensiva da actora respecto aos valores subscritos.
Como sinalan as SSTS 385/2014 de 7 de xullo e 387/2014 de 8 de xullo : 'Para articular adecuadamente ese deber legal que se impone a la entidad financiera con la necesidad que el cliente minorista tiene de ser informado (conocer el producto financiero que contrata y los concretos riesgos que lleva asociados) y salvar así el desequilibrio de información que podía viciar el consentimiento por error, la normativa MMIFID impone a la entidad financiera otros deberes que guardan relación con ese conflicto de intereses que se da en la comercialización de un prodcuto financiero complejo y, en su caso, en la prestación de asesoramiento financiero para su contratación, como son la realización del test de convenciencia -cuando la entidad financiera opera como simple ejecutante de la voluntad del cliente previamente formada, dirigido a evaluar si es capaz de comprender los riesgos que implica el producto o servicio de inversión que va a contratar-, y el test de idoneidad, cuando el servicio prestado es de asesoramiento financiero, dirigido además de a verificar la anterior evaluación, a efectuar un informe sobre la situación financiera y los objetivos de inversión del cliente para poder recomendarle ese producto.'
Para discernir si un servizo constitúe ou non asesoramento en materia financeira -o que determinará a necesidade ou non de facer o test de idoneidade- non debe considerarse tanto a natureza do produto financeiro como a forma en que este se ofreceu ao cliente, valoración que debe realizarse cos criterios establecidos no artigo 52 da Directiva 2006/73 , que aclara a definición de servizo de asesoramento financeiro en materia de inversión do artigo 4.4 da Directiva MIFID , segundo a doutrina fixada pola STJUE de 30 de maio de 2013, caso Genil 48SL, conforme á cal terá a consideración de asesoramento en materia de inversión a recomendación de subscribir un swap realizada pola entidade financeira ao cliente inversor.
Pois ben, a xurisprudencia ten declarado que a omisión do test que debía recoller esas valoracións, se ben non impide que nalgún caso o cliente goce deste coñecemento e, polo tanto, non padecera ningún erro ao contratar, permite presumir no cliente a falta de coñecemento suficiente sobre o produto contratado e os seus riscos asociados que vicia o consentimento; por iso a ausencia de test non determina por si a existencia de erro vicio, pero si permite presumilo ( SSTS de 7 de xullo de 2014 e 8 de xullo de 2014 ; presunción que concorrendo neste suposto, non foi desvirtuada pola entidade demandada (artigo 386.2 da LAC).
Por mor do conxunto de consideracións expostas non cabe senón ratificar o criterio da Sentenza de instancia que declarou a anulación do contrato impugnado dado que a actora o concertou cun erro substancial, por afectar a elementos substanciais do contrato, e escusable, en atención ás circunstancias concorrentes antes examinadas.
QUINTO.- Infracción do principio de congruencia.
Segundo argumentou a recorrente a Sentenza de instancia condena á entidade bancaria á devolución do nominal investido en participacións preferentes mais os xuros legais que se xeraran dende a subscrición do produto, concedendo, deste xeito á parte actora máis do pedido pois en ningún momento esta interesou na súa demanda a condena da demandada ao pago de xuros, nin ditos xuros se poden apreciar de oficio.
O referido motivo de oposición non pode ser acollido. A Sentenza de instancia declarada a nulidade do contrato litixioso aplica as previsións contidas para dito suposto no artigo 1.303 do Código civil , artigo que os órganos xudiciais, unha vez apreciada a nulidade, deben proceder a aplicar de oficio, sen necesidade de petición expresa de parte, xa que se trata dunha consecuencia ineludible da previa declaración de nulidade imposta polo lexislador.
Tal e como se sinala no fundamento xurídico segundo da Sentenza da AP de Cáceres de 13 de marzal de 2015 'En los casos de nulidad contractual es reiterada, constante y uniforme la Jurisprudencia del Tribunal Supremo que reconoce aplicable, incluso de oficio, el artículo 1.303 del Código Civil de forma que, como establece el repetido precepto, 'declarada la nulidad de una obligación, los contratantes deben restituirse recíprocamente las cosas que hubiesen sido materia del contrato, con sus frutos, y el precio con los intereses'.'
Na mesma liña a Sentenza da AP de Madrid de 16 de xaneiro de 2007 que no seu fundamento xurídico oitavo establece: 'La tercera cuestión que se suscita es cuales han de ser los efectos consiguientes a la declaración de nulidad del contrato sinalagmático -con obligaciones recíprocas- que aquí se ha celebrado sobre la parcela NUM000.
En los casos de nulidad contractual, incluso cuando se trata de la radical o absoluta, como es la declarada en esta resolución, es aplicable el artículo 1.303 del Código civil que establece que 'declarada la nulidad de una obligación, los contratantes deben restituirse recíprocamente las cosas que hubiesen sido materia del contrato, con sus frutos, y el precio con los intereses', tal y como reitera la doctrina jurisprudencial ( sentencias, entre otras, de 24 de febrero de 1992 , 30 de diciembre de 1996 y 13 de diciembre de 2005 ).
El régimen jurídico que establece el artículo 1.303 del Código civil , mediante el que se trata de conseguir que las partes vuelvan a tener la situación personal y patrimonial anterior al evento invalidante ( sentencias de 26 de julio de 2000 y 13 de diciembre de 2005 ), nace de la ley y no necesita de petición expresa ( sentencias de 24 de febrero de 1992 , 20 de junio de 2001 , 11 de febrero de 2003 y las que en esta se citan), por lo que es apreciable de oficio , no exasperando el ámbito del principio 'iura novit curia' por 'no representar alteración en la armonía entre lo suplicado y lo concedido' ( sentencias de 22 de noviembre de 1983 , 24 de febrero de 1992 y 13 de diciembre de 2005 ).'
SEXTO.-En canto ás custas procesuais xeradas nesta alzada, desestimada o recurso de apelación, conforme ao disposto nos artigos 398.1 e 394, ambos da LAC, procede a súa imposición a parte recorrente.
Por todo o exposto, vistos os preceptos legais citados, os seus concordantes e demais de xeral e pertinente aplicación,
Fallo
A Sala acorda desestimar o recurso de apelación interposto pola representación procesual da entidade NCG Banco SA e, en consecuencia confirma a Sentenza de 21 de novembro de 2013 ditada polo Xulgado de primeira instancia núm. 1 de Santiago de Compostela no procedemento ordinario núm. 293/2013.
Todo elo con imposición das custas procesuais xeradas nesta alzada a parte recorrente.
Notifíquese esta resolución, en legal forma, ás partes e fágaselles saber que, conforme preceptúa o artigo 248-4º da Lei Orgánica do Poder Xudicial , contra ela cabe recurso de casación por interese casacional que deberá ser interposto ante esta Sección, no prazo de 20 días a contar dende o seguinte a notificación da mesma.
Dentro do prazo legal, devólvanse as actuacións orixinais con testemuño desta resolución ao Xulgado de procedencia, para a súa execución e cumprimento.
Así por esta resolución da que se porá certificación literal no Rolo de Sala da súa razón, incluíndose o orixinal no Libro correspondente, o pronunciamos, mandamos e asinamos.
PUBLICACIÓN.- Dada, lida e publicada foi a anterior Sentenza pola Xuíz que a ditou, estando celebrando audiencia pública nomesmo día da súa data, do que eu, o Secretario Xudicial, dou fe.
