Sentencia Penal 487/2024 Audiencia Provincial Penal de A Coruña nº 2, Rec. 422/2024 de 13 de diciembre del 2024

Primeiro.-A sentenza ten por probado que ao longo do curso académico 2021/2022 o entón menor Tomás e o tamén menor Vidal coincidiron en clase. Nese tempo afirma que aquel con la finalidad de menospreciar, molestar y humillarao outro coas expresións "maricón" eres un inútil, no vales para nada" y expresiones similarese iso sucedía de forma constante, casi a diario.

De aí salta ao curso 2022, en setembro en que durante dez días (do 9 ao 19) di que Tomás de forma continuada a diariomantivo cara o outro un comportamiento degradante, humillante y vejatorio.Ao menor Damaso atribúelle unirse a esa actitudreforzándoa ao proceder ambos a dirixirlle a Vidal las expresiones "gilipollas" "maricon" entre otras.

O 19 de setembro da por probado que nunha clase a media mañá Damaso sin motivo aparente ni provocación previa, ..., exhibió unas tijeras en actitud intimidatoria hacia Vidal y le dijo te voy a rajar.

A sentenza valora a proba partindo de reproducir algunha resolución en referencia á valoración de quen se afirma vítima dun feito. En canto á denominada credibilidade subxectiva apela á non concorrencia de deficiencias no menor denunciante, a que os dous acusados manifestaron que eran amigos entre si e non tiñan relación co denunciante e a que non foi solicitada indemnización. O relato do denunciante manifesta que foi idéntico nas súas diversas expresións (denuncia, Fiscalía e xuízo oral) e non contén contradicións internas, tamén valorou a firmeza e claridade expositiva. Reproduce entón o que di afirmado na vista sobre Tomás ao que atribúe as expresións indicadas e engade que o facía aprovechan do por ejemplo cuando estaban haciendo los ejercicios encomendados por personal docente, solo Tomás tenía esa actitud con él, en el recreo no se producía porque no estaban juntos. Tras iso continúa reproducindo o declarado de forma coincidente co dado por probado. Afirma antes que o menor defendeu que a situación era coñecida polo centro escolar.

Recoñece entón que estamos ante dos versións contraditorias e afirma que ofrece mayor credibilidad el testimonio de Vidal, que expuso los hechos con claridad y pesar del tiempo transcurrido contestó de forma coherente y que merece credibilidad a las preguntas que le fueron formuladas sobre los hechos denunciados, sin que se aprecien incoherencias, lagunas ni contradicciones, realizando una inculpación clara e inequívoca.

Tras referir esa declaración do denunciante e caracterizala como acabamos de ver, expón o manifestado polos dous menores acusados. De Tomás extrae que negou que sucedesen os feitos a el atribuídos e que no referido ao incidente do 19 de setembro manifestou que foi o denunciante o que bateu no brazo a Damaso. Este manifestou, mellor que admitir ou recoñecer pois son feitos neutros, ir na mesma clase e ser amigo de Tomás. Sobre o sucedido o día 19 manifestou que al coger los rotuladores Vidal le golpeó y le llamó bastardo y cuando él estaba con unas tijeras le dijo como mucho, te voy a cortar el pelo tras preguntarle Vidal si le iba a rajar con ellas. O que relata ese menor, e que mentres non sexa acreditado o contrario non pode ser cualificado como mera exculpación vacua, é que fue Vidal quien le golpeó en el brazo posiblemente al apoyar él el brazo o el codo en su mesa para coger unos rotuladores. Manifesta a sentenza que ese relato, a diferencia do do denunciante, no reviste credibilidad.Despois contrapón a esa versión de Damaso que se manifestou que el e outras persoas usaban de tesouras na clase nese momento, pero resúltalle estraño á sentenza que el non denunciara ese golpe no cóbado cando foi el denunciado.

Argumenta entón contra unha manifestación que atribúe ás defensas cal é que a profesora non intervén nese incidente por non serlle referido por, en opinión das defensas, non ter sucedido. A sentenza contrapón a ese argumento que sí consta documentalmente y tampoco lo negaron los menores investigados, la incoación de un expediente en el centro educativo.

As declaracións das testemuñas rexéitaas ao consideralas contraditoras entre si, co manifestado polos menores acusados e co que consta nun expediente administrativo. Concretamente afirma que Remedios manifestou que non observara os insultos e o día 19 Vidal díxolle que Damaso o ameazara e Damaso tiña unhas tesoiras na man, pero ela di que só escoitou unha discusión non concreta, o que a sentenza entende contraditorio co dito por Damaso sobre unha discusión. Jose Luis incorporouse á clase de Tomás e Vidal en setembro de 2022 e dixo ter escoitado insultos entre os dous pero sen saber que insultos, estaban como peleándose los tres, discutiendo desde sus respectivos sitios, dijo no haber visto amenazas con unas tijeras solo vio una discusión verbal.Si refire que Vidal dixo que fora ameazado cunhas tesoiras. Desa testemuña só refire a sentenza que é contraditorio o que manifestou en Fiscalía e nun expediente administrativo. Outra testemuña, Eulalia, nada achega pois dixo que nada recordaba se ben di que outra persoa díxolle que a Vidal ameazárao Damaso.

Nese punto a sentenza manifesta que se constatan dúas versións contraditorias. Reitera entón a persistencia na incriminación do relato do menor denunciante e considera o feito de que a profesora non negase que o menor protestase por ter sido ameazado, senón que dixo que ela non o recordaba. Apela entón a que ao menor se lle cambiou de sitio e a que nun informe psicolóxico afírmase ter atendido ao menor denunciante nos meses posteriores de marzo a maio de 2022 y que en aquel momento presentaba sintomatología ansioso depresiva directamente relacionada con situaciones vividas en el ámbito escolar. Con ello viene a corroborar el clima hostil y la situación vivida en dicho centro escolar.Así conclúe dando por probados os feitos

Os dous recursos discuten a valoración probatoria realizada na sentenza analizando o resultado desa actividade e concluíndo que non pode sustentar a condena nos termos en que se fixo. O Ministerio Fiscal defende que non cabe entrar a analizar a valoración da proba realizada na sentenza salvo manifesto erro e defende que a realizada é correcta.

Segundo.-En canto ao alcance do proceso revisor da proba que debemos afrontar en primeiro lugar, o Tribunal Supremo xa viña advertindo do alcance que debía ter a revisión das sentenzas de condena en apelación, pero é que recentemente o Tribunal Constitucional, en interpretación vinculante exart. 5 LOPX, estabeleceu que o alcance debía ser bastante máis amplo que o entendido pola xurisprudencia mencionada polo Ministerio Fiscal e no mesmo sentido que aquelas resolucións do Tribunal Supremo.

Así, a sentenza do Tribunal Constitucional 80/2024 estabelece unha diferenza entre o alcance da revisión nas apelacións contra sentenzas absolutorias e contra as de condena, indicando respecto destas últimas:

El recurso de apelación contra una sentencia condenatoria, por el contrario, aparece exento de restricciones normativas,gozando de un efecto devolutivo plenoque la propia jurisprudencia de la Sala Segunda del Tribunal Supremo, en concordancia con la doctrina de este tribunal, ha reconocido.

....

En cambio, cuando la apelación se interpone contra una sentencia de condena, el tribunal ad quem dispone de plenas facultades revisorasporque en ese caso "[e]l efecto devolutivo transfiere también la potestad de revisar no solo el razonamiento probatoriosobre el que el tribunal de instancia funda la declaración de condena, como sostiene el apelante, sino también la de valorar todas las informaciones probatorias resultantes del juicio plenario celebrado en la instancia, determinando su suficiencia, o no, para enervar la presunción de inocencia". La apelación plenamente devolutiva "es garantía no solo del derecho al recurso sino también de la protección eficaz de la presunción de inocencia de la persona condenada. Esta tiene derecho a que un tribunal superior revise las bases fácticas y normativas de la condena sufrida en la instancia" (FFJJ 4 a 6). Estos criterios se reiteran en las SSTS 570/2022, de 8 de junio , y 514/2023, de 28 de junio .

Esta distinción obedece al diferente estatuto constitucional que tienen en el proceso penal acusación y acusado.

....

Este tribunal no ha vedado al tribunal de segunda instancia que valore la prueba cuando es llamado a revisar sentencias condenatorias, pues ello conlleva que el juzgador ad quem asuma la plena jurisdicción sobre el caso, en idéntica situación que el juez a quo, no solo por lo que respecta a la subsunción de los hechos en la norma, sino también para la determinación de tales hechos a través de la valoración de la prueba, pudiendo revisar y corregir la ponderación llevada a cabo por el juez a quo. El hecho de que el tribunal ad quem deba respetar las garantías constitucionales establecidas en el art. 24.2 CE no puede argüirse para coartar el derecho a la revisión del fallo condenatorio y la pena por un tribunal superior, pues negarse a ello "como ocurrió sobre la base de una errónea apreciación de la doctrina de nuestra STC 167/2002 ", no solo representa un déficit de motivación e incongruencia con las pretensiones deducidas en el recurso, sino además, como consecuencia, la vulneración del derecho a un proceso con todas las garantías ( art. 24.2 CE ) por privarse al recurrente de su derecho a la revisión de la sentencia condenatoria ( STC 184/2013, de 4 de noviembre , FJ 7).

....

En definitiva, el principio de inmediación asegura que el tribunal de enjuiciamiento pronuncie su decisión tras haber mantenido un contacto directo con el material probatorio, exigencia inherente al juicio justo ( art. 24.2 CE ) que no garantiza, sin embargo, la corrección y razonabilidad del juicio fáctico que realice, ni mucho menos el acierto epistémico y la inamovilidad del resultado que alcance. Resulta además incongruente, en términos constitucionales, que se atribuya al principio de inmediación, que es una garantía instrumental del derecho de defensa del acusado y, por ende, de su derecho a la presunción de inocencia, un efecto limitador del doble examen de la causa, contenido indisponible del derecho fundamental a un proceso con todas las garantías reconocido a todo condenado en el art. 24.2 CE , en conexión con el art. 14.5 PIDCP , y de la propia jurisdicción del tribunal ad quem ( art. 117.3 CE ) llamado a realizarlo en el seno de un recurso de apelación caracterizado en la ley por su pleno efecto devolutivo.

O alcance da revisión afecta, pois, tanto a examinar o resultado da actividade probatoria, como o iter argumentativo que levou á sentenza de condena.

Terceiro.-Exposto no primeiro razoamento o argumento que levou á sentenza á condena, parece claro que dota de especial relevancia ao manifestado polo menor cuxa nai denunciou, pois en puridade o resto de probas persoais practicadas non observaron os feitos por el expostos sobre o incidente de 19 de setembro e pouco achegan respecto do resto.

En todo caso, neste suposto adquire unha especial relevancia o tipo penal determinante da condena tamén ao analizar os feitos pois serán relevantes para a nosa decisión os feitos que poidan ter unha transcendencia penal e esa está determinada polos elementos do tipo determinante da condena.

O artigo 173 do Código penal polo que se acorda a condena neste caso é unha das descricións típicas das que contén o Código penal menos descritivas e xera un relevante problema interpretativo ao ser necesario dotar de significado ao que describe. Efectivamente, a conduta sancionada é a de quen infligiera a otra persona un trato degradante,exixindo un determinado resultado desa acción cal é que se actúe menoscabando gravemente su integridad moral.

É habitual referir a dignidade da persoa como ben protexido e apelando a que supón un trato degradante toda conducta que supoña negarlle a unha persoa a dignidade que lle é propia, moitas veces apelando á idea de tratala como un obxecto desprovisto da dignidade que sempre se lle debe recoñecer a toda persoa. Agora ben, é evidente que esas referencias son altamente imprecisas e remiten a conceptos normativos cargados de subxectividade no sentido de que cada persoa interpreta os parámetros da dignidade de forma diversa. Ademais son moitas as condutas que pode supor un trato degradante nun determinado uso desa expresión. Así, por exemplo, os delitos contra o honor supoñen un trato degradante en certo uso da expresión pois atentan contra o trato digno que a persoa merece, desprovéndoa do respecto merecido, é dicir degradándoa. Pero é evidente que non calquera conduta que poida merecer en certos usos da linguaxe esa cualificación, debe merecela cando se trata da definición deste delito.

No camiño de tentar concretar os supostos que poderían ser incluídos razoabelmente no ámbito sancionado penalmente que debemos definir, hai que partir de que non poden ser as ideas do interprete as que se impoñan sen máis. Sen prexuízo de que non poderá o intérprete afastarse completamente das súas propias concepcións vitais, debe procurar identificar indicadores asumíbeis pola Sociedade e polo lexislador. Así, o propio tipo penal da unha referencia relevante que debe restrinxir a interpretación cal é que non será incluíbel no tipo penal calquera trato degradante senón aquel que non só menoscabe a integridade moral da persoa afectada, senón que o faga gravemente. Esa referencia normativa do tipo é un elemento que debe restrinxir o ámbito de condutas só as que se poidan entender como identificábeis por calquera observador como graves.

Unha segunda referencia é dada polo Código penal ao sancionar estas condutas cunha pena que só poderá ser de prisión (referímonos, claro, á previsión para maiores de idade). E trátase dunha pende prisión que poderá ir de seis meses a dous anos. Ese marco penal, por poñer un exemplo, pode ser comparado co homicidio imprudente que prevé unha pena dun a catro anos de prisión, é dicir parcialmente coincidente.

No mesmo artigo atopamos outras condutas sancionadas coa mesma pena que poden ser baremos da gravidade que é exixíbel a estas que tentamos precisar. Así, a mesma pena é imposta a quen coñeza a localización dun cadáver e oculten ese dato a familiares ou persoas próximas sempre que o fagan de modo reiterado.Outro dato é que a mesma pena é imposta a quen desenvolva un grave acosoá vítima, pero para merecer esa pena debe realizarse no ámbito dunha relación laboral ou funcionarial, prevalecéndose da relación de superioridade e os actos hostís e humillantes deben realizar de forma reiterada. Se eses actos por si mesmos constitúen o trato degradante sancionado no primeiro parágrafo procederá aplicar esa primeira previsión, pero noutro caso os actos descritos precisarán dese contexto, da relación de superioridade, do actuar reiterado e supor ese grave acoso. Nun caso concreto non se reclaman todos eses requisitos pero deberán ser actos hostís ou humillantes teñan por obxecto impedir o lexítimo desfrute da vivenda. É máis, o exercicio de violencia física ou psíquica habitual cara a persoas do círculo familiar indicadas no apartado 2º do mesmo artigo 173 parte da mesma pena de 6 meses de prisión e eleva o límite superior a 3 anos incluíndo outras penas accesorias.

Outro punto de referencia atopámolo no artigo 172 ter que sanciona unha serie de condutas con menos pena (prisión de tres meses a dous anos e coa posibilidade de optar por unha pena de multa). Se iso é así, non parece que condutas que non cumpran cos mesmos requisitos de inxusto poidan ter maior pena. Concretamente, o artigo 172 ter sanciona a quen de forma insistente y reiteradarealiza algunha das condutas que se describen e, desa forma, altere el normal desarrollo de su vida cotidiana.Se uns feitos que poderían ser observados dende esa perspectiva, non cabe consideralos sancionados con esas penas, menores, é difícil afirmar que podemos sancionalos acudindo a outro precepto que contempla unha pena maior.

Esas previsións si achegan puntos de referencia. Así, por exemplo, se o mesmo artigo entende que un grave acososó merecerá a mesma pena en caso de que concorran os elementos indicados (contexto en relación das indicadas, actuar prevalecéndose da relación de superioridade e reiteración de actos hostís ou humillantes), parece que outro tipo de acosos, incluso graves, non poderán cubrir por si mesmos o exixido no apartado 1, pois faría innecesaria esta outra previsión. Semellante razoamento cabe cos outros supostos como o referido á afección do dereito da vivenda. E algo parecido debemos concluír ao cotexar as exixencias do artigo 172 ter para impor menor pena, de forma que sería normativamente incoherente sancionar con maior pena algúns dos actos aí descritos ou semellantes en contido aos aí contidos, pero sen ter todo o conxunto de requisitos que ese 172 ter impón para entender cometido un delito de menor pena.

Que alguén insulte de forma repetida a outra persoa pode supor un delito continuado de inxurias. Por si mesma esa conduta non alcanza a entidade do delito contra a integridade moral se temos en conta as referencias que acabamos de dar. Haberá supostos nos que esa conduta reiterada adquira unha singular relevancia dadas unhas determinadas circunstancias, pero é preciso que, por un lado, exista proba desas circunstancias que fagan especialmente relevante a conduta, de por si mala, de insultar reiteradamente de forma que chegue ao baremo dun atentado contra a integridade moral, e, por outro lado, deberá razoarse en sentenza de forma precisa que xuízo leva a esa valoración que supera o que sería marco natural de sanción das inxurias.

Cuarto.-Dende esas premisas, xa podemos adiantar que debemos acoller plenamente os recursos presentados.

A sentenza, como vimos, fúndase en entender que a declaración do menor cuxa nai denunciou debe entenderse como proba suficiente pola súa persistencia e a forma de exposición que tivo o menor en sala. O certo é que ningunha outra proba apoia a súa versión dos feitos, todo o máis poderá dicirse que non é incompatíbel con que os feitos sucedesen, pero en ningún caso afirman que así fose. A única proba á que cabe acudir pretendendo ese apoio é a un informe que non foi emitido en xuízo e cuxa autora non se someteu nin a publicidade nin a contradición. En todo caso, ese informe só pode afirmar que meses despois do último incidente referido, en marzo do ano 2022, o menor presentaba uns síntomas, pero nin refire o seu relato, nin se pode extraer del a realidade dese relato.

A relevancia dada na sentenza á declaración do menor que se di padeceu os feitos obríganos a examinar o referido á valoración desa fonte de proba.

Está completamente consolidada a doutrina que advirte que a declaración de quen afirma a acusación que foi vítima dun feito, e que tamén pode ser denunciante dese feito, é un elemento de proba válido. Válido quere dicir que pode ser valorado, non que constatar a súa presenza sexa suficiente para fundar unha decisión de condena. Iso si, debe ser valorado con cautela.

Son tres os elementos que a xurisprudencia ten destacado como de necesaria análise antes incluso de entrar propiamente a valorar a forza probatoria que poida ter. É importante significar que non se trata de requisitos de validez probatoria da declaración de forma tal que a ausencia dalgún deles esixa excluír ese medio probatorio. E tamén que non se trata de criterios de suficiencia probatoria e que no caso de concorreren permitan ter, sen máis análise, por probado o relatado. Fronte a esas dúas visións, os elementos que a xurisprudencia ten decantado son unha análise mínima das circunstancias da declaración que deben influír de forma notábel na valoración do concreto medio de proba que, en certo sentido, é posterior a esa análise.

Pola coñecida reiteración da doutrina xurisprudencial da materia, non tan homoxénea como poida parecer pero si suficientemente constante nos aspectos centrais, só mencionamos como exemplo desta doutrina o manifestado na Sentenza do Tribunal Supremo de 7 de novembro de 2022 ( ROJ STS 4037/2022):

Y para verificar la estructura racional del proceso valorativo de la declaración testifical de la víctima, esta Sala tiene establecidos unos parámetros que, sin ser cada uno de ellos una exigencia axiomática para la validez del testimonio, sí facilitan que la verosimilitud responda a criterios lógicos y racionales, con elusión de posicionamientos internos o intuitivos del Juez. Estos parámetros consisten en el análisis del testimonio desde la perspectiva de su credibilidad subjetiva, de su credibilidad objetiva y de la persistencia en la incriminación. La credibilidad subjetiva se refleja por una aptitud física del testigo para percibir lo que relata cuando entra en confluencia con el plano psíquico, en el sentido de carecer el testigo de móviles espurios que debiliten la credibilidad de su versión. La credibilidad objetiva o verosimilitud de su testimonio, según pautas jurisprudenciales ya muy reiteradas, debe estar basada en la lógica de la declaración (coherencia interna), con el suplementario y relevante apoyo de datos objetivos que corroboren periféricamente la versión sustentada en el relato (coherencia externa). Por último, la persistencia en la incriminación, presta su eficacia analítica desde la evidencia de que los hechos vividos son únicos e inmutables, de modo que su descripción en sucesivas declaraciones, no solo debe estar despojada de modificaciones esenciales, sino que debe ser concreta, eludir vaguedades o generalidades, estar ausente de contradicciones, y ofrecer una conexión lógica con las versiones ofrecidas con anterioridad.

;

Obviamente estos criterios son una guía para un análisis racional del fuste o de la solidez del testimonio, pero no constituyen un patrón inmutable y preciso desde el que extraer siempre su validez o suficiencia. E indicamos con frecuencia, como en la STS 677/2022, de 4 de julio que "La deficiencia en uno de los parámetros no invalida la declaración y puede compensarse con un reforzamiento en otro, pero cuando la declaración constituye la única prueba de cargo, una deficiente superación de los tres parámetros de contraste impide que la declaración inculpatoria pueda ser apta por sí misma para desvirtuar la presunción de inocencia".

A lectura desa e outras moitas sentenzas, sobre a valoración dos medios de proba derivados da declaración da persoa que se di vítima dos feitos, advirte que o test ou elementos críticos que sinala non teñen por obxectivo dar forza a esa declaración, senón determinar se existen factores que, en principio, negan a posibilidade de que sexa atendida a declaración. Efectivamente, se existe unha declaración emitida por alguén con problemas de percepción, de memoria ou de capacidade de declarar, ou ben que alberga motivos claros para prexudicar a quen sexa acusado, fallara a credibilidade subxectiva. Ou, no referido á credibilidade obxectiva, non se poderá proclamar no caso de relatos que pugnen coas leis da natureza ou co razoabelmente posíbel por diversos motivos, como tampouco caberá nos casos en que xa se poida advertir que outros resultados probatorios directamente negan a posibilidade do manifestado. Por último, unha declaración que varía no tempo, máis se o fai en elementos substanciais, dificilmente poderá ser base para unha condena.

Agora ben, dixemos que esas situacións, que poucas veces se darán todas á vez, só en principionegan a posibilidade de atender a esa declaración como medio de proba. En realidade, os elementos que conforman ese chamado test teñen dúas notas características. Algúns dos elementos que se deben atender fan que o relato deba ser excluído por carecer completamente de fiabilidade (por exemplo afirmacións de feitos imposíbeis ou negados por outras probas con especial forza sobre o feito contrario), pero outras só apuntan a un grao de probabilidade que pode ser maior ou menor, pero non dirimido en termos de completa presencia ou ausencia. Por outro lado, que o medio de proba supere as diversas análises que o test propón, só apunta á fiabilidade inicial desa concreta declaración, pero non cabe afirmar que, só por iso, caiba ter por probado o que se relata.

Desa forma, o test permite supor a fiabilidade inicial da declaración, pero, por un lado, debe ser valorado xunto ao resto de elementos probatorios e o seu resultado, e, por outro lado, segue reclamando dalgún tipo de corroboración por outros resultados probatorios.

Unha vez analizado ese elemento probatorio, de superar o test ou, cando menos, non ter un resultado que leve á súa exclusión, procede seguir analizando os outros elementos probatorios para chegar á que denominamos valoración conxunta.

Ademais, no que se denominou credibilidade obxectiva reclámase constatar se algún outro elemento de proba nega ou cuestiona solidamente a posibilidade de que sucedese o relatado. Aí esgótase o test, pero non a valoración exixíbel. Unha cousa é constatar que non é negada a posibilidade de que sucedese o relatado por ningún outro resultado probatorio, e outra distinta que os outros resultados confirmen ou cuestionen o relatado. Esta última análise entendemos que é posterior á valoración do test que, neste sentido, tería unha función máis negativa (excluír da valoración a declaración que non supere a análise), que positiva (permitir só por superar o test esa declaración fundar só nela unha eventual condena). Esta última opción, aínda que ás veces algunha sentenza pareza asumila, non se separaría en realidade dunha condena fundada no que o Tribunal Supremo definiu como mera "creencia" en la palabra del testigo, a modo de un acto de fe ciego, de una intuición, o de un "pálpito" bendecido irracionalmente con la invocación a una etérea inmediación, como coartada de la orfandad motivadora( Sentenza do Tribunal Supremo de 6 de xullo de 2021).

Efectivamente, a superación do test nos termos presentados pola xurisprudencia só implica que o relato podería ser críbel. Así será cando non se detecten patoloxías que fagan desconfiar da súa percepción, recordo ou capacidade de manifestación, ou motivacións espurias (credibilidade subxectiva); o relato non apareza como imposíbel, nin frontalmente contrario a outros resultados probatorios (credibilidade obxectiva); e o relatado fora, nos elementos máis relevantes, igual nas diversas oportunidades nas que foi vertido (persistencia). Agora ben, ningún deses elementos por si só supoñen algo máis que a posibilidade da realidade do manifestado, sen outros elementos, aínda que sexan periféricos, que confirmen ou corroboren o relatado, o certo é que a condena, por moi extensa que sexa a argumentación ou a análise deses elementos, seguirá sendo consecuencia unicamente dun acto de fe, pois, ao fin, só poderá afirmar que se cre á testemuña. Tal cousa non sería compatíbel co principio de presunción de inocencia.

Quinto.-Traslado o anterior ao caso que nos ocupa o que atopamos é que a declaración do menor non conta con corroboración ningunha de carácter obxectivo.

Os feitos constitúen en realidade tres feitos diversos. Un se sitúa no curso académico 2021/2022 e só se refiren ao que se feito por Tomás contra Vidal, pois Damaso non estaba na clase. Outro é o que sucedeu dende o 9 de setembro (pos é excluído o primeiro día) ata o 19 e só os días lectivos, é dicir 6 días ata ese 19 en que xa sucedeu o último feito. Nestes se di que participa Damaso sumándose ao comportamento de Tomás. É xa certamente difícil afirmar que os improperios que puidese soltar Damaso neses 6 días teñan as características propias dun delito contra a integridade moral. O último feito é o incidente coas tesoiras do día 19 que é o que se denuncia.

A sentenza insiste varias veces na persistencia clara e contundente da imputación. Asiste razón ao recurso cando pon en evidencia que non cabe describir tal cousa se se examina o denunciado, o declarado en Fiscalía e o do xuízo. Na denuncia, cun relato da nai e non do menor co que non serviría sequera para a comparación pretendida pola sentenza, manifestou a denunciante que o incidente das tesoiras sucedeu sen a presenza do profesor na clase e sen que o menor dixéralle nada a ese profesor. Despois di que dende o inicio do curso, desde hace unos días,os dous menores insultan ao fillo. Na declaración en fiscalía do sucedido o curso anterior só referiu que desde los cursos anteriores ha tenido problemas con Tomás, e despois dixo que o insultaba, sen maior concreción, sen ameazas nin agresións. De aí salta ao sucedido en setembro de 2022 manifestando que dende o día 8 os dous acusados metíanse con el coas expresións dadas por probadas practicamente todos os días. Do incidente do 19 dixo que en clase de plástica, Damaso estaba muy cerca del declarante, cogió una tijera y le dijo "te voy a rajar", colocándole la tijera cerca del cuerpo. Pois ben, eses materiais non soportan un contraste sobre continuidade e persistencia da declaración dada a súa simplicidade. A valoración da persistencia ten relación, entre outras cousas, con que cando alguén debe relatar un feito en diversas ocasións poden aparecer diferenzas no relato que cabería asociar, pese ao cuestionábel dese vínculo, con expor falsidades que non se recordan. Cando os primeiros relatos teñen a simplicidade deste, non cabe predicar que existe unha persistencia clara e contundente, pois o único mantido en puridade é que se atribúe algo indefinido a outras persoas. Dende logo iso non exclúe a posibilidade de valorar a declaración, pero si impide usar ao favor dela esa valoración da persistencia.

Se acudimos á declaración en xuízo o que manifestou do curso 2021/2022 é que Tomás o insultaba chamándolle gilipollas e maricón sen máis detalles e sen ameazas nin agresións. Ademais non manifesta que fose unha conduta repetida en todo momento, senón só cando ambos estaban en clase (excluíu expresamente que sucedese fóra dela) e manifestou que só cando estando nesa clase o profesor non atendía ou baixaba a garda en expresión usada por el. Si manifestou que era a diario e dixo telo comunicado ao profesorado, sabendo que el si foi levado á que denomina aula de convivencia, onde llo contaba a unha encargada, e cre que tamén foi Tomás. No referido ao curso 2022, di que dende o día 11 (primeiro lectivo) nas mesmas circunstancias (é dicir nalgún momento estando na clase e non fóra e aproveitando momentos puntuais) Damaso e Tomás repetían os mesmos insultos. Do incidente do día 19 manifestou a preguntas do Ministerio Fiscal y Damaso abrió unas tijeras y me dijo te voy a rajar, manifestando despois que todos tiñan tesoiras nas mans por ser parte da actividade, que eran tesoiras escolares, que a expresión díxolla Damaso dende a súa propia mesa, separados polo corredor e sen tocarlle nin achegarse por medio dese corredor. Negou a versión dada por Damaso referida a unha broma. Sobre a posibilidade de existir a discusión previa referida por Damaso, non a nega senón que refire que non recorda.

O primeiro que debemos pór de manifesto é que incluso ese relato está afastado do contido propio do delito de atentado contra a integridade moral (lembremos que é un delito penado cunha pena en maiores de ata dous anos de prisión sen alternativa de pena económica). No referido ao curso 2021/2022 xa indicamos que non se trataba de feitos continuados cando menos no horario escolar, senón restrinxidos a momentos concretos dentro da aula e que se cinguirían a insultos repetitivos, recoñecendo tamén que nalgún momento el tamén se enfrontou aínda que fose reactivamente. Nada máis, non se concreta ningún dato ou elemento que poida dar maior relevancia ou contextualizar eses feitos nun comportamento que poida merecer un xuízo máis grave. O mesmo cabería dicir do que di sucede dende o día 11 durante 6 días lectivos, pois volve situar os insultos na mesma intensidade e nos mesmos momentos. O incidente que relata cunhas tesoiras non pode descontextualizarse de que se refire a unhas tesoiras propias de clase cun potencial lesivo manifestamente menor ao doutras de uso común e un comentario que todo o máis, sen negar que fose reprochábel, é realizado dende o propio asento e estando presente na aula a profesora, pese a que na denuncia negábase ese extremo, sen ir, ademais, acompañada de ningún movemento de achegamento ou semellante que reforzase a suposta ameaza.

Pero é que, ademais, se contrastamos esa declaración co resto de material probatorio resulta que non atopa ningún elemento corroborador. Dende logo non o hai do sucedido no curso 2021/2022 pois só se contou coa súa manifestación que é imprecisa de máis para realizar unha análise por si mesma de posíbel credibilidade. Pero é que no referido ao sucedido na clase o día 19 de setembro, e por ende nos anteriores, non contamos tampouco con ningunha outra fonte de proba que a confirme.

É certo que as persoas acusadas non están sometidas a xuramento, agora ben iso non autoriza a afirmar que, dado que poderían mentir sen consecuencias, a súa declaración non é atendíbel. Lonxe diso esas declaracións merecen ser atendidas como as de persoas inocentes que dan a súa hipótese dos feitos, hipótese que non precisará ser acreditada para evitar a condena, pois é suficiente con que sexa compatíbel cos elementos probatorios e, por iso, posíbel para excluír a posibilidade de afirmar que a outra, a da acusación, resultou acreditada máis aló de toda dúbida razoábel. Así, se se quere entender que a persistencia na declaración e a verosimilitude do relato son elementos para valorar a declaración de quen se di vítima, non menos merecen as declaracións das persoas acusadas. E resulta que tamén os dous menores insistiron en todo momento en negar os insultos continuados nos termos referidos pola acusación, e deron, ademais, unha versión diferente do sucedido o día 19. Non chega con atribuír a esas versións un ánimo de exculpación, pois poderán ter ese ánimo e, ao mesmo tempo, se fiel reflexo da realidade.

Así, e seguindo a propia sentenza, resulta que os dous menores sobre o día 19 manifestaron que existiu unha discusión previa e que nela, a modo de broma ou sarcasmo, Damaso díxolle que con esas tesoiras o máximo que podía facer era cortarlle o pelo. E resulta que o propio Vidal non negou a existencia desas discusión previa pois se limitou a dicir que non recordaba. Di a sentenza de instancia que o relato de Damaso non ten credibilidade, pero non explica que é o que lle quita credibilidade, pois non parece que un feito como o relatado sexa incríbel nunha clase. Dous alumnos que non se levan ben teñen unha diferencia por un contacto físico, un deles porta unhas tesoiras e o outro pregúntalle se é unha ameaza, respondendo este con sarcasmo. Tan sólido é ese relato, como pretender que o acusado cunhas tesoiras de tan escaso potencial para danar diga a outro que lo va a rajar,cousa que tería dito en medio dunha clase e coa profesora presente. Dende logo non podemos compartir que reste credibilidade a esa versión que non se denuncie o que se definiu como un contacto co cóbado. Apela a sentenza en referencia á non intervención da profesora que si se produciu pois se iniciou un expediente, obviando que ese expediente é iniciado pola denuncia posterior da nai e non derivou en ter por probado feito ningún dos que agora con menos elementos é dado por acreditado. O relevante non é como reaccionou o Colexio a unha denuncia da nai, co seu relato, senón como se reacciona na mesma clase e cando sucede o feito, sendo que a non produción de reacción ningunha aparece como máis coherente co incidente de menor entidade referido por Damaso que ao referido pola acusación. Pero é que ningunha testemuña veu confirmar a hipótese da acusación, pese ao que a sentenza parece restarlles valor para confirmar a versión da defensa cando non é ese o xuízo que correspondía. Ningunha testemuña observou a ameaza e tampouco os insultos, coa intensidade e continuidade da hipótese da acusación, e ningunha contradí a versión da defensa. Non é contraditorio o manifestado pola testemuña que fala dunha discusión previa co manifestado por Damaso que fala de broma, pois o feito que se pode referir con esas expresións pode simplemente ser o mesmo. Que nunha discusión unha das partes faga unha broma sarcástica para pór en evidencia ao outro non é estraño e non desacredita a versión da defensa. No mesmo sentido, non ten solidez argumentativa afirmar que o feito de manifestar a profesora que non lembraba o incidente apoia a versión da acusación pois puido ter sucedido. Primeiro dado que o que se debe acreditar é que sucedeu, non que puido suceder, e, segundo, dado que parece razoábel pensar que o máis probábel de ter sucedido un incidente coas notas de gravidade que se lle queren dar, a profesora o lembrase. Dende logo nada corrobora o feito de que Vidal fose cambiado de sitio, pois o que si se constataba era a mala relación e, por último, xa indicamos que unha atención psicolóxica meses despois non pode ser introducida desa forma como fundamento da condena.

Así pois, non podemos concluír na negación dos feitos relatados por Vidal e en absoluto afirmamos que se acreditase que non sucedesen, pero si que debemos afirmar que non existen elementos suficientes de proba para telos por acreditados co rigor que reclama un proceso penal.

Tras seren vistos os artigos de xeral e pertinente aplicación,