Sentencia Contencioso-Administrativo 141/2025 Tribunal Superior de Justicia de A Coruña. Sala de lo Contencioso-Administrativo. Sección de Casamiento, Rec. 7331/2022 de 31 de marzo del 2025

Primeiro. Sobre a alegación de inadmisibilidade do recurso formulada pola codemandada.

A empresa codemandada formula dous motivos de inadmisión do recurso, un relativo á non impugnación da DIA no momento en que foi aprobada, e outro derivado do feito de que o Concello concedese determinadas autorizacións municipais.

Os reproches da empresa á demandante non poden ser admitidos.

En primeiro lugar, porque a DIA formulada en data 22/2/2017 non é susceptible de impugnación autónoma. Prevé a este respecto a Lei 21/2013, do 9 de decembro, de avaliación ambiental (en diante, LAA) no seu art. 41.4., que "A declaración de impacto ambiental non será obxecto de recurso sen prexuízo dos que, no seu caso procedan en vía administrativa e xudicial fronte ao acto polo que se autoriza o proxecto.".Na medida en que o Concello está recorrendo a Resolución da Dirección xeral de Planificación enerxética e recursos naturais por medio da que se publica o acordo do Consello da Xunta de Galicia do 4.8.2022 que autoriza a construción e declara a utilidade pública da infraestrutura de transporte de enerxía eléctrica denominada "LAT 220 kV DC Lousame-Tivo" promovida por Red Eléctrica de España SAU (expte. nº NUM000), este é o momento procesual oportuno para discutir os aspectos de legalidade da DIA que o Concello considere pertinentes.

En segundo lugar, reprocha a codemandada ao Concello que este liquidase o ICIO á empresa no momento de realizar as obras que son obxecto deste litixio, con posterioridade á súa formalización, o que implica o recoñecemento da corrección xurídica dos presupostos da autorización da obra no seu momento xustificados. Debemos rexeitar de plano esta alegación, xa que o exercicio da potestade de liquidación dos tributos que sexan debidos conforme co TRLFL desenvólvese á marxe dos recursos que poda exercitar nos tribunais o Concello, sen que a norma permita nin a súa exención nin a prohibición da obra con xustificación no feito de se ter recorrido algún dos actos doutras administracións que xeran o título xurídico que amparan a obra.

As causas de inadmisibilidade do recurso deben ser rexeitadas.

Segundo. Sobre as infraccións relativas á protección do patrimonio cultural e á paisaxe de Galicia. Feitos probados.

2.1. Motivos impugnatorios, bens que se din afectados e medios de proba achegados.

Sostén a demandante que o proxecto impugnado, no tramo comprendido entre as torres de liñas eléctricas nº 26 a 28, produce impactos negativos a diversos elementos do patrimonio cultural que son incompatibles tanto coa Lei 5/2026, de Patrimonio Cultural de Galicia (en diante, LPCG) como coa Lei 7/2008, de protección da Paisaxe de Galicia (en diante, LPG) e o Decreto 238/2020, polo que se aproban as Directrices de paisaxe de Galicia e as Directrices de Paisaxe de Galicia (en diante, Directrices).

Ao se tratar de motivos impugnatorios diferentes, tratarémolos separadamente, aínda que fagamos unha primeira exposición conxunta dos medios probatorios e de feitos probados, dada a súa relación entre eles.

Apoia a súa posición dunha banda nos Informes periciais de arqueoloxía "Afeccións patrimoniais derivadas da execución do proxecto da liña eléctrica de alta tensión LOUSAME-TIBO ao seu paso por ANGUEIRA DE CASTRO, CONCELLO DE ROIS",elaborado por Ángel Daniel, e no Informe pericial do Impacto paisaxístico do "Anteproyecto y Proyecto de la LAT a 220kV a doble circuito Lousame-Tibo" sobre Angueira de Castro, na parroquia de Santa María de Ribasar (TM Rois, A Coruña),elaborado por Camino; doutra banda, apoia tamén a súa tese no Informe emitido polo Consello da Cultura Galega, remitido pola súa Presidencia o 15.2.2021 e que consta no arquivo 8.7.2.2.3 EA, así como na declaración institucional da Academia Galega de Belas Artes do 10.3.2020 e no Pronunciamento da Fraternidade Internacional do Camiño de Santiago de data 23/3/2020 e o da Asociación Profesional de Conservadores-Restauradores de Bienes Culturales de España" (ACRE) por medio de escrito do 25.2.2020.

O patrimonio cultural que a demanda considera afectado negativamente, ao punto de facelo incompatible coa construción da LAT no trazado que discorre entre os apoios T26 e T28, está constituído polo Castro Lupario, o Pazo de Angueira de Castro, o Pazo e Cruceiro de Faramello e o Camiño Portugués de Santiago, no referido a bens que a día de hoxe contan con algunha figura de protección. A maiores, o informe pericial arqueolóxico da actora refire a existencia doutros elementos patrimoniais non catalogados, como catro petróglifos achados na contorna de protección do Castro Lupario, un petróglifo e un cruceiro na aldea de Angueira de Castro, un curro circular de pedra, e a estrutura duns batáns en ruínas. Finalmente, integra tamén a pretensión probatoria da actora a consideración do conxunto antedito coa categoría xurídica de paisaxe cultural e integrante do territorio histórico do Camiño Portugués a Santiago.

As codemandadas opóñense ás pretensións indicando que as afeccións patrimoniais foron correctamente avaliadas e corrixidas, de xeito que o trazado resulta compatible coa protección patrimonial dos bens afectados. Achegan como medios de proba os que resultan do expediente ademais de dous informes administrativos, no caso da administración demandada, un da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural e outro da Dirección Xeral de Patrimonio Natural, ambos incorporados ao procedemento en data 14/3/2023.

2.2. Feitos probados de relevancia para este procedemento.

Non resulta controvertido que o tramo de LAT que discorre entre os puntos T-26 e T-28 faino entre varios elementos patrimoniais que individualmente son obxecto de protección pola LPCG, concretamente figuran como bens catalogados o Castro Lupario, o Pazo de Angueira de Castro, o Pazo de Faramello e o a ruta xacobea do Camiño Portugués.

O impacto visual dese trazado, de conformidade cos informes periciais e os anexos fotográficos que constan no EA (entre outros no Informe Acteo de 2014, carpeta 8.5.1. ff. 161 e ss e en particular os ff. 224 a 231; Informe do Consello da Cultura Galega, carpeta 7.2.2.3. ff. 26 a 33) e os Informes periciais da actora (arqueolóxico, ff. 47 e 48 e paisaxístico, ff. 21 a 26), descríbese da seguinte maneira:

- A estrutura fortificada do Castro Lupario está formada por unha croa de forma oval duns 150 m no eixe norte-sur e uns 100 m no leste-oeste. Bordeando a croa consérvase unha muralla duns 2 m de alto e máis de 1 m de ancho que a delimita en todo o seu perímetro. No interior da croa obsérvanse restos de estruturas pétreas. Na aba ao sur do recinto principal obsérvanse dous aterrazamentos sostidos por muros de cachotaría.

- O Castro exerce un forte dominio visual sobre a paisaxe, fundamentalmente sobre o val do Sar, cunhas dimensións de 14.676 m² de superficie e unha muralla principal de 452 m de longo e 2 m de ancho, conservando nalgúns tramos unha altura de ata 4 m.

- Entre os puntos T-26 e T-27, a liña discorre ao suroeste do Castro Lupario, sobrevoando a maior parte do vano entre torres o vento suroeste da súa zona de protección -case 400 metros-, adentrándose neste voo varios metros sobre esta zona -ata 75 metros na zona de máis penetración-. Nese mesmo tramo, discorre ao nordeste doutro elemento catalogado, o Pazo de Angueira de Castro, e máis o Cruceiro de Angueira de Castro, protexido no PXOM de Rois. A T-26 sitúase a 80 metros das casas da aldea, e a T-27, a 120 metros.

- A torre T-27 está asentada a menos de 10 metros do vento sur da zona de protección do Castro Lupario, proxectándose os seus brazos (zona de campas e portería) dentro da zona de protección. No tramo T-27 e T-28, a liña cambia a dirección sur-suroeste e aproximadamente na metade do vano voa sobre o Camiño Portugués de Santiago, nunha zona conformada por bosque de galería e un tramo con empedrado tradicional. No vento leste sitúanse os elementos catalogados correspondentes ao Pazo de Faramello -pazo, dous cruceiros e a capela-, a unha distancia lineal de menos de 200 metros da zona de protección en liña recta.

- A LAT nos tramos T-26 a T-27 interponse na contemplación do Castro Lupario dende os ventos oeste, suroeste e sur, e a contemplación dende o sur da aldea de Angueira de Castro implica a irrupción visual das túas torres e as liñas, que cortan en dous planos a visión da aldea co Castro ao fondo.

- Dende o Camiño Portugués, dirección Santiago, a contemplación do Castro Lupario, que queda á esquerda do camiño, dirección norte, vese afectada pola LAT en toda a súa extensión ata o punto de cruzamento coa liña.

- Dende a croa do Castro Lupario, toda a contemplación da paisaxe en dirección sur, suroeste e oeste vese afectada pola irrupción do tramo T-26 a T-28.

- Dende o pazo do Faramello é visible algunha das torres metálicas de apoio e os fíos colgantes de alta tensión aprécianse desde os miradoiros, solainas, balcóns e terrazas do pazo e da súa contorna inmediata en dirección suroeste.

Terceiro-. Análise das infraccións en materia de protección da paisaxe de Galicia.

3.1. Normativa aplicable en materia paisaxística. Precisións a respecto do dereito transitorio.

No tocante á normativa paisaxística, o Convenio europeo da paisaxe define esta como "calquera parte do territorio tal e como a percibe a poboación, cuxo carácter sexa o resultado da acción e da interacción de factores naturais e humanos".Dende esta consideración, a LPG "ten por obxecto o recoñecemento xurídico, a protección, a xestión e a ordenación da paisaxe de Galicia, co fin de preservar e ordenar todos os elementos que a configuran no marco do desenvolvemento sostible, entendendo que a paisaxe ten unha dimensión global de interese xeral para a comunidade galega, por canto transcende os eidos ambientais, culturais, sociais e económicos"(art. 1), tendo entre os seus principios inspiradores no art. 2 "b) Defender e preservar a paisaxe, favorecendo unha relación harmónica e respectuosa entre a xente e o seu contorno, e promovendo un uso racional e ordenado do territorio, que teña en conta os valores naturais e culturais das paisaxes."

Entre os instrumentos de protección da paisaxe, o art. 8 recolle as Directrices de paisaxe e os Estudos de impacto e integración paisaxística. Segundo o art. 10 as Directrices son "as determinacións que baseadas nos catálogos da paisaxe definen e precisan para cada unidade de paisaxe os obxectivos de calidade paisaxística que se pretenden alcanzar",que "deben expresar as aspiracións da cidadanía en canto á valoración e ao grao de compromiso da colectividade na protección das nosas paisaxes".

Pola súa banda, o art. 11.1 LPG indica que "En todos os proxectos que deban someterse ao procedemento de Declaración de impacto ambiental, (..) as entidades promotoras deberán incorporar no estudo de impacto ambiental un estudo de impacto e integración paisaxística, documento específico no que se avaliarán os efectos e impactos que o proxecto poida provocar na paisaxe e as medidas de integración paisaxística propostas polas devanditas entidades".Sobre este estudo, "Correspóndelle á consellaría competente en materia de medio ambiente emitir o informe de impacto e integración paisaxística dentro dos procedementos de declaración e avaliación do impacto ambiental, informe que resultará integrado na correspondente declaración de impacto ambiental".

En desenvolvemento da LPG, foi aprobado o Decreto 238/2020, do 29 de decembro, polo que se aproban as Directrices de paisaxe de Galicia, invocado pola demandante, e sobre o que as codemandadas gardan silencio.

Dado que o procedemento de autorización da resolución impugnada estaba iniciado e sen aprobación provisional ou definitiva no momento da súa entrada en vigor, debemos determinar a súa aplicabilidade. Neste sentido, a Disposición transitoria única, titulada Incorporación das Directrices de paisaxe a plans e proxectos,na súa versión orixinal, establece que: "A incorporación das Directrices de paisaxe a plans e proxectos rexerase polas seguintes regras: a) Se o plan ou proxecto estiver aprobado provisional ou definitivamente no momento de entrada en vigor das directrices, a incorporación deberá producirse na primeira revisión daquel que se produza. B) Se o plan ou proxecto estiver en tramitación sen que acadase a aprobación provisional no momento de entrada en vigor das directrices, deberá adaptar as súas determinacións a estas.A modificación do contido do plan ou proxecto en tramitación para a súa adaptación ás Directrices de paisaxe non implicará a necesidade de sometelo a nova información pública.". Posteriormente, no entanto, a Lei 18/2021 modificou este precepto, establecendo que "c) Os proxectos en tramitación que, no momento da entrada en vigor destas directrices, acadasen o informe de impacto ambiental ou se acordase o seu sometemento a información pública, non terán que incorporar as determinacións das Directrices de paisaxe".En consecuencia, non pode haber reproche xurídico á inobservancia das Directrices, dado que tanto o Informe de impacto ambiental como a información pública son anteriores ao 1/1/2022, data de entrada en vigor deste artigo.

Isto non quere dicir que no seu momento non fosen correctamente invocadas no Informe elaborado polo Consello da Cultura Galega (docs. 7.2.2.2 e 7.2.2.3. EA) -que logo alega a demandante-, senón que o Parlamento de Galicia, por medio da Lei 18/2021, de medidas fiscais e administrativas, cambiou a redacción da DT Única con posterioridade, impedindo, para este litixio e outros en situación análoga, a aplicación dunhas Directrices cuxa observancia dificilmente tería sido compatible co trazado das torres T26 e T27 do proxecto que nos ocupa, tendo en conta os obxectivos de calidade paisaxística fixados no Anexo I (apartados 1.3. e en particular derivados do AEAP_2, que prevé como obxectivos "Unhas instalacións enerxéticas planificadas e deseñadas segundo as propostas máis respectuosas coa paisaxe, previstas co menor impacto visual posible",e conforme cos criterios de medidas e accións específicas descritos no Anexo II (particularmente apartado 2.2.B.2.1, relativas á incorporación de "criterios de integración paisaxística no desenvolvemento das novas infraestruturas").Aínda que estas normas non serán consideradas para a análise deste litixio, é necesaria esta precisión pola dificultade que entraña a determinación da normativa aplicable debido ao dereito transitorio nun suposto de dobre cambio normativo (a aprobación das Directrices -2020- e o posterior cambio da súa aplicabilidade a procedementos en curso -2022-)

Esclarecido o marco normativo, procede abordar a análise dos motivos impugnatorios.

3.2. O impacto negativo á paisaxe provocado polo trazado da LAT ao seu paso polo Castro Lupario. Infracción do art. 2.b. da Lei de paisaxe de Galicia.

O art. 3.a. LPG define a paisaxe, en coherencia co Convenio europeo de Paisaxe, como "calquera parte do territorio tal e como a percibe a poboación, cuxo carácter sexa o resultado da acción e da interacción de factores naturais e humanos".

O órgano encargado de avaliar o impacto dos proxectos de obras no momento da tramitación do procedemento no eido paisaxístico, para verificar a compatibilidade entre a LAT e a paisaxe, é o Instituto de Estudios do Territorio (IET), tendo necesariamente en conta para iso a "dimensión global de interese xeral para a comunidade galega, por canto transcende os eidos ambientais, culturais, sociais e económicos"(art. 1).

Pois ben, o IET ditaminou que a LAT no seu encontro co Castro Lupario tiña un impacto negativo para a paisaxe.

A descrición do trazado da LAT relatada nos feitos probados foi avaliada por dous informes do IET; no primeiro denuncia que a consultora da promotora non realizara simulacións de impacto visual (xuño de 2013, carpeta 2, documento 2) e unha vez corrixido emite o derradeiro informe en setembro de 2013. Aínda que o texto da resolución non consta no EA (actuación administrativa sen dúbida censurable, porque impide o control pleno do razoamento do IET, no que se fundamenta a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural -en diante, DXPC- para os seus propios informes e resolucións en materia paisaxística), temos acceso parcial a través das resolucións que a recollen e ditaminan que o impacto visual sobre o Castro Lupario é negativo.Isto non obstante, o IET non establece cal deben ser as consecuencias dese impacto ou as medidas correctoras, e difire á DXPC ese cometido. Tras o traslado deste informe do IET á empresa, a corrección acordada, e que consta ao f. 161 do PDF do Informe Acteo de maio de 2014, é a modificación da posición da T-27, en dirección sur-surleste arredor de 30 metros. No seu estado inicial o apoio estaba dentro da zona de protección e tras o cambio quedou a uns dez metros en liña recta ao sur do límite dese perímetro. Este cambio determinou que a resolución da DXPC de 13/10/2014 considerase adecuadamente corrixida a situación que xeraba o impacto negativo segundo o IET (F. 3). A avaliación da situación feita en 2014 foi a que serviu de base para a situación definitiva da T-27.

Á vista da proba obrante en autos a Sala considera non axustada a dereito a resolución da DXPC emitida en 2014 e que se mantivo ao longo do procedemento e pasou a ser o trazado definitivo, porque a corrección admitida non eliminou a antixuridicidade da situación que xustifica a cualificación como negativa no impacto paisaxístico apreciada polo IET.

En efecto, o IET emite un informe negativo de impacto paisaxístico que en opinión da Sala non foi corrixido adecuadamente co cambio de ubicación da T-27, xa que se ben se despraza uns metros cara o sur-surleste e pasa a estar materialmente fóra da zona de protección, o desvalor visual, e polo tanto o impacto paisaxístico en que consiste o paso da liña polo lugar, se mantén incólume.Así, dunha banda, o impacto visual dende todas as posicións do tramo T-26 a T-28 dende o Castro Lupario cara os ventos sur e oeste é idéntica, e a contemplación do Castro dende o Camiño de Santiago ou dende a aldea de Angueira de Castro é igual de impactante. É dicir, a alteración negativa da súa contemplación non cambia polo simple feito de mover a torre, porque o trazado non varía practicamente, e para decatarse disto non hai máis que consultar o f. 161 do Informe de Acteo de 2014, onde se grafiaron os dous trazos, o orixinal e o modificado, e se comprende o nimio da variación. Por outra banda, aínda que é certo que o apoio xa non está na zona de protección do Castro Lupario (algo que atinxe máis á valoración da protección do patrimonio cultural que á paisaxe), os cables da LAT entre os puntos T-26 e T-27 discorren por riba do mesmo, nun van de case 400 metros, afectando o voo na zona de protección e en consecuencia limitando o crecemento da vexetación que puidese darse doutro xeito, pero sobre todo, afectando a contemplación, tanto a vista panorámica do val dende o Castro, como a vista do mesmo dende o Camiño e dende toda a ladeira sur, singularmente impactante nas inmediacións de Angueira de Castro, que resulta completamente cortada en dous polas liñas e as torres.

Aínda que non dispoñemos do texto dos informes do IET por non constar no expediente, podemos consultar a lexislación en que se baseou para diagnosticar o impacto negativo, en aplicación do art. 11, apartados 1 e 3 LPG. O seu apartado 2, na letra c) indica que o estudo de impacto e integración paisaxística deberá conter "O impacto previsto do proxecto sobre os elementos que configuran a paisaxe.",que é o que o IET cualifica como "negativo". Posto que o apartado e) obriga a determinar os criterios e as medidas que se deben adoptar para acadar a integración paisaxística do proxecto,que foi o que o IET diferiu á DXPC e dado que o que deu por bo foi un simple cambio na T-27 que en nada reduciu o impacto visual e mantivo o paso aéreo sobre a zona de protección, é evidente que esta medida non permite levantar a cualificación de impacto negativo dada polo IET, xa que a alteración do trazado non permitiu unha mellor integración paisaxísticado proxecto.

Esta cualificación emitiuse tendo en conta os principios inspiradores da Lei, entre eles (art. 2.b. LPG) "Defender e preservara paisaxe, favorecendo unha relación harmónica e respectuosa entre a xente e o seu contorno, e promovendo un uso racional e ordenado do territorio, que teña en conta os valores naturais e culturais das paisaxes".

Parece claro que co trazado sometido a informe ao IET este ditaminou un impacto negativo porque o proxecto non preservaba a paisaxe adecuadamente, e as razóns desa decisión non foron corrixidas (como esixe o art. 11.1 e 2 LPG), á vista de toda a proba pericial, pola modificación do trazado aceptada pola DXPC o 13/10/2014, polo que debemos considerar infrinxido o art. 2.b. en relación ao art. 11.1. e 11.2. LPG.

Dado que a avaliación paisaxística integra a avaliación ambiental á que se debe someter o proxecto ( arts. 5.1.a. e 35.1.c. e e. da Lei 21/2013, de avaliación ambiental e 11.1. e 3. LPG), debemos concluír que o trazado definitivo aprobado no entorno do Castro Lupario, comprendido entre as T-26 e T-28 incorreu en infracción da LPG e con ela a normativa da avaliación ambiental.

O recurso debe ser acollido neste punto.

Cuarto-. Análise das infraccións en materia de protección do patrimonio cultural de Galicia.

4.1. Normativa aplicable en materia de patrimonio cultural.

En materia de patrimonio cultural, para introducir o estudo deste motivo impugnatorio, debemos traer a colación en primeiro termo a LPCG, que no art. 1 indica que "1. Esta lei ten por obxecto a protección, conservación, acrecentamento, difusión e fomento do patrimonio cultural de Galicia, de forma que lle sirva á cidadanía como unha ferramenta de cohesión social, desenvolvemento sustentable e fundamento da identidade cultural do pobo galego, así como a súa investigación, valorización e transmisión ás xeracións futuras.",declarando que "O patrimonio cultural de Galicia está constituído polos bens mobles, inmobles ou manifestacións inmateriais que, polo seu valor artístico, histórico, arquitectónico, arqueolóxico, paleontolóxico, etnolóxico, antropolóxico, industrial, científico e técnico, documental ou bibliográfico, deban ser considerados como de interese para a permanencia, recoñecemento e identidade da cultura galega a través do tempo."

Tamén no seu Título Preliminar, o art. 7, baixo a rúbrica Órganos asesores e consultivos,fai unha importante declaración acerca do papel que determinadas institucións culturais de Galicia desenvolven en materia patrimonial.

Así, o apartado primeiro indica que "O Consello da Cultura Galega,en virtude do establecido no artigo 32 do Estatuto de autonomía e do artigo 6.a da Lei 8/1983 , do 8 de xullo, é o máximo órgano de asesoramento e consulta dos poderes públicos da Comunidade Autónoma. A consellaría competente en materia de patrimonio cultural someterá ao seu ditame aqueles asuntos de especial relevancia, sen prexuízo das competencias do Consello Consultivo de Galicia e doutros órganos de consulta."

O apartado terceiro tamén atribúe, no que agora interesa, unha importancia específica, co rango de "órganos consultivos en materia de bens culturais",entre outras á Real Academia Galega de Belas Artes da Nosa Señora do Rosario(letra a), a carón do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento e das universidades integrantes do Sistema Universitario de Galicia.

O anterior non obsta a posibilidade de que a administración poda acudir á asesoría de terceiros en determinadas ocasións, pois o precepto remata dicindo: "Todo isto, sen prexuízo das consultas que por razón da materia ou coñecemento experto se lles poidan realizar a especialistas na materia ou a outras institucións, entidades culturais ou organismos profesionais".

A nivel substantivo, os bens que integran o patrimonio cultural de Galicia, entre outras clasificacións, pódense distinguir entre bens declarados de interese cultural e os catalogados (art. 8.1.), indicando o apartado 3 que "Terán a consideración de bens catalogados aqueles bens e manifestacións inmateriais, non declarados de interese cultural, que polo seu notable valor cultural sexan incluídos no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia, a través de calquera dos procedementos de inclusión previstos nesta lei. En todo caso, intégranse no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia os bens expresamente sinalados nesta lei."

Por resultar de interese, aclaramos os conceptos de "paisaxe cultural" e "territorio histórico", recollido no art. 10 LPCG, que establece no apartado 1 que "os bens inmobles declarados de interese cultural ou catalogados integraranse nalgunha das seguintes categorías: h) Paisaxe cultural: o lugar identificable por un conxunto de cualidades culturais materiais e inmateriais singulares, obras combinadas da natureza e o ser humano, que é o resultado do proceso da interacción e interpretación que unha comunidade fai do medio natural que o sustenta e que constitúe o soporte material da súa identidade. i) Territorio histórico: o ámbito no que a ocupación e as actividades das comunidades ao longo da súa evolución histórica caracterizan un ámbito xeográfico relevante polo seu interese histórico, arquitectónico, arqueolóxico, etnolóxico, antropolóxico, industrial ou científico e técnico."

A LPCG establece, a respecto dos bens inmobles comprendidos dentro do seu ámbito, ademais dun réxime de protección ao propio ben, un que corresponde ao contexto físico que os rodea, denominado no art. 12 Contorno de protección,establecendo ao respecto no seu apartado 1 que "Os monumentos, as zonas arqueolóxicas e as vías culturais declarados de interese cultural ou catalogados contarán cun contorno de protección",o cal "poderá estar constituído polos espazos e construcións próximas cuxa alteración incida na percepción e comprensión dos valores culturais dos bens no seu contexto ou poida afectar a súa integridade, apreciación ou estudo"(art. 12.2. LPCG).

No caso de bens protexidos ex lege(é dicir, que integran o patrimonio cultural de Galicia sen necesidade expediente), para o caso de que a administración non definise o seu contorno de protección, o art. 38.2 indica que "nos solos rústicos, nos de núcleo rural histórico-tradicional ou nos urbanizables estarán constituídos, de forma subsidiaria, por unha franxa cunha anchura, medida desde o elemento ou vestixio máis exterior do ben que se protexe, de: e) 200 metros en bens integrantes do patrimonio arqueolóxico."

4.2. O impacto negativo da LAT sobre o conxunto dos elementos patrimoniais existentes no tramo T26-T28. A afectación ao territorio histórico do Camiño Portugués a Santiago e á paisaxe cultural.

4.2.1. O enfoque de conxunto sobre a protección do patrimonio cultural. Bases normativas, motivo impugnatorio e proba dispoñible.

A análise xeral do expediente administrativo a través das súas distintas resolucións e informes evidencia por parte da administración autonómica un enfoque illado de cada un dos elementos que compoñen o patrimonio cultural protexido na área comprendida entre as T-26 e T-28 da LAT obxecto de impugnación, algo que debe ser rexeitado non só dende o punto de vista paisaxístico senón cultural, á vista da normativa de aplicación.

Lembremos que o trazado discorre entre un sumatorio de bens protexidos individualmente pola LPCG, buscando a liña os ocos libres que deixan os espazos de maior nivel de protección patrimonial, algo que nin sequera consigue, ao voar sobre a zona de protección do Castro Lupario case 400 metros. O trazado ten o Castro ao norte, o pazo de Angueira de Castro ao sur e oeste, e no cambio de dirección en T-27 deixa o pazo de Faramello coa súa capela e cruceiro ao leste e voa por riba do Camiño Portugués a Santiago (todo isto sen ter en conta outros elementos sinalados pola demandante e non aceptados pola administración, dos que logo se falará). Estamos ante un enclave de alta densidade patrimonial, xa que a descrición anterior transcorre ao longo dun trazado que apenas acada un quilómetro de LAT.

O art. 2.2. LPCG indica neste sentido que "2. O patrimonio cultural de Galicia está constituído polos bens mobles, inmobles ou manifestacións inmateriais que, polo seu valor artístico, histórico, arquitectónico, arqueolóxico, paleontolóxico, etnolóxico, antropolóxico, industrial, científico e técnico, documental ou bibliográfico, deban ser considerados como de interese para a permanencia, recoñecemento e identidade da cultura galega a través do tempo.

Así mesmo, integran o patrimonio cultural de Galicia todos aqueles bens ou manifestacións inmateriais de interese para Galicia nos que concorra algún dos valores enumerados no parágrafo anterior e que se encontren en Galicia, con independencia do lugar no que fosen creados."

Pois ben, este enunciado desenvólvese, no relativo ao valor de conxuntos patrimoniais, é dicir, constituídos por unha pluralidade de elementos que deben ser lidos e interpretados no seu conxunto, no art. 10.1. LPCG, ao se sinalar que os bens patrimoniais poden estar encadrados nalgunhas das categorías que enuncia, entre elas, a paisaxe cultural (h) e o territorio histórico (i).

Aínda que a administración non aborda ningunha destas perspectivas no Expediente, o enfoque é introducido por medio da intervención que nel ten o Consello da Cultura de Galicia (en diante, CCG), que emitiu un informe remitido á Xunta de Galicia en data 15/2/2021, onde salienta ambas as dúas circunstancias do entorno litixioso: o carácter de territorio históricodeterminado pola concorrencia do Camiño Portugués a Santiago, e a cualidade de paisaxe culturalpola posta en relación do conxunto dos diferentes elementos patrimoniais de interese.

Na medida en que esa perspectiva de conxunto patrimonial é asumida e defendida na demanda, debemos abordala como motivo impugnatorio.

Para estes efectos, a proba dispoñible en relación a este concreto motivo impugnatorio está constituída de forma singular polo Informe do CCG, que como xa lembramos ostenta a condición de "máximo órgano de asesoramento e consulta dos poderes públicos da Comunidade Autónoma"en materia patrimonial (art. 7.1. LPCG), así como o Informe Citania, e a declaración institucional da Academia Galega de Belas Artes do 10.3.2020, o Pronunciamento da Fraternidade Internacional do Camiño de Santiago de data 23/3/2020 e o da Asociación Profesional de Conservadores-Restauradores de Bienes Culturales de España" (ACRE) por medio de escrito do 25.2.2020. Pola parte da Consellería, constan Informe da DXPC de data 22/2/2022, que á súa vez cita un Informe non incorporado ao EA de 27/1/2022, solicitado a "persoa experta en paisaxe cultural, cun alto e recoñecido prestixio internacional nesta materia, un informe sobre a proposta de recoñecemento da paisaxe cultural da Aldea de Angueira e o Castro Lupario, informe que foi emitido con data 27 de xaneiro de 2022".Así mesmo, en sede xudicial, a administración emitiu dous informes, da DXPC, e da DXPN, incorporados en data 14/3/2023.

Do conxunto desta proba, como de seguido se xustificará, conclúe a Sala que os bens patrimoniais afectados integran o concepto de territorio históricodo Camiño Portugués a Santiago e o seu impacto patrimonial tiña que ter contemplado esta perspectiva unitaria, e ademais o conxunto integra materialmente valores apreciables dende a perspectiva da paisaxe cultural.

4.2.2. O Informe do Consello da Cultura Galega.

Debullamos en primeiro lugar o contido do Informe CCG, que establece o marco técnico cultural de referencia para a análise de conxunto da contorna como paisaxe cultural e territorio histórico e a súa afectación pola LAT entre as T-26 e T-28.

4.2.2.1. O vínculo entre o Castro Lupario e o Camiño de Santiago: A translatiodo apóstolo e o papel da Raíña Lupa recollido no Códice Calixtino.

Para chegar á conclusión coa que finalizamos o apartado anterior, a Sala valora particularmente a relación existente entre o Castro Lupario e o Camiño de Santiago, derivado da mención que o Códice Calixtino e a tradición oral fan da relevancia da Raíña Lupa na Translatio,é dicir, a forma en que, segundo a tradición xacobea, se produciu a chegada dos restos do apóstolo Santiago a Galicia e como foron parar ao entorno do lugar que hoxe ocupa a catedral de Santiago de Compostela.

En opinión do Informe CCG, ao f.4, "No espazo que atravesa esta liña identifícase un lugar que é resultado do proceso da interacción e interpretación que unha comunidade fixo e fai do medio natural que o sustenta e que constitúe o soporte material da súa identidade, no que se localizan elementos singulares do patrimonio cultural de Galicia de valor arqueolóxico, arquitectónico e etnográfico que se interrelacionan entre si e co territorio no que se sitúan e que constitúe unha paisaxe cultural pola que discorre a ruta do Camiño de Santiago, Camiño Portugués."

O Informe describe (ff. 5 e 6) a contorna do Castro Lupario, tamén denominado "Castro de Angueira, Castro de Beca, Castro de Francos, Eira dos Mouros, Castro das Cercas e Monte do Castro",indicando que: "O río Tinto atravesa o lugar de Angueira fortemente encaixado sobre a súa canle, con fortes caídas e desniveis considerables; nestes resaltes é onde se localiza o Castro Lupario, principal elemento cultural da zona, cun forte dominio visual da contorna, o que representa unha das principais motivacións para o asentamento na Idade do Ferro: o control das rutas de tránsito cara ao norte. // A estrutura fortificada está formada por unha croa de forma oval duns 150 m no eixe norte-sur e uns 100 m no leste-oeste. Bordeando a croa consérvase unha muralla duns 2 m de alto e máis de 1 m de ancho que a delimita en todo o seu perímetro. No interior da croa obsérvanse restos de estruturas pétreas. Na aba ao sur do recinto principal obsérvanse dous aterrazamentos sostidos por muros de cachotaría. // É de destacar o seu forte dominio visual sobre a paisaxe, fundamentalmente sobre o val do Sar, cunhas dimensións considerables de 14.676 m² de superficie e unha muralla principal de 452 m de longo e 2 m de ancho, conservando nalgúns tramos unha altura de ata 4 m. Aínda na actualidade demostra esa gran dimensión que en tempos pretéritos puido posuír. A muralla presenta numerosas derrubas das súas estruturas e a contorna manifesta evidencias de extracción de cantaría tradicional, realizada ata hai relativamente pouco tempo."

Logo de sinalar o seu carácter de oppidae capital dos Amaeos-de aí a posible orixe do Bispado de Iria Flavia (Amaeam,hoxe coñecida a bisbarra como A Maía)- e posterior ocupación romana para defender a Vía Romana XIX sobre a que se asenta o Camiño nese tramo, explica o estudo que "as evidencias arqueolóxicas e documentais apuntan a hipótese de que neste castro fora erixida unha fortaleza nos séculos X-XI para defender o territorio da invasión normanda que desde a ría de Padrón podería penetrar ata terras de Compostela e, por tanto, á propia tumba do Apóstolo".Posteriormente, "na súa vertente de fortificación medieval, controlaría directamente o paso dos camiños medievais que discorren por este val, como o Camiño Real ou Camiño Portugués de Peregrinación, e mesmo a ruta fluvial navegable do Ulla e o Sa"(f. 6). Indica o Informe que na contorna do Castro Lupario, e mesmo dentro das murallas, foron localizados importantes achados, como petróglifos, unha cabeza pétrea cortada da idade de ferro, ou un tesouriñode moedas romanas aparecido dentro dunha vasilla, de onde conclúe que "a adscrición crono-cultural do castro e a súa contorna pódese relacionar coa Idade do Bronce, Idade do Ferro, época romana e época altomedieval"(f. 7).

Subliña o Informe como no Castro Lupario, "ademais de ser un referente territorial e simbólico, conflúen referencias míticas".A súa presenza e relevancia noméanse en diversos escritos que repararon nel por diversos motivos (f. 7), indicándose que:

"Un deles é a referencia como fortaleza ou torre medieval, situada dentro da croa do castro, citada polo frade Juan de Azcona no 1532 (Constela 2020: 18). Este autor sitúa no castro a morada da raíña Lupa, directamente relacionada coa lenda do sepulcro do Apóstolo: a tradición oral di que era a morada da lendaria raíña Lupa, en principio pagá, que se ve abraiada polos milagres efectuados polo santo nos diferentes retos con que desafía aos seus discípulos para impedir a chegada ata Compostela. Unha vez superadas estas probas imposibles a que os somete, a raíña queda convencida do seu poder e acepta a relixión cristiá, polo que pasa logo a axudar na translatio do santo ao "Campus Stellae". Esta referencia é a que lle outorgou ao lugar a "maxia" e a relevancia histórica que acadou ata hoxe pola relación co culto xacobeo, polo que se lle asignou o nome de Castro Lupario.". Remacha o CCG que "Así, o Castro Lupario, de ser un asentamento habitacional na Idade do Ferro, pasou a pertencer ao mundo simbólico, fito na paisaxe e referente dunha das lendas máis estendidas do rito xacobeo"

Segue explicando o Informe, sobre a orixe da lenda xacobea, que:

"Segundo parece, no ano 1005 Amoín, monxe do mosteiro de Fleury (diocese de Orleáns, preto da cidade de Tours), compuxo unha lenda baseada na translatio do corpo do apóstolo Santiago a Galicia. Nun dos capítulos do relato faise referencia a un lugar que, segundo a hipótese de Fidel Fita (historiador e investigador do tema) de 1880, identifica como "morada o castillo de Luparia, situado a mano izquierda del camino de Iria a Compostela y en la corona de un alto cerro dos leguas equidistante de ambas ciudades" (tomado de Constela 2020: 19).

En 1885 Anselmo e Bartolomé, na súa guía de Santiago, volven situar nel a morada da raíña Lupa baseándose na historia do apóstolo Santiago escrita en 1610 por Aquilino."

A lenda da translatio,canda a súa orixe na tradición oral, forma parte do contido do Liber Sancti Iacobi,que está recollido no Codex Calixtinusou Códice Calixtino,e que se fai eco do papel xogado pola Raíña Lupa no traslado dos restos do apóstolo, ademais de referenciar o propio Castro Lupario nos termos que se acaban de describir. Isto determina unha das conclusións formuladas no Informe CCG ao f. 32 a respecto das afeccións ao patrimonio cultural: "A LAT proxectada impacta no conxunto dunha paisaxe cun forte valor simbólico e mítico da historia de Galicia: O castro representa un dos bens máis salientables pola súa relación co culto xacobeoderivado da localización no linde do Camiño Portugués e da Ruta do Mar de Arousa, e toda a vinculación coa raíña Lupa que se fai no Códice Calixtinoe nas investigacións e especulacións posteriores sobre a localización do seu castelo, que deriva no seu nome actual como Castro Lupario"

A maiores do anterior, o Informe explica e documenta de forma extensa o valor do patrimonio arquitectónico da contorna (apartado 2.2., con relación aos pazos de Angueira e Faramello, así como o conxunto da aldea de Angueira de Castro), o patrimonio industrial que supón o pazo de Faramello en relación á antiga fábrica de papel (apartado 2.3.) e a caracterización do conxunto da aldea de Angueira como patrimonio etnolóxico (apartado 2.4.).

Con base en todo o anterior, para o CCG a relevancia do conxunto elementos patrimoniais materiais e inmateriais descritos encadran o lugar como unha paisaxe cultural no sentido xurídico descrito pola LPCG.

4.2.2.2. O Castro Lupario como elemento integrante do territorio histórico do Camiño Portugués a Santiago.

Con relación ao Camiño Portugués, Informe dedica o seu apartado 3 á súa análise (ff. 24 e ss), e comeza por matizar que "a traza recoñecida do Camiño Portugués, como xa se sinalou, é dupla no ámbito obxecto deste informe. Por unha banda, o trazado protexido pola DA 6ª da LPC/2016, que discorre pola estrada N-550 entre A Picaraña e o desvío na marxe esquerda da calzada cara ao Faramello, e, por outra banda, o trazado recollido no PBA, que se aparta da estrada para continuar por un camiño ao oeste da nacional ata enlazar coa estrada ao Faramello".Aos ff. 25 e 26, o Informe precisa a situación de incumprimento en que dende 2019 se atopa a Xunta de Galicia en relación ao mandato da DT 6ª LPCG á hora de delimitar as rutas do Camiño -no que agora interesa, o Portugués- o que contribuiría a definir con exactitude non só o trazado, senón tamén o seu territorio histórico. A DT 6ª foi derrogada pola Lei 7/2022, - polo tanto estaba ben citada no Informe- ao considerar o lexislador autonómico que o Decreto 83/2018, do 26 de xullo, polo que se aproba o Plan básico autonómico de Galicia, delimita as rutas ás que se refería a DT 6ª, polo que o mandato se considera innecesario. O CCG faise eco da vixencia do PBA, e asume a protección que lle dispensa ao Camiño Portugués o art. 30.1. LPCG.A variante recollida no PBA é a que discorre por un tramo empedrado, máis á beira do río, e afastado da N-550.

É precisamente o Camiño así delimitado o que é atravesado pola liña de alta tensión que discorre entre a nova subestación proxectada en Lousame e a existente en Tibo (Caldas de Reis) no tramo do Camiño entre a mansión viaria romana de Iria Flavia (Padrón) e Santiago de Compostela, que discorre entre os concellos de Rois e Teo (f. 25), declarando que "Parece indiscutible o paso do Camiño polo Faramello cara a Rúa de Francos marcado pola topografía no paso entre os montes Areal-Estivada e Buxán (Castro Lupario) por onde discorre o río Tinto, tramo no que é atravesado pola liña aérea de alta tensión proxectada"(f. 29).

O Informe relata como a día de hoxe non está realizada pola Administración a tarefa de delimitar o territorio histórico deste Camiño. Precisemos en relación a isto que todo o espazo xeográfico que o conforme ten a consideración de protexido coa figura de ben catalogado (art. 75.1. LPCG).

Sinala o Informe os elementos que foron considerados na delimitación das rutas dos Camiños Norte e Inglés (f. 27), como exemplo metodolóxico da inclusión obxecto de litixio como parte do territorio histórico do Camiño Portugués. A respecto do primeiro, recolle os traballos da Consellería de Cultura, cando indica que "esta delimitación ten por obxecto a protección da paisaxe inmediata ao Camiño e das vistas sobre a paisaxe máis afastada.Para a realización da delimitación pártese dunha banda a cada lado do camiño duns cen metros que se adapta en función dos elementos a protexer. En xeral esta delimitación é máis ampla no lado no que hai vistas que no lado no que non as ten.". No caso do segundo, con diferenzas máis marcadas entre paisaxes culturais tradicionais e as afectadas pola enxeñería agraria, sinala a Consellería que "A delimitación pode verse incrementada para engloba-las áreas de protección dos elementos patrimoniais próximos ao Camiño,as delimitacións dos núcleos de poboación polos que pasa ou que se atopan na súa contorna inmediata, e para incrementar a protección de determinadas zonas de interese ambiental, natural ou paisaxístico"

Con estes criterios indica o CCG (ff. 28 e 29) que "O territorio polo que discorre o Camiño Portugués entre Angueira de Suso e Rúa de Francos foi obxecto dunha intensa reestruturación, á que xa nos referimos no apartado anterior, a causa dos procesos de concentración parcelaria das parroquias de Cruces, Ribasar, Bastavales e Calo. Dentro deste ámbito, os espazos que conservan en certa medida a estrutura histórica do territorio son aqueles polos que discorre o Camiño catalogado no PBA ao seu paso pola veiga de Angueira de Castro e O Faramello, ademais do monte Buxán (Castro Lupario), a aldea de Angueira de Castro e os terreos situados na aba sobre a que se apoia a liña eléctrica de alta tensión."

A seguir, indica o CCG que "Non é obxecto deste informe delimitar ou identificar o territorio histórico do Camiño, mais parece evidente que, considerando a xeografía e a paisaxe, este debe incluíros cumes monte Buxán (Castro Lupario) e A Estivada, que marcan o paso do Camiño e o río Tinto e a veiga de Angueira pola que discorre a ruta catalogada. Na identificación dese territorio cómpre atender ás distintas formas de ocupación e asentamento anteriores, contemporáneas e posteriores á formación do Camiño, que se sucederon no tempo e entre as que existen máis relacións que as de compartir espazos físicos próximos, que son testemuños da transformación do territorio". Neste contexto, o Informe volve insistir na idea de inescindible análise de conxunto: "O Castro Lupario, a aldea medieval de Angueira de Castro, o Pazo de Faramello e a antiga fábrica de papel, o Camiño de Santiago, ademais dos elementos da construción dese territorio como camiños e valados, e mais os restos identificados ligados a actividades que nel se desenvolvían, coma o batán no río Tinto ou o curro documentado, constitúen un conxunto de elementos que permiten acceder a unha superior comprensión dos procesos históricos que moldearon a transformación do territorio e do Camiño(Amoedo e Nieto 2013)."

Como conclusión deste apartado, ao f. 29 o CCG expón que:

"A extensión do territorio histórico do Camiño Portugués abarcando o Castro Lupario no seu ámbito responde así a criterios de carácter xeográfico e paisaxístico, de carácter histórico en relación coa organización e estrutura do territorio e coa definición do Camiño,ademais de incorporar os elementos patrimoniais que o caracterizan polos seus valores históricos, arqueolóxicos e arquitectónicos, por unha banda; e, por outra, tamén os inmateriais vinculados á lenda da raíña Lupa e a súa relación coa translatio.

O interese histórico, arquitectónico, arqueolóxico, etnolóxico e industrial deste territorio está identificado e descrito no presente informe nos seus distintos apartados e súmase á súa relación co Camiño Portugués para requirir a súa protección."

4.2.2.3. A necesaria valoración do conxunto xeográfico como unidade que conforma unha paisaxe cultural e integra o territorio histórico do Camiño Portugués a Santiago.

Como consecuencia do explicado, o Informe do CCG conclúe a afección concorrente sobre unha paisaxe cultural e un territorio histórico co Camiño de Santiago (apartado 4.3., ff. 33 a 36), do que destacamos os seguintes parágrafos:

"Non se pode ter en conta só os elementos patrimoniais localizados e singularizados, senón o conxunto de todos eles, mediante as interrelacións e sinerxíasque os unen no mesmo espazo acoutado, que conforman unha paisaxe singular e un conxunto histórico indisoluble.Os principais elementos deste conxunto son o Castro Lupario, a aldea de Angueira de Castro, o Camiño Portugués de peregrinación a Santiago, o conxunto de gravados rupestres Angueira/Castro Lupario, con categoría xenérica de BIC, e o pazo do Faramello.

Ningún dos catro elementos/conxuntos patrimoniais se pode entender ser ter en conta os outros tres,tanto visualmenteno que atinxe á percepción e contemplación espacial da paisaxe resultante coma no tocante á propia memoria histórico-culturalque os sustenta. Por iso, resulta incomprensible que se permita o trazado dunha LAT que vai comportar un total impedimento na relación visual tradicional da aldea de Angueira co Castro Lupario e o seu montee, por suposto, viceversa: a LAT afecta directamente á contorna arqueolóxica, modificando calquera percepción do monumento ou desde o monumento arqueolóxico cara ao SE e SO. E desde o propio pazo do Faramello algunha das torres metálicas e, por suposto, os fíos colgantes de alta tensión serán visibles desde os miradoiros, solainas, balcóns e terrazas do pazo e da súa contorna inmediata en dirección suroeste, o que de novo impedirá unha natural e tradicional vinculación perceptiva co monte do Castro Lupario e coas estribacións da propia aldea de Angueira de Castro; tendo en conta, neste caso, o espazo que abre o propio río Tinto no seu avance cara ao sur e, polo tanto, cara ao lugar onde está fixado o trazado da LAT.

Pola súa vez, os peregrinos que se dirixan ata Santiago por este camiño deberán sufrir o achegamento a esta sobranceira paisaxe monumental ollando como unha LAT se interpón visualmente ante o paradigmático Castro Lupario das fontes xacobeas, imposibilitando a percepción e desfrute desta fermosa contorna histórica que parte da propia aldea de Angueira de Castro."

Nas conclusións finais, o CCG engade: "O ámbito analizado neste informe é un espazo de calidades culturais relevantes, non só polos bens patrimoniais que integra, que constitúen en si mesmos conxuntos de valor cultural (..) senón porque constitúe unha paisaxe cultural construída ao longo dos tempos que conserva moitos dos elementos desa construción histórica e na que a comunidade se identifica. (..) O trazado proxectado afecta directamente aos bens protexidos, á súa apreciación e á percepción dos seus valores culturais, deturpando o seu contorno e alterando o seu contexto histórico. Altera as relacións históricas entre eses bens e o resto dos elementos da paisaxe cultural, que ademais constitúe o territorio histórico do Camiño de Santiago"

4.2.3. Os informes emitidos pola Dirección Xeral de Patrimonio Cultural.

O Informe do CCG é examinado conxuntamente coas alegacións formuladas polo Concello de Rois e os veciños de Angueira de Castro, unha vez xa aprobada a DIA e emitido anteriormente outro Informe positivo da DXPC (Doc. 6.1.5. EA), de data 18/11/2019, tras a presentación en 2018 do "Proxecto de intervención da Prospección arqueolóxica intensiva para Avaliación Cultural dos accesos aos apoios das LE(s) Lousame-Tibo e Lousame-Mazaricos" redactado pola arqueóloga Maite Pérez Gil, da empresa ACTEO Arqueología y Patrimonio e autorizado pola resolución da DXPC o 05.06.2018, e en 2019 dos "Proxectos de execución das LATs 220 kV DC Subestación Lousame - Subestación Tibo e Subestación Lousame - Subestación Mazaricos. Outubro 2017" e "Informe final de avaliación cultural (Prospección arqueolóxica superficial intensiva) dos accesos previstos aos apoios e das zonas de ocupación temporal. Novembro 2018". Todos estes informes son emitidos por conta da promotora, REE, aquí codemandada, e cuxo estudo -así como as alegacións da súa contestación- se fai conxuntamente, ao fundarse a administración no seu contido.

Ningún dos informes anteriores ao de 22/2/2022, do que nos ocupamos a continuación, puido contemplar as alegacións do CCG, e tampouco ningún deles -incluída a DIA formulada o 22/2/2017, Doc. 4 EA)- contiña referencia ningunha nin a unha posible paisaxe cultural nin ao territorio histórico do Camiño, malia que xa o Informe da Consultora Acteo de maio de 2014 contiña referencias ao carácter de territorio históricodo Camiño nos apartados 6.4. e 7.4.2.1., o que revela, xa de seu, as carencias das análises previas realizadas pola DXPC, que non o mencionou nin para rexeitar a súa implicación.

Para refutar singularmente o contido do Informe do CCG, o emitido pola DXPC en data 22/2/2022 basea as súas argumentacións principalmente nun informe elaborado por un terceiro, emitido previamente o 27/1/2022, que non está incorporado ao expediente administrativo.O f. 5 deste Informe da DXPC indica: "Para avaliar a existencia ou non dunha paisaxe cultural posuidora de valores sobranceiros que a fixeran merecente de protección singular, tal e como solicitaban os Concello de Rois, os Veciños de Angueira de Castro e apoiaba e xustificaba o Consello da Cultura Galega, a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural solicitou a unha persoa experta en paisaxe cultural, cun alto e recoñecido prestixio internacional nesta materia, un informe sobre a proposta de recoñecemento da paisaxe cultural da Aldea de Angueira e o Castro Lupario,informe que foi emitido con data 27 de xaneiro de 2022".

O primeiro que chama a atención é a non incorporación deste informe de 27/1/2022 ao EA, xa que constitúe o principal documento técnico en que se basea a DXPC.

En segundo lugar, resulta sorprendente a non identificación da persoa autora dese informe, algo fundamental, aínda que só fose para que o/s destinatario/s do mesmo puidesen comprobar ou no seu caso cuestionar a súa condición de experta en paisaxe cultural, cun alto e recoñecido prestixio internacional nesta materia.Se a administración fai descansar a motivación da resolución (e vese que si, porque o informe ten 6 folios, dos que 4 son antecedentes, e apenas dedica folio e medio a refutar o contido do Informe CCG) máis no peso de autoridade da persoa autora que na transcrición do seu estudo, o normal tería sido como mínimo a súa identificación.

En terceiro lugar, non existindo identificación de autor, nin acompañamento do informe, resulta inaceptable a mutilación do seu suposto contido e a confusión na redacción do mesmo incorporado ao texto da DXPC entre o que puido ser redactado por esa persoa e o texto da DXPC. En efecto, ao f. 5, dise que se nese informe a persoa experta "conclúe:".O que cabería agardar logo dos dous puntos sería un entrecomillado co texto, como mínimo citando as conclusións, pero os seguintes parágrafos seguen en letra redonda -non cursiva- e sen entrecomillados. No último parágrafo do f. 5 tamén se contén unha aposición (texto entre comas que explica un sintagma precedente) que dá a entender que se está reproducindo un texto desa terceira persoa. Ao f. 6, o segundo parágrafo, sen solución de continuidade introduce o suposto texto explicando que "o informe conclúe dicindo que"sen que o lector/a poda saber se o que segue é un resumo da DXPC ou de novo unha apreciación literal da persoa que supostamente redactou un informe para incorporalo ao EA. Este parágrafo en canto ao seu contido presenta unha omisión que é especialmente relevante porque sinala que algún dos elementos patrimoniais como o Castro Lupario podería merecer un maior nivel de protección, o que desliza unha crítica á situación actual, pero que o/a lector/a non poderá máis que intuír, a causa da mutilación do seu contido.

Todo o anterior constitúe unha práctica administrativa absolutamente rexeitable, porque se afasta da máis mínima boa práctica na tramitación do procedemento: ocúltase un Informe encargado e pagado pola Consellería que fundamenta a resolución; ocúltase a identidade da persoa autora dese informe malia que se quere facer pasar por argumento de autoridade o seu contido en base ao seu carácter experto; mutílase o seu contido, non transcribíndoo na súa integridade, ocultando así cal foi a metodoloxía da análise, as fontes, etc; e indúcese á confusión sobre o que é redacción dese informe e o que é redactado pola DXPC.

A situación resulta máis abraiante se cabe porque estas carencias foron denunciadas na vía contenciosa pola demandante, e lonxe de aproveitar a administración para corrixilas, con ocasión da contestación á demanda aínda emitiu a DXPC un Informe, de 13/3/2023 -incorporado con data 14/3/2023-, que a partir do f. 9 -antes xustifica a adecuación da decisión administrativa considerando os elementos patrimoniais illadamente-, xustifica a forma de emisión do ditame, indicando que "Para recorrer un informe ou resolución da DXPC cómpre responder aos argumentos do fundamentos e ás consideracións técnicas e, no seu caso xurídicas, desenvolvidas no dito documento. Coñecer os informes técnicos dos que se extraen estas consideracións, non é imprescindible, nin sequera necesario,para rebater os fundamentos técnicos dunha resolución administrativa que se pretenda recorrer. Que non se teña incorporado o informeda persoa experta e de prestixio internacional ao fundamento da Resolución do 8 de agosto de 2022 da Dirección Xeral de Planificación Enerxética e Recursos Naturais que se recorre, non ten por que supor unha indefensión ou unha eiva para que os recorrentes aporten as súas motivaciónspara solicitar a anulación da resolución recorrida." Logo desta explicación, a DXPC indica que é a propia Dirección quen estimou que "o ámbito da Aldea de Angueira e o Castro Lupario non reúne os valores culturais suficientes para que poida ser considerado unha paisaxe cultural ou territorio histórico merecentes dun recoñecemento de protección singular".Posteriormente todo o folio 10 se dedica a citar, agora si, entrecomillado, o contido do Informe de 22/2/2022, como se todo el fose de autoría da DXPC, matizando, iso si, que se fai "asumindo a opinión da persoa experta".A resolución finaliza esta cuestión indicando que "Dentro dun trámite administrativo de avaliación ambiental, como o que nos ocupa, a DXPC non precisa aportar máis documentos que aqueles que recollen o acordo adoptado e o ditame favorable ou desfavorable sobre o proxecto ou cuestión sobre a que informa, así como os fundamentos técnicos e xurídicos nos que basea o acordo adoptado. E dicir: a resolución ou o informe da Dirección Xeral. // Non precisa identificar nin aos autores dos informes técnicos nin aportar estes como fundamento imprescindible dos seus informes e/ou resolucións", e cita exemplos no propio procedemento en que se procedeu de forma análoga.

En canto ao contido do informe, o feito de estar mutilado e incorporárense só parte das conclusións, apenas nos permite formarnos unha opinión, na confrontación co Informe do CCG que pretende refutar, sobre os elementos históricos e culturais en que se basea, así como na súa metodoloxía e fontes. Dada a súa brevidade, nos permitimos reproducilo integramente, xa que constitúe o contido completo da fundamentación das resolucións de 22/2/2022 da DXPC e do mesmo órgano de 13/3/2023: "No caso de Angueira do Castro non parece concorrer as circunstancias para que a súa paisaxe poida ser considerada como representativa tipoloxicamente, exemplar ou con especial significación territorial, nin tampouco singular en comparación con múltiples paisaxes galegas que gardan tamén pegadas de actividades agrarias, industriais ou de outro tipo característico das súas comunidades. // Tampouco parece ser o caso dunha significación ambiental particular e destacada, así como por non cumprir os requisitos para responder de forma clara e precisa ás preguntas sobre o grado de autenticidade, a dimensión espacial, os valores que transmite a paisaxe cultural e como a caracterizan, a achega ao valor da paisaxe no seu conxunto e como se pode determinar a súa representatividade. // Estes parámetros aceptados por todos os procesos nacionais e internacionais, establecen uns criterios obxectivos de valoración que deben empregarse na selección e avaliación de paisaxes culturais para a súa especial protección e que non se cumpren no caso da paisaxe estudada no territorio no que se atopan a aldea de Angueira do Castro e o castro Lupario. // En canto a autenticidade pódese considerar que o conxunto foi modificado en sucesivas etapas, de feito o castro ten perdida a conexión coa aldea ata o punto de que non existe unha relación clara entre ambos, nin visible nin en canto a interdependencia. Non existe unha dimensión espacial clara e definida por fitos territoriais, nin transmite un valor excepcional, nin sostén a representatividade extraordinaria dun tipo paisaxístico da Galicia rural ou cun carácter concreto como paisaxe agraria, paisaxe arqueolóxica ou paisaxe industrial."Logo continúa explicando que se trata de "unha bela paisaxe rural, con pouca intensidade antrópica, que contén un conxunto de elementos dentro dos seus límites (que por outra banda non están claros) mais que non se atopan ligados entre si nunha narrativa singular que poida destacarse e menos aínda considerarse coma extraordinariamente singular merecente de protección especial. Nin os argumentos presentados, con unha documentación exhaustiva e ben exposta, nin o exame in situ do lugar conducen a outra valoración que puidese concorrer na conclusión dunha consideración favorable".Remata a Administración indicando: "Considerando que se trata dunha paisaxe "que evidentemente encerra distintos elementos xa protexidos (Castro Lupario, Pazo de Faramello, Camiño de Santiago, Hórreos) e que aínda que puideran requirir algún deles un maior nivel de protección, como no caso do castro Lupario, non xustifica en principio unha posible declaración de paisaxe cultural con coherencia intrínseca e singular destacada"".

Por outra parte, a respecto da posición mantida no expediente pola DXPC, non deixa de chamar a atención a incongruencia cos criterios paisaxísticos e patrimoniais manifestados en guías de protección do Camiño a respecto das LAT. En efecto, tal como pon de manifesto o Informe CCG no f. 35, xa na Guía para a protección do Camiño de Santiago,elaborada pola Consellería de Cultura aplicable ao Camiño de Santiago francés no ano 2012, foi especialmente considerado o impacto das liñas de media e alta tensión: "Se nalgún punto é inevitable o cruzamento co Camiño, as liñas irán soterradas ao menos dentro do ámbito do territorio histórico e procurarase que non afecten de xeito significativo á conca visual do Camiño de Santiago.(..) Con carácter xeral, non se permitirán LAT e LMT aéreas no territorio histórico e evitaranse, na medida do posible, na zona de amortecemento." No ano 2016, esta recomendación estenderíase ao resto de rutas do Camiño, como explica o propio Informe CCG. Con independencia de que as Guías non teñan un valor vinculante de norma xurídica, causa estrañeza que se nun punto calquera da intersección do Camiño cunha LAT se recomende o soterramento, nunha paraxe como a que nos ocupa non se obxectase o paso aéreo, existindo outros tres elementos patrimoniais catalogados.

Finalmente, o Informe da DXPC cita o "Informe de revisión de afeccións sobre o patrimonio cultural e arqueolóxico da LAT 220kv Lousame-Tibo ao seu paso por Angueira de Castro", de novembro de 2021 e elaborado a petición de REE-, de Nieto Muñiz, cuxa virtualidade neste apartado é nula, xa que a súa análise céntrase nos elementos patrimoniais identificados individualmente, sen abordar o patrimonio cultural no seu conxunto, e ademais fai xirar as súas conclusións a respecto da integridade física dos bens individualmente considerados, algo que aquí non se está discutindo.

4.2.4. Outros documentos técnicos de interese.

O Informe arqueolóxico de Ángel Daniel achegado coa demanda, presenta un aspecto de interese para o estudo deste motivo impugnatorio nos apartados 7.3. e 7.4., ao falar dos efectos sinérxicosque un mesmo impacto ten ao proxectarse simultaneamente sobre varios bens patrimoniais, perspectiva non considerada pola administración, que fixo valoracións unicamente considerando cada elemento patrimonial illadamente, ao non analizar a perspectiva unitaria da contorna nin en termos de paisaxe cultural nin como territorio histórico.

Finalmente, resulta relevante a declaración institucional da Academia Galega de Belas Artes do 10.3.2020, na medida en que aparece citada no art. 7.3.a. LPCG como órgano consultivo en materia de bens culturais, onde expresa a súa preocupación polo proxecto por "afectar a un dos xacementos castrexos máis interesantes, completos, íntegros e ricos, mesmo en canto a folclore e tradición de Galicia, en relación coa Translatio, así como área de gran riqueza paisaxística, histórica, artística, etnográfica e mesmo literaria nas 'Orillas do Sar".

Aínda que con menor peso técnico, cómpre tamén deixar constancia dos pronunciamentos da Fraternidade Internacional do Camiño de Santiago de data 23/3/2020 e o da Asociación Profesional de Conservadores-Restauradores de Bienes Culturales de España" (ACRE) por medio de escrito do 25.2.2020, que inciden na valoración dos bens patrimoniais aquí comprometidos entendidos como un conxunto e postos en relación singularmente por respecto á importancia do Castro Lupario na tradición xacobea e a translatiodo apóstolo.

4.2.5. Valoración da proba.

Nas condicións que quedan descritas, a Sala debe dar prevalencia ao contido do Informe CCG fronte o emitido pola DXPC de 22/2/2022 á hora de considerar acreditada a concorrencia no suposto de autos dunha pluralidade de elementos patrimoniais que considerados no seu conxunto podan integrar no sentido xurídico unha paisaxe cultural e un territorio histórico abranguido neste caso pola ruta do Camiño Portugués a Santiago.

En efecto, a administración ten a potestade, exart. 7.3. in fineLPCG de acudir aos expertos externos que teña por oportuno para procurar o seu coñecemento para a materia cultural da que se trate, pero nas condicións en que o fixo neste procedemento, ese informe non pode ter mellor condición probatoria que o achegado polo CCG.

En primeiro lugar, porque o CCG é a autoridade cultural de Galicia por antonomasia, e así o especifica o propio art. 7.1. LPCG, pois o configura, en virtude do establecido no artigo 32 do Estatuto de autonomía de Galicia e do artigo 6.a da Lei 8/1983, do 8 de xullo, como "máximo órgano de asesoramento e consulta dos poderes públicos da Comunidade Autónoma".Esta declaración non é gratuíta, e vén determinada pola natureza xurídica, funcións e sometemento ao ordenamento xurídico cos que actúa por Lei o CCG.

Fronte o peso reputacional do CCG, con ancoraxe estatutario e legal, a DXPC encarga un informe do que en realidade non hai proba ningunha da súa existencia, a alguén de quen se oculta reiteradamente a súa identidade malia dicir que é unha persoa experta en paisaxe cultural, cun alto e recoñecido prestixio internacional nesta materia.Como é obvio, ningún informe amparado no anonimato pode facer valer o prestixio do seu autor, pois se causaría indefensión á recorrente, que non podería discutir a relevancia do seu criterio de autoridade. É máis, con este anonimato, a demandante non pode discutir unha hipotética concorrencia de motivos de tacha no informe, por razón da vinculación do autor coa administración, ou co obxecto do estudo.

En segundo lugar, porque o Informe CCG puido ser coñecido, analizado e discutido pola administración e polas partes comparecidas no procedemento administrativo e no recurso contencioso, algo que non sucedeu con ese suposto informe, que non consta no expediente nin en autos, non por neglixencia, senón por decisión libre e consciente da administración de non incorporalo. A situación ocasionou unha evidente indefensión para a recorrente, que non puido impugnar e combater as premisas sobre as que se formulan as conclusións. Como consecuencia desta situación, como documento do que se pretende un valor pericial de carácter técnico, non se poden analizar as súas premisas metodolóxicas, nin o seu traballo de campo, nin a súa fundamentación, do que se di que se empregan parámetros aceptados por todos os procesos nacionais e internacionais,descoñecéndose cal son e como se aplicaron. Apenas se transcriben o que se afirma que son unhas conclusións, confusas en canto á súa literalidade e entrecortadas. Fronte a isto, o CCG describe profusamente os bens illadamente e no seu conxunto, explica non só o seu valor material histórico e historiográfico, senón tamén a súa dimensión inmaterial e a relevancia na tradición xacobea, ofrece claves explicativas e contexto para interpretar o conxunto do espazo físico en clave estática e dinámica na historia, e relaciona os elementos que o compoñen e que a DXPC só avaliou de forma separada.

As afirmacións tanto da contestación á demanda como do Informe da DXPC de 13/3/2023 transcritas acerca da suficiencia con que foi achegado ese suposto informe dunha persoa experta non poden ser aceptadas porque en modo ningún recollen os mínimos requisitos legais e xurisprudenciais para seren admitidas como documento técnico administrativo que conforme o expediente cun mínimo de solvencia.

En efecto, o art. 88.6. LPACAP, indica, en relación ao contido das resolucións que poñen fin ao procedemento, no relativo á súa motivación, que "A aceptación de informes ou ditames servirá de motivación á resolución cando se incorporen ao texto da mesma",disposición aplicable ao ditame da DXPC que nos ocupa no relativo ao valor para fundamentar a decisión.

No mesmo sentido, existe unha nutrida e constante xurisprudencia que esixe para que se poda admitir como motivación dunha resolución o contido de informes de carácter técnico, que estes estean dispoñibles no expediente e que sexan incorporados ao texto da resolución, ou como mínimo que estean perfectamente identificados nesta e consten separadamente no expediente e podan ser consultados polos interesados, como forma de motivación por remisión ou in aliunde,sempre que existan garantías do completo coñecemento e acceso.

Pode traerse a colación neste sentido a STS nº 1905/2024, de 2 de decembro ( ROJ: STS 5976/2024 - ECLI:ES:TS:2024:5976 ) Recurso: 4359/2022, cuxo FX 7º indica:

"B) Xunto a esta doutrina, tamén é necesario facer mención a aquela outra que incide na posibilidade da motivación in aliunde. Citamos aquí a nosa sentenza do 11 de febreiro de 2011 (recurso de casación 161/2009 ):

«QUINTO.- Seguindo coa esixencias propias da motivación, debemos engadir que a motivación pode conterse no propio acto, ou ben pode realizarse por referencia a informes ou ditames, ex artigo 89.5 da Lei 30/1992 , cando se incorporen ao texto da mesma. Agora ben, esta esixencia da incorporación dos informes, contida no amentado artigo 89.5 " in fine ", foi matizada pola xurisprudencia deste Tribunal Supremo --Sentenzas do 21 de novembro de 2005 , 12 de xullo de 2004 , 7 de xullo de 2003 , 16 de abril de 2001 , 14 de marzo de 2000 e 31 de xullo de 1990 -- no sentido de considerar que se tales informes constan no expediente administrativo e o destinatario tivo cumprido acceso ao mesmo, a motivación mediante esta técnica " in aliunde " satisfai as esixencias da motivación, pois permite o coñecemento polo receptor do acto da xustificación do decidido pola Administración.»

Esta doutrina hai que conectala hoxe co vixente artigo 88.6 da Lei 39/2015 , que de maneira expresa dinos que: "A aceptación de informes ou ditames servirá de motivación á resolución cando se incorporen ao texto da mesma"."

Da mesma maneira, a STS, Contencioso sección 5 del 30 de decembro de 2014 ( ROJ: STS 5457/2014 - ECLI:ES:TS:2014:5457 ) Recurso: 835/2012 indica que:

"TERCEIRO: Convén neste sentido lembrar que, dentro das modalidades que pode revestir a motivación, está a que se realiza por remisión ou in aliunde -técnica en virtude da cal se incorporan á resolución os razoamentos xurídicos da decisión ou documento á que se remite ( ATC 207/1999, do 28 de xullo , FX 2)-. Esta técnica de motivación "non deixa de selo nin de satisfacer a esixencia constitucional contida no dereito fundamental á tutela xudicial efectiva" (entre outras moitas, SSTC 187/2000, do 10 de xullo , FX 2 ; 8/2001, do 15 de xaneiro , FX 3, in fine ; 13/2001, do 29 de xaneiro , FX 2 ; 108/2001, do 23 de abril , FX 2 ; 5/2002, do 14 de xaneiro , FX 2 ; 171/2002, do 30 de setembro , FX 2; e ATC 194/2004, do 26 de maio , FX 4 b). Agora ben, esta forma de motivación será válida a condición de que dita remisión se produza de forma expresa e inequívoca ( STC 115/1996 , do 25 de xuño , FX 2 b) ) e sempre que a cuestión substancial de que se trate se resolvese na resolución ou documento ao que a resolución xudicial se remite( SSTC 27/1992, do 9 de marzo , FX 4 ; e 202/2004, do 15 de novembro , FX 5; e ATC 312/1996, do 29 de outubro , FX 6).

Como pode observarse do fundamento de dereito da sentenza de instancia, antes reproducido, existe unha referencia expresa a tres informes de órganos técnicos municipais, coa súa correspondente identificación no seo do expediente administrativo,o que despexa calquera tipo de dúbida acerca dos fundamentos da sentenza"

Finalmente, resulta pertinente invocar a STS nº 1902/2024, de 28 de novembro ( ROJ: STS 5957/2024 - ECLI:ES:TS:2024:5957 ), que no seu FX 5º ratifica a súa doutrina relativa á natureza e valor probatorio dos informes que elaborados por funcionarios técnicos da administración, son incorporados ao procedemento xudicial. Interesa destacar, para o caso que nos ocupa, que a validez como documento técnico de carácter pericial implica que o autor do informe poda ser identificado e citado para a súa ratificación e contradición polas partes, algo que no caso de autos sería imposible xa que o informe que constitúe o soporte do ditame da DXPC non existe ou non foi incorporado ao expediente, e o seu autor, esa esquiva persoa experta, non foi identificada nin en sede administrativa nin contenciosa.

Pero é que incluso abordando o contido dos informes e a resolución de fondo dende a perspectiva da discrecionalidade técnica da administración, algo plenamente aplicable aos procedementos de avaliación ambiental en que se insire o litixio, como lembra, por todas a STS, Contencioso sección 5 del 02 de febreiro de 2016 ( ROJ: STS 222/2016 - ECLI:ES:TS:2016:222 ), no seu FX 7º, os aspectos que estamos relacionando integran o contido controlable xurisdicionalmente. Particularmente, a identificación do autor do informe técnico serve para avaliar a súa idoneidade para o encargo dende o punto de vista da cualificación profesional -sen que a Sala teña que aceptar como un acto de fe que o autor é unha persoa experta porque o diga a demandada- e da súa imparcialidade e obxectividade con relación ao obxecto do estudo e a administración para o que foi encargado. Neste sentido, o art. 16.1. da Lei 21/2013, de Avaliación ambiental, establece unhas esixencias a respecto da capacidade técnica das persoas que emiten informes nos documentos ambientais, esixíndose que o promotor garanta que "foron realizados por persoas que posúan a capacidade técnica suficiente de conformidade coas normas sobre cualificacións profesionais e da educación superior, e terán a calidade e exhaustividade necesarias para cumprir as esixencias desta lei. Para iso, os estudos e documentos ambientais mencionados deberán identificar o seu autor ou autores indicando a súa titulación e, no seu caso, profesión regulada".Resultaría incongruente facer esta esixencia ao promotor e non empregala para a incorporación de informes externos encargados e pagados pola administración para o procedemento de avaliación ambiental, como é o caso.

Por outra banda, tanto na contestación á demanda como no informe da DXPC que a acompaña, preténdese afirmar a suficiencia do mesmo, con independencia do resto do informe non incorporado e da identidade do seu autor. Se o abordamos neste eido, podemos entrar a coñecer do control do seu contido, porque, tal como nos lembra a STS nº 874/2023 de 27 de xuño ( ROJ: STS 2776/2023 - ECLI:ES:TS:2023:2776 ), con abundante cita xurisprudencial no seu FX 8º, o xuízo técnico da administración debe estar motivado, requiríndose, canto menos " (a) expresar o material ou as fontes de información sobre as que vai operar o xuízo técnico; (b) consignar os criterios de valoración cualitativa que se utilizarán para emitir o xuízo técnico; e (c) expresar por que a aplicación deses criterios conduce ao resultado individualizado".Nos termos en que foi transcrita a motivación do rexeitamento á consideración de paisaxe cultural ou territorio histórico presente nos informes da DXPC, esta non resiste unha mínima crítica -contraposta ao Informe do CCG- pola falta de identificación da autoría, polo carácter sesgado dun texto que se presenta mutilado, sen fundamentación, sen identificación de fontes, metodoloxía ou premisas sobre as que extraer as conclusións que se presentan parcialmente. Así, non se xustifican as afirmacións que refutan o Informe CCG ao non estaren motivadas, por exemplo cando se indica, no caso de Angueira de Castro "non cumprir os requisitos para responder de forma clara e precisa ás preguntas sobre o grado de autenticidade, a dimensión espacial, os valores que transmite a paisaxe cultural e como a caracterizan, a achega ao valor da paisaxe no seu conxunto e como se pode determinar a súa representatividade".Tampouco cando se fan afirmacións apodícticas como "Estes parámetros aceptados por todos os procesos nacionais e internacionais, establecen uns criterios obxectivos de valoración que deben empregarse na selección e avaliación de paisaxes culturais para a súa especial protección e que non se cumpren no caso da paisaxe estudada no territorio no que se atopan a aldea de Angueira do Castro e o castro Lupario",sen que se nos expliquen cal son eses procesos, cal son os criterios de valoración, e por que non concorren, contrapostos cos argumentos ofrecidos polo CCG. No mesmo sentido, non se explica por que para a DXPC (ou para a anónima informante) "Non existe unha dimensión espacial clara e definida por fitos territoriais, nin transmite un valor excepcional",logo da acreditación do vínculo entre Camiño de Santiago e Castro Lupario por medio da narración do Códice Calixtino, polo que resulta incomprensible a conclusión de que os seus elementos "non se atopan ligados entre si nunha narrativa singular que poida destacarse e menos aínda considerarse coma extraordinariamente singular merecente de protección especial".En definitiva, tanto o Informe de 22/2/2022 DXPC como o que acompaña a contestación á demanda carecen da motivación suficiente para refutar a concorrencia nesta paraxe dos elementos que valorados no seu conxunto acreditan a concorrencia tanto dun territorio histórico como dunha paisaxe cultural en sentido xurídico.

Canto aos demais medios probatorios, os pronunciamentos da Academia Galega de Belas Artes e outras institucións ligadas ao patrimonio e o Camiño de Santiago, afondan na mesma dirección apuntada polo Informe arqueolóxico do demandante, da necesidade de que a contorna por onde discorre o tramo de LAT obxecto de impugnación sexa avaliado no seu conxunto a nivel cultural e paisaxístico e polo tanto os impactos producidos pola liña sexan considerados tamén sobre o conxunto.

4.2.6. Conclusións.

Así pois, entende a Sala que a contorna xeográfica pola que discorre a LAT entre as T-26 e T-28, na que se encontran os elementos catalogados Pazo de Angueira de Castro, Castro Lupario, Pazo de Faramello e Camiño Portugués a Santiago debeu ser considerada e analizada na avaliación de impacto ambiental no seu conxunto, e non só examinando os seus elementos individualmente.

A Sala considera acreditado o vínculo entre o Castro Lupario e o Camiño de Santiago, polo protagonismo que na tradición xacobea posúe a Raíña Lupa na narración da Traslatiodo apóstolo Santiago, recollida de forma oral e tamén nas referencias cultas escritas medievais no celebérrimo Códice Calixtino. O encontro nunha mesma paraxe por unha banda do castro onde a tradición sitúa a morada da Raíña e doutra do Camiño Portugués a Santiago constitúe un fito único en toda a ruta, xa que ambos elementos físicos integran unha mesma paisaxe e son partes que explican e contan unha mesma historia cultural, patrimonial e espiritual, sen a cal Galicia sería hoxe un pobo diferente.

Por se isto non abondase, nesta contorna dous pazos catalogados, un de orixe baixo medieval -de Angueira de Castro- e outro do Século XVII -de Faramello- ligado a unha actividade industrial de fábrica de papel, testemuñan a evolución histórica do noso País, a nivel económico, arquitectónico e social, integrado o primeiro harmonicamente na aldea de Angueira de Castro e o segundo cun perímetro de riqueza arquitectónica propia que mereceu a súa catalogación (cruceiro e igrexa). O Camiño acomoda o paso ao seu carón, aproveitando a orografía que marca o río Tinto, nunha senda que nesta ruta ocupara outrora a Vía Romana XIX.

O conxunto destes elementos patrimoniais, por razón do paso do Camiño Portugués a Santiago fan desa paraxe un todo integrante dun territorio histórico do Camiño no sentido xurídico, posto que o Castro Lupario se alza na marxe esquerda aos ollos dos camiñantes, e a lenda asociada á Translatiodo apóstolo e a súa relevancia na tradición xacobea, confiren ao lugar unha importancia singular, como contorna na que a ocupación e as actividades das comunidades ao longo da súa evolución histórica caracterizan un ámbito xeográfico relevante polo seu interese histórico, arquitectónico, arqueolóxico, etnolóxicoe antropolóxico,en definición ofrecida polo art. 10.1.i. LPCG.

Como foi explicado supra,a LPCG protexe determinadas categorías de bens que integran o patrimonio cultural de Galicia, sempre que reúnan as condicións establecidas na Lei, aínda que non viñesen precedidos dun expediente administrativo. Tal é o caso neste suposto da consideración da paraxe como territorio histórico, cuxa cualificación deriva directamente da existencia da ruta portuguesa do Camiño de Santiago, exart. 75.1. e 30 LPCG, e a súa catalogación no PBA de 2018. Considéranse infrinxidos estes preceptos na avaliación realizada pola DXPC ao non abranguer como unidade de territorio histórico o conxunto de elementos patrimoniais concorrentes, nos termos que esixe o art. 10.1.i. LPCG, o que á súa vez determinou que a administración non contemplase a protección que como conxunto a Lei dispensa ao ben e ao seu contorno de protección, polo que se infrinxiron tamén os arts. 44.1., 12.2. e 45.1. e 46.1. LPCG, normas todas elas que buscan protexer a adecuada da interpretación, percepción e contemplación do ben, como se explica no apartado seguinte.

No relativo á consideración como paisaxe cultural, en opinión da Sala, coa proba practicada e seguindo o criterio do CCG, concorren os elementos de feito para considerarmos estar ante un lugar identificable por un conxunto de cualidades culturais materiais e inmateriais singulares, obras combinadas da natureza e o ser humano, que é o resultado do proceso da interacción e interpretación que unha comunidade fai do medio natural que o sustenta e que constitúe o soporte material da súa identidade,que non é outra cousa que a definición que de paisaxe cultural achega o art. 10.1.h. LPCG, polo que se considera tamén infrinxido este precepto no informe presentado pola DXPC de 22/2/2022.

O informe é contrario a dereito porque contén unha declaración de inexistencia de valores que xustifican o conxunto patrimonial, cando quedou acreditada neste procedemento a súa existencia. Agora ben, a diferenza do que sucede no caso da figura do territorio histórico, que de seu é un conxunto de elementos que integran o ámbito do Camiño e do que simplemente a proba dispoñible pode, en faltando expediente administrativo previo, declarar a súa concreción nunha paraxe concreta, no caso do patrimonio cultural, non hai ningunha norma que atribúa ex legetal condición a ningún ben en concreto, polo que a figura de conxunto, como tal, require a previa declaración administrativa. Non é obxecto deste procedemento nin a condena a iniciar un expediente de recoñecemento da figura nin a anulación dunha declaración administrativa da súa inexistencia tras o oportuno expediente, polo que o único pronunciamento da Sala neste ámbito só pode consistir na constatación da infracción da aplicación da norma no Informe da administración -que serve de base ao pronunciamento de fondo da resolución que si é obxecto de impugnación-, cando concluíu a inexistencia de elementos que fundamentan a concorrencia dunha paisaxe cultural en sentido xurídico definido no art. 10.1.h. LPCG.

4.3. O impacto negativo da LAT sobre os elementos patrimoniais existentes no tramo T26-a T-28 considerados individualmente.

Máis aló da consideración dos conxuntos patrimoniais, a demanda entende infrinxida a protección que a LPCG dispensa aos diferentes bens inmobles, considerados individualmente.

4.3.1. Sobre a afección aos pazos de Faramello e Angueira de Castro.

Da infografías que acompañan o expediente e se achegan coa demanda, entre elas a do f. 46 do Informe da demandante, infírese con claridade que tanto os bens catalogados Pazo de Angueira de Castro como a Torre medieval e Pazo do Faramello e os seus cruceiros non se atopan afectados directamente polo trazado da liña da LAT entre os puntos T-26 e T-28, nin tampouco os seus contornos de protección, polo que debe rexeitarse a existencia de infracción patrimonial ningunha derivada do trazado da liña, considerados estes bens individualmente.

As alegacións relativas a que o Concello promoveu a declaración de BIC de todo o contorno da aldea de Angueira de Castro e a falta de actividade da administración neste sentido, non resultan de relevancia neste procedemento, e os interesados teñen cursos procesuais específicos para facer valer os dereitos que consideren conculcados, sen que neste litixio debamos facer unha valoración en particular dunha actividade administrativa cuxo control non é posible aquí fiscalizar.

A demanda debe rexeitarse neste punto.

4.3.2. Sobre a afección patrimonial ao Castro Lupario.

En canto ao Castro Lupario, non resulta controvertido, e ademais así consta na mesma infografía, que a LAT sobrevoa o seu contorno de protección case 400 metros, entre as torres T-26 e T-27, adentrándose nalgún punto ata 75 metros no vento suroeste deste perímetro. A contemplación do Castro dende a toda a posición suroeste e sur atópase afectada pola irrupción visual das dúas torres e os fíos, tal como se acredita nas infografías que obran na simulación presentada pola Empresa Acteo no Informe de 2014, e reproducidos en múltiples apartados do expediente, tamén no de Citania que acompaña á demanda, nas súas dúas versións construtivas, aos ff. 47 e 48, así coma nos ff. 23 a 26 do Informe paisaxístico que acompaña á demanda, onde tamén se recuperan as infografías do impacto dende a croa do castro.

Entende a Sala que dende unha perspectiva estritamente patrimonial (é dicir, á marxe da normativa paisaxística, que se considera noutro apartado desta resolución) o proxecto infrinxe a LPCG.

En efecto, o feito de que as liñas de alta tensión sobrevoen o perímetro de protección do castro no seu contorno de protección resulta contrario á literalidade e á finalidade pola que se establece este espazo circundante.

Así, o art. 12.2. LPCG establece que "O contorno de protección dos bens inmobles de interese cultural e catalogados poderá estar constituído polos espazos e construcións próximas cuxa alteración incida na percepción e comprensión dos valores culturaisdos bens no seu contexto ou poida afectar a súa integridade, apreciaciónou estudo". Neste caso, o perímetro vén fixado pola norma en 200 metros, ao non existir expediente que fixase unha protección superior.

Desenvolvendo esta determinación, o art. 46 establece unha serie de limitacións á intervención no contorno de protección, indicando o seu apartado 1 que "O contorno de protección debe manterse cos seus valores ambientais, polo que as intervencións que se realicen deben resultar harmoniosas coas condicións características do ámbito.Deberán procurar a súa integración en materiais, sistemas construtivos, volume, tipoloxía e cromatismo, así como garantir a contemplación adecuada do ben."

Á vista da proba practicada, resulta evidente que a LAT afecta á apreciación do ben, e impide a súa adecuada contemplación.

Cando o IET en 2013 cualificou o impacto paisaxístico como negativo, a única modificación no trazado da LAT foi mover uns metros a torre T-27, para que non quedase dentro do contorno de protección. Tal cambio resulta útil para protexer o solo de posibles danos nos antecastros nun espazo especialmente fértil arqueoloxicamente, pero dada a escasísima incidencia sobre o trazado, o impacto visual negativo mantívose completamente. A normativa do contorno de protección busca, entre outras finalidades, a protección visual do perímetro, para que o ben catalogado non perda o seu contexto interpretativo. O feito de que a liña sobrevoe este espazo é unha infracción material directa das normas citadas, porque o tendido eléctrico atópase materialmente dentro, e dá igual que estea suspendido no aire, é máis, o relevante na contemplación dun ben é que haxa obxectos que se interpoñan entre a persoa que contempla e o obxecto contemplado, e é evidente que é o caso que nos ocupa. Constitúe unha interpretación fraudulenta da norma concluír que o elemento non afecta o contorno por estar suspendido sen apoios.

Tanto o Informe arqueolóxico que acompañada a demanda como o Informe CCG dan conta igualmente do dano patrimonial (ademais do estritamente paisaxístico) que causa a LAT na percepcióne comprensión dos valores culturais do ben no seu contextoque transmite o Castro, e a falta de harmonía na contemplación do ben catalogado (ff. 30 e ss). Ao f. 31 dáse conta da ruptura de unidade de contemplación entre o Castro e a aldea de Angueira, da percepción visual do camiño que conecta esta con aquel, ocasionando un impacto visual moi agresivo "rompendo e desestruturando a percepción tradicional do territorio que se ten desde hai 4000 anos"(f. 32) e degrada a paisaxe monumental (f. 33) do monte, que preside o conxunto de elementos de interese patrimonial.

En canto ás obxeccións das codemandadas de que a demanda ou o Informe CCG empregan impropiamente dúas expresións xurídicas, a de "impacto crítico", porque non se produce a destrución do ben e "zona de amortecemento", debe descartarse a súa relevancia no xuízo da Sala. No relativo ao impacto crítico, este referénciase no Anexo VI Parte B apartado K da LAA, como "Aquel cuxa magnitude é superior ao limiar aceptable. Con el prodúcese unha perda permanente da calidade das condicións ambientais, sen posible recuperación, mesmo coa adopción de medidas protectoras ou correctoras";o Informe CCG relata en que consiste a afección visual a consecuencia das obras necesarias para a LAT así como o resultado na contemplación do ben. A partir desa descrición e do impacto cultural sobre a interpretación e comprensión do ben cultural no seu conxunto e contexto, a Sala ao aplicar a norma confronta a situación creada cos arts. 12.2. e 46.1. LPCG, polo que a cualificación que en termos de LAA faga a demanda ou o CCG resulta indiferente, porque a norma que se alega infrinxida é a LPCG. En relación á zona de amortecemento, que en realidade é a zona de protección, a confusión no texto resulta tamén indiferente, porque o relevante é a proba das afeccións sobre un perímetro que sendo en realidade contorno de protección, deberá ser confrontado co que a Lei dispón sobre as alteracións tolerables nel.

Resulta pertinente traer a colación neste momento outros pronunciamentos da Sala sobre a afectación visual no contorno de protección que implica a infracción da LPCG nos termos que se deixan indicados. Así, a STSXG nº 309/2024 de 17 de xuño ( ROJ: STSJ GAL 4856/2024 - ECLI:ES:TSJGAL:2024:4856 ) Recurso: 4198/2022, no seu FX 3º.1. explica como este contorno cumpre a función de protección visual do ben catalogado, polo que non é admisible a súa destrución mediante obras que alteren o contorno de que se trate. No mesmo sentido, a STSXG nº 279/2022, de 4 de xullo ( ROJ: STSJ GAL 4518/2022 - ECLI:ES:TSJGAL:2022:4518 ) Recurso: 4076/2021, no seu FX 3º censura unha intervención na zona de protección que "focalizan a atención do transeúnte e que entran en competencia coa contemplación doutros bens dificultando a lectura dos mesmos como pezas singulares",concluíndo, naquel caso que "en relación coas dimensións, cor e tipoloxía da pantalla publicitaria, que entra así en conflito cos valores daqueles e da adecuada contemplación do conxunto, atendida a relación visual directa, e atendida a valoración técnica, non presenta uniformidade co resto dos elementos da contorna".

En consecuencia, entende a Sala que o trazado da LAT sobrevoando o contorno de protección do Castro Lupario entre as torres T-26 e T-27 infrinxe os arts. 12.2. e 46.1. LPCG.

4.3.3. Afeccións patrimoniais ao Camiño de Santiago.

En relación ao sobrevoo do Camiño de Santiago Portugués, o Informe do CCG explica extensamente nos ff. 32 a 36 a afección patrimonial, máis intensa se cabe, porque cruza polo aire o propio ben catalogado. Tanto o Informe como a demanda recollen o contido das Directrices de Paisaxe, que como se ten dito aínda que entraron en vigor durante a tramitación do expediente e deberían ter sido consideradas para a avaliación, posteriormente outra norma con rango de Lei as excluíu de procedementos en estado de tramitación como o que na altura se atopaba o que deu lugar a este litixio, polo que non poden considerarse nesta fundamentación. Si teñen relevancia tamén a nivel patrimonial individual, aínda que sexa como simple criterio hermenéutico da Lei, as guías dos camiños de Santiago publicadas pola Consellería de Cultura de 2012 e 2016 que con redacción case idéntica indican que as LAT non deben cruzar o Camiño e que de facelo deben ir soterradas no tramo no que a conca visual se vexa afectada, algo que a todas luces non se cumpriu.

Xustifícase na contestación á demanda que xa no Informe de 13/10/2014 a DXPC asumiu como boas as explicacións de por que a LAT non se podía soterrar nese punto, de tipo técnico e ambiental. A demandante non discute este feito, o que sostén é que non podendo facerse o soterramento, ese non era o sitio por onde debera ir o trazado.

É a administración a quen corresponde determinar no expediente administrativo cal debe ser o condicionado para que o proxecto presentado cumpra coa normativa ambiental, patrimonial e paisaxística. A promotora indica ao f. 178 do Informe de maio de 2014 de Acteo que non cabe soterrar a liña porque o cable subterráneo dispoñible ten unha capacidade inferior ao transporte de electricidade planificado para esa LAT. O informe da DXPC de 13/10/2014 limítase a asumir que a promotora non pode soterrar a liña -algo que non se discute pola actora-, pero non xustifica por que, se isto é así, malia o impacto patrimonial e paisaxístico evidente ao Camiño de Santiago, a LAT debe cruzalo nese punto, algo que non se xustifica previamente nin no proxectos orixinal da LAT nin nos seus modificados (docs. 0.2.3.1., 0.2.3. , 0.1.3. ou 0.1.4. EA). Tampouco se explica no Informe de 18/11/2019 DXPC (Doc. 6.1.5. EA) nin en ningunha outra resolución do expediente, malia que foi posto de manifesto en vía administrativa no propio Informe CCG (f. 36) e que determinou que esta institución pedise á Administración que considerase outras alternativas nas que si fose viable o soterramento (f. 39). Especialmente relevante resulta que non se xustificase a elección no Informe da DXPC de 22/2/2022, tras as obxeccións do CCG que se dirixiron expresamente a este aspecto. Finalmente, tampouco a contestación á demanda ou o Informe da DXPC de 13/3/2023 que o acompaña xustifican a elección deste punto.

Entende a Sala que nestas condicións, a decisión administrativa infrinxe o art. 75.1. parágrafo 2 LPCG, ao afectar o tendido aéreo a un ben catalogado, o Camiño Portugués a Santiago, sen explicar a idoneidade do punto escollido para o cruzamento. A necesidade de motivación da decisión vén porque a LAT impón un gravame visual evidente por tempo indefinido a este territorio histórico,que impacta negativamente no mesmo, gravame que precisa dunha xustificación exart. 44.1. e 45.1., resultando tamén aplicables en relación ao contorno de protección os arts. 12.2. e 46.1. LPCG.

4.3.4. Afección a outros elementos patrimoniais non catalogados.

Sinala a demanda, con apoio no informe pericial de Citania e en parte no informe do CCG, que nas abas do Castro Lupario existen os seguintes petróglifos: Petróglifo e Pedra Escorredoiro, Petróglifo da Pedra Escorredoiro 2, Petróglifo da Pedra Escorredoiro 3, Petróglifo de Fonte do Ouro, Petróglifo de Fonte do Ouro 2. A maiores, preséntase como elementos patrimoniais protexibles catro localizacións de ruínas dun batán; tres localizacións dun curro circular; e un petróglifo exento integrado nunha vivenda de Angueira.

A administración nega a orixe antrópica dos petróglifos e a relevancia do resto de elementos para os fins de protección impugnados.

A Sala non considera acreditada a infracción da normativa cultural en relación a estes bens polas razóns que de contado se indican.

En relación aos petróglifos, os de Fonte do Ouro 1 e 2, o segundo tamén nomeado de camiño do Castro non aparecen nin sequera documentados, só referenciados oralmente, polo que deben descartarse de plano.

En canto ao resto de petróglifos da aba do castro, chama a atención á Sala que a primeira noticia que exista dos mesmos se produza con ocasión deste procedemento, nunha zona tan estudada e relevante polas razóns que se están expoñendo, polo que se debe someter a certa cautela a conclusión que acada o informe de parte. Non consta na demanda nin no expediente que o Concello iniciase os trámites para a súa protección no Planeamento, malia ser parte demandante, a diferenza do que si alegou ter feito a respecto da protección da aldea de Angueira.

En canto ao contido do informe de Citania, o f. 13 indica que os descubrimentos foron postos de manifesto con ocasión doutro informe presentado en 2020 para acadar precisamente a protección patrimonial da aldea, e logo dá a entender que a DXPC rexeitou o valor do achado no Informe de 22/2/2022. Salvo erro ou omisión involuntaria, non consta incorporado estoutro informe de 2020 aos autos, polo que as únicas referencias que temos son as afirmacións do informe, sen que consten polo tanto nin metodoloxía da escavación arqueolóxica de tela habido, nin xustificación da orixe antrópica dos trazados atopados, ao constituír o informe pericial neste punto en realidade unha cita dun descubrimento feito no anterior.

En canto ao informe da DXPC de 2022 que analizou aquel documento, consta a referencia no seu Antecedente segundo (doc. 8.5.1.2.1. EA, f. 4) aínda que a resposta ofrecida xa transcrita suprada anónima persoa experta non se pronuncia sobre este particular. Si recolle a referencia ao informe de Nieto Muñiz, presentado pola promotora para facelo propio (novembro 2021) no que dunha banda se pon en dúbida a certeza da orixe antrópica dos petróglifos e noutra se indica a súa compatibilidade dada a escasa afección causada polas obras. Aínda que na contestación á demanda, a administración asevera (ff. 21 e 22) a orixe natural dos trazos identificados pola demandante como antrópicos, sen citar cal é a súa fonte técnica, da información dispoñible no expediente entendemos que ten que ser a que consta no informe da DXPC de 22/2/2022 que se reproduce no que acompaña á contestación de 13/3/2023.

Finalmente o Informe CCG non analiza os petróglifos en si mesmos, é dicir, non constituíu o obxecto do estudo determinar ou reforzar a existencia dos mesmos como de orixe antrópica, senón só, supoñendo que o fosen, determinar a afección patrimonial e paisaxística que padecerían a consecuencia da LAT, polo que tampouco resulta útil neste punto.

Da valoración da proba dispoñible a Sala non considera acreditado neste procedemento a orixe antrópica do que se alegan na demanda como petróglifos das abas do Castro Lupario, polo que non se considera concorrente infracción patrimonial ningunha.

En canto ás ruínas do batán ou o círculo ou muros de pedra seca aos que se fai referencia, tampouco se acredita unha especial relevancia patrimonial nos que encaixe a protección que dispensa a lei.

O recurso debe ser rexeitado neste punto.

Quinto. Sobre as infraccións relativas á protección do patrimonio natural.

Finalmente, entende a demandante co trazado non se protexe adecuadamente o patrimonio natural, con referencia á presenza na zona de especies catalogadas en perigo de extinción ou vulnerables, así como a hábitats de interese comunitario, e a DIA non contempla a súa calidade baixo a catenaria da liña eléctrica. Acompaña para isto como anexo ao informe arqueolóxico a referencia un Anexo I, que contén o informe do Laboratorio de Biodiversidade da USC subscrito por D. Santos, profesor titular de Botánica, e Urbano, graduado en enxeñería forestal e do medio natura e un Anexo VI, elaborado polos catedrático e profesor de Zooloxía D. Nemesio e D. Amador (Universidade de Santiago de Compostela). A administración oponse á pretensión indicando a adecuación e suficiencia da avaliación ambiental, e achega o Informe de 13/3/2023, emitido pola DXPN.

Con carácter preliminar, non podemos deixar de facer notar a deficiente técnica procesual, coa merma probatoria que ten que implicar, de introducir achegas de carácter técnico-ambiental simplemente como anexos dun informe asinado por un arqueólogo.

Entende a Sala que con seren pertinentes as observacións que se fan nos Anexos ao informe da demandante sobre as insuficiencias na sistemática da análise que o promotor fai do impacto da LAT, non abondan para concluír unha infracción neste apartado.

En efecto, a crítica consistente na falta dunha aproximación sistemática ao impacto que sobre o ecosistema nun punto concreto ten a poda ou tala de especies arbóreas ou arbustivas baixo a catenaria é certeira, xa que isto pode afectar á calidade dos hábitats, tanto no tramo afectado como polo corte que poda supoñer na continuidade do entorno. Agora ben, se ben en sede cautelar como indicio probatorio podería admitirse a afectación a hábitats ou especies protexidos para a concorrencia dun perigo de dano que se puidese materializar a nivel ambiental, no exame do fondo do asunto cómpre un maior esforzo probatorio neste sentido, particularmente dirixido a desacreditar a insuficiencia ou idoneidade das medidas correctoras ou do impacto das obras concretamente realizadas. No caso concreto parece limitarse a crítica da demandante ao entorno do río Tinto, onde non se realizan obras nin se instalan torres, e o impacto directo da obra vén constituído pola liña aérea e a rúa de protección onde se realizan talas ou podas. Á vista do contido do Informe da DXPN, incorporado á contestación á demanda (ff. 31 e 32) xustifícase o impacto limitado derivado da concreta afección nese van entre as T-27 e T-28 e as concretas obras de poda e tala a realizar, nun contorno que no caso concreto ten uns valores ambientais limitados pola transformación previa do hábitat polo ser humano. Constando o alcance da intervención -á que se lle impoñen unhas limitacións na forma de execución derivadas das medidas correctoras que constan na DIA- correspondía á demandante a carga de acreditar en que medida o contido desa intervención resultaba igualmente relevante para os valores ambientais protexidos, sexa en relación ás especies, sexa en relación aos hábitats, algo que non se chegou a concretar, incorrendo nunha insuficiencia probatoria derivada xa de principio da falta de idoneidade do asinante do informe (arqueólogo) para ocuparse das cuestións ambientais. A insuficiencia probatoria non derivaba en ningún caso do contido dos informes anexados (de aí a inutilidade das declaracións testemuñais inadmitidas no trámite de proba), senón de non terse proxectado sobre os aspectos concretos que acabamos de referir, e a imposibilidade de converter ás testemuñas en peritos de informes periciais que non se realizaron.

O recurso debe ser rexeitado neste punto.

Sexto. Consecuencias da aplicación do razoamento exposto nesta resolución.

A argumentación exposta nos fundamentos xurídicos 3.2., 4.2, 4.3.2. e 4.3.3. debe conducir ao acollemento das pretensións da parte demandante, e proceder así este tribunal a declarar a desconformidade a dereito da resolución obxecto de recurso e, en consecuencia, a anulala ( artigo 48.1. da Lei 39/2015, do Procedemento Administrativo Común das Administracións Públicas e 71.1.a. LXCA), unicamente no aspecto relativo ao trazado comprendido entre as torres T-26 e T-28, na contorna do Castro Lupario e o Camiño Portugués a Santiago de Compostela, na aldea de Angueira de Castro, parroquia de Sta. María de Ribasar, no municipio de Rois.

Sétimo. Sobre as custas do procedemento.

De conformidade co establecido no artigo 139.1 da LXCA, o acollemento das pretensións da parte demandante determina a imposición as custas devindicadas no presente recurso ás partes demandadas. Establécese asemade unha limitaciónda contía de 1200 euros por todos os conceptos, por cada unha das partes codemandandas, en atención á materia obxecto do recurso así como o esforzo probatorio realizado polas partes.

Logo de ver os artigos citados e demais de xeral e pertinente aplicación, este Tribunal dita a seguinte