Sentencia Social 3850/2025 Tribunal Superior de Justicia de Galicia . Sala de lo Social, Rec. 1486/2025 de 29 de julio del 2025

PRIMEIRO. Admisión do recurso de suplicación

Alega a empresa demandada, na súa impugnación, que a sentenza de instancia non se pode recorrer, por tratar o recurso cuestións de legalidade ordinaria. Todo iso de acordo co art. 191.2 f) LRXS e coa STS do 19-10-22, rec. 1363/2019.

A parte demandante formulou alegacións en contra do solicitado.

Entendemos que procede o recurso de suplicación no caso de autos, por canto, en primeiro lugar, o art. 191.2 f) LRXS permite o recurso de suplicación nos procedementos de conciliación da vida persoal, familiar e laboral "cuando se haya acumulado pretensión de resarcimiento de daños y perjuicios que por su cuantía pudiera dar lugar a recurso de suplicación".E, no caso de autos, a parte demandante solicitou -FX 1º último parágrafo- unha indemnización de 7501 euros por danos morais. Polo tanto, o importe da indemnización supera os 3000 euros do art. 191.2 g) LRXS.

En segundo lugar, a parte demandante alegou como fundamento desa indemnización, entre outros, a vinculación dos dereitos de conciliación coa igualdade entre mulleres e homes (FX 1º, último parágrafo). Por tanto, o procedemento afecta a materias propias da tutela de dereitos fundamentais (art. 191.3 f) LRXS en relación co art. 177.1 LRXS e co art. 184 LRXS).

En terceiro lugar, en todo caso os dereitos de conciliación teñen unha dimensión de dereitos fundamentais na súa vinculación co art. 14 CE, tal e como xa sinalou esta Sala, entre outras, na STSX de Galicia do 27 de xuño de 2023, rec. 1687/2023.

A maior abastanza, a parte tamén fai un motivo do art. 193 a) LRXS, polo cal sempre é posible a suplicación (art. 191.3 d) LRXS).

Por todo o dito é posible o recurso de suplicación contra a sentenza de instancia.

SEGUNDO. Motivo do art. 193 a) LRXS

A parte demandante fai, en primeiro lugar, un motivo do art. 193 a) LRXS, e sinala que non existe motivación suficiente na sentenza, polo cal foi vulnerado o art. 24 CE, en relación cos arts. 11.3 LOPX, 218.1 e 2 LAC e 97.2 LRXS, así como a motivación esixible en aplicación do art. 14 e 39.3 CE, segundo o recolle a STC núm. 3/2007 e a STC núm. 26/2011.

Argumenta que a sentenza non admite unha pretensión combinada dos arts. 37.6 e 34.8 ET. E que, sendo isto así, a concreción debe axustarse a xornada ordinaria de traballo sen alteración das quendas. Ademais, alega que a sentenza sinala que a pretensión subsidiaria non se fai sobre a xornada ordinaria, pois esta sería a anterior a redución xa acordada con anterioridade. Por iso a parte recorrente afirma que a sentenza non ponderou os intereses en xogo, como esixe a xurisprudencia do TC.

A parte demandada, na súa impugnación, solicita o rexeitamento do motivo de recurso, por non existir a infracción alegada.

Imos acoller este motivo de recurso, pero resolveremos sobre o fondo do litixio nos seguintes fundamentos xurídicos, segundo sinala o art. 202.2 LRXS.

A sentenza non ten unha motivación suficiente posto que non pondera os intereses en conflito aos efectos de resolver sobre a concesión ou a denegación da medida de conciliación solicitada. O cal vulnera o art. 24 CE e a normativa procesual alegada, en relación coa xurisprudencia do TC que indicaremos.

Por unha banda a sentenza rexeita a demanda por entender que non cabe solicitar de xeito conxunto as medidas de redución do art. 37.6 ET e de adaptación do art. 34.8 ET. Ademais, a sentenza recolle que a medida do art. 37.6 ET, que sinala que é a única solicitada, a parte demandante non a pide dentro da xornada ordinaria de acordo co art. 37.7 ET. Pero a sentenza recorrida esquece que a STC núm. 3/2007, do 15 de xaneiro (BOE 15-2-2007), recolle a necesidade de ponderar os intereses en conflito nas medidas de conciliación sen que o xulgador/a poida ampararse para a denegación nos límites en que estea configurado o dereito a nivel lexislativo, e iso en tanto está en xogo o art. 14 CE, na súa dimensión constitucional do dereito a non discriminación por razón de sexo.

A STC núm. 3/2007 recolle así que:

"En el asunto ahora sometido a nuestra consideración el órgano judicial ha denegado la reducción de jornada solicitada por la trabajadora, convalidando la previa decisión denegatoria de la empresa, con base a consideraciones de estricta legalidad, derivadas de la interpretación que efectúa de la expresión «dentro de su jornada ordinaria» utilizada por el apartado 6 del art. 37 LET al referirse a la decisión de la trabajadora respecto de la concreción horaria de la reducción de jornada. A juicio del órgano judicial, la jornada reducida propuesta por la trabajadora no se ajustaba a los límites establecidos en el citado precepto, al pretenderse el establecimiento de una jornada a desarrollar exclusivamente de lunes a miércoles y en horario de tarde, siendo así que la jornada ordinaria de la trabajadora se desarrollaba de lunes a sábados y en turnos rotativos de mañana y tarde.

Esta fundamentación de la resolución judicial prescinde de toda ponderación de las circunstancias concurrentes y de cualquier valoración de la importancia que para la efectividad del derecho a la no discriminación por razón de sexo de la trabajadora, implícito en su ejercicio del derecho a la reducción de jornada por motivos familiares, pudiera tener la concreta opción planteada y, en su caso, las dificultades que ésta pudiera ocasionar en el funcionamiento regular de la empresa para oponerse a la misma. El hecho de que el órgano judicial no se haya planteado la cuestión de si denegar a la trabajadora la reducción de jornada solicitada constituía o no un obstáculo para la compatibilidad de su vida familiar y profesional supone no valorar adecuadamente la dimensión constitucional ex art. 14 CE de la cuestión que se le planteaba, de suerte que, como hemos afirmado en diversas ocasiones en relación con otros derechos fundamentales, el reproche que desde la perspectiva constitucional merece formularse contra la Sentencia recurrida en amparo «no es tanto ni sólo que haya renunciado a interpretar la normativa aplicable de la manera más favorable a la efectividad del derecho fundamental, sino que ni siquiera haya tenido en cuenta que este derecho estaba en juego y podía quedar afectado» ( SSTC 191/1998, de 29 de septiembre, FJ 5 ; y 92/2005, de 18 de abril , FJ 5). La dimensión constitucional de la medida contemplada en los apartados 5 y 6 del art. 37 LET y, en general, la de todas aquellas medidas tendentes a facilitar la compatibilidad de la vida laboral y familiar de los trabajadores, tanto desde la perspectiva del derecho a la no discriminación por razón de sexo ( art. 14 CE ) de las mujeres trabajadoras como desde la del mandato de protección a la familia y a la infancia ( art. 39 CE ), ha de prevalecer y servir de orientación para la solución de cualquier duda interpretativa. A ello contribuye el propio precepto legal, que no contiene ninguna precisión sobre la forma de concreción horaria de la reducción de jornada, ni establece si en su determinación deben prevalecer los criterios y las necesidades del trabajador o las exigencias organizativas de la empresa, lo que posibilita una ponderación de las circunstancias concurrentes dirigida a hacer compatibles los diferentes intereses en juego. Dado que esta valoración de las circunstancias concretas no se ha realizado, debemos concluir que no ha sido debidamente tutelado por el órgano judicial el derecho fundamental de la trabajadora. La negativa del órgano judicial a reconocer a la trabajadora la concreta reducción de jornada solicitada, sin analizar en qué medida dicha reducción resultaba necesaria para la atención a los fines de relevancia constitucional a los que la institución sirve ni cuáles fueran las dificultades organizativas que su reconocimiento pudiera causar a la empresa, se convierte, así, en un obstáculo injustificado para la permanencia en el empleo de la trabajadora y para la compatibilidad de su vida profesional con su vida familiar, y en tal sentido, constituye una discriminación indirecta por razón de sexo, de acuerdo con nuestra doctrina."

O TC parece bastante claro: as consideracións de estrita legalidade non poden eludir a motivación sobre a ponderación das circunstancias concorrentes en orde á salvagarda do dereito a non discriminación por razón de sexo, vinculado cos dereitos de conciliación. De xeito que a resolución xudicial non só debe interpretar a normativa aplicable do xeito máis favorable a efectividade do dereito fundamental, senón que ademais debe ponderar os intereses e concretas circunstancias en xogo, para determinar se a medida solicitada "resultaba necesaria para la atención a los fines de relevancia constitucional a los que la institución sirve".E, no noso caso, a sentenza de instancia se limita a consideracións de mera legalidade ordinaria, pero sen motivación dende o plano do dereito á non discriminación por razón de sexo ( art. 14 CE) , en relación coa concreta ponderación dos concretos intereses en conflito.

A maior abastanza, a sentenza sinala que na demanda non se solicitou a medida do art. 34.8 ET (FX 5º, penúltimo parágrafo), e con iso esquece que, por unha banda, a demanda non ten, en principio, que recoller motivación xurídica ( art. 80.1 LRXS); e, por outra banda, que a propia sentenza (FP 6º) recolle como a parte si solicitou non só a medida do art. 37.6 ET, senón tamén a do art. 34.8 ET.

Por todo isto, acollemos o motivo de recurso con aplicación do primeiro inciso do art. 202.2 LRXS, e, polo tanto, nos seguintes fundamentos xurídicos entraremos a resolver sobre o fondo do litixio.

TERCEIRO. Revisión de feitos probados do art. 193 b) LRXS

A parte demandante solicita as seguintes revisións dos feitos probados ao abeiro do art. 193 b) LRXS:

1. A revisión do feito probado quinto. Solicita que se engada o contido que aparece indicado na redacción alternativa recollida nas páxinas 9-10 do seu escrito de recurso. Alega para iso o folio 238, reverso, dos autos.

A parte demandada, na súa impugnación, solicita o rexeitamento da revisión por non cumprir as esixencias legais.

Imos acoller a revisión proposta, pero situando a mesma no FP 4º, o cal recolle o horario da filla menor na escola infantil. Ademais aceptamos só a revisión no relativo os feitos que son relevantes no caso de autos.

Por tanto, engadimos, de acordo co folio 236 reverso -por un erro material o recurso sinala o folio 238 reverso-, ao FP 4º o seguinte parágrafo: "No curso 2022-2023 a filla menor asistía a unha escola infantil ( DIRECCION005) co horario de luns a venres de 9:30 a 17:30 horas". Todo isto segundo consta no certificado alegado (arts. 193 b) e 196.3 LRXS). O engadido é relevante, posto que precisa o cambio en canto ao horario da escola infantil da filla menor.

2. Solicita tamén que se engada un feito probado décimo quinto coa redacción que está na páxina 10 do seu escrito de recurso. Alega para iso os folios 152 e 164 dos autos.

Imos rexeitar a revisión, pois quere engadir o pasamento do seu pai. Pero a relevancia deste extremo ten fundamento en valoracións que non se recollen nos feitos probados, como que o pai era a persoa que axudaba no coidado da filla menor. Polo tanto, a revisión proposta non é relevante.

CUARTO. Motivo do art. 193 c) LRXS

A parte demandante recorre ao amparo do art. 193 c) LRXS. Alega a infracción do art. 34.8 ET, e 37.6 e 7 ET, en relación cos arts. 14 CE e 39.3 CE. Así como respecto da indemnización recollida no art. 139.2 LRXS.

Argumenta, en síntese, que poden combinarse as medidas de redución do art. 37.6 ET e de adaptación do art. 34.8 ET. Sinala que así o recoñece esta Sala do Social do TSX de Galicia en distintas sentenzas, as cales cita. Ademais alega que si solicitou a medida do art. 34.8 ET, pero non foi valorada, sen que se fixese a ponderación dos intereses e circunstancias en conflito. Por isto sostén que debe estimarse a demanda, por canto existiu un cambio nas circunstancias da súa filla menor, posto que mudou o horario que tiña na escola infantil. Ademais é a única persoa no centro de traballo que solicita un dereito de conciliación. Tamén alega que a empresa non acreditou unha imposibilidade organizativa. Ademais sinala que o contrato establece que o horario será de luns a domingo por quendas, sen máis precisión. Por outra banda, alega que a empresa non probou cales eran as quendas establecidas. Por último, sinala que unha indemnización de 7501 euros é acorde coa reiteración da conducta, co retraso na conciliación, coa falta de motivación real para a negativa e a gravidade da conducta, e coa afectación do dereito a igualdade entre mulleres e homes.

Por todo iso, solicita a revogación da sentenza coa estimación da demanda na súa pretensión principal ou subsidiaria.

A empregadora opúxose ao acollemento do recurso, por entender que non existía a infracción. Sostén, en síntese, que a solicitude non ten cobertura legal segundo é formulada, que non mudaron as circunstancias familiares, que existen importantes problemas organizativos na empresa, e que a indemnización non reúne os requisitos legais para o seu recoñecemento.

Imos acoller o recurso, consonte os seguintes argumentos:

1º. Debemos partir de que é posible combinar a medida de redución de xornada do art. 37.6 ET coa medida de adaptación do art. 34.8 ET.

Nin os artigos sinalados, nin a STS do 21-11-23, rec. 3576/2020, recollen que non poidan solicitarse de xeito combinado ambas medidas. En concreto a STS citada sinala que, nese suposto concreto, non se solicitou a medida do art. 34.8 ET (FX 3º, apartado 2, último parágrafo). Pero, no caso que agora nos ocupa, a parte demandante si solicita a medida do art. 34.8 ET.

Ademais, esta Sala do Social do TSX de Galicia xa ten recoñecido a combinación das medidas recollidas nos arts. 37.6 e 34.8 ET. Así, entre outras: STSXG 29-11-24, rec. 4623/24; STSXG 22-4-25, rec. 319/25; STSXG 20-9-24, rec. 3047/24; e STSXG 4-11-22, rec. 5220/22.

A maior abastanza a interpretación que combina o art. 37.6 e o art. 34.8 ET é a que permite unha maior efectividade dos dereitos de conciliación, e, polo tanto, a que mellor tutela os dereitos constitucionais vinculados ( art. 14 CE, no discriminación por razón de sexo, art. 39.2 CE) . Ademais, a Lei 15/2022 prevé que cando, en aplicación da prohibición da discriminación (art. 4) recollida nesa lei, "se presenten diferentes interpretaciones, se deberá preferir aquella que proteja con mayor eficacia a las personas o a los grupos que sean afectados por conductas discriminatorias o intolerantes"(art. 7).

Sendo isto así, a interpretación que permite a solicitude combinada das medidas do art. 37.6 ET e do art. 34.8 ET é a que mellor protexe os dereitos de conciliación vinculados directamente co principio de non discriminación por razón de sexo.

Agora ben, a aplicación do art. 34.8 ET esixirá a ponderación dos intereses e circunstancias do caso concreto, segundo recolle ese precepto, e non será un recoñecemento automático. Polo tanto, a aplicación conxunta do art. 37.6 ET e do art. 34.8 ET non permite eludir as esixencias deste último artigo. De tal xeito que se a persoa traballadora pretende unha adaptación da xornada do art. 34.8 ET ademais da redución do art. 37.6 ET, entón, para aplicar a medida do art. 34.8 ET, terán que ponderarse as necesidades da empresa e da persoa traballadora segundo prevé o art. 34.8 no seu primeiro parágrafo.

Polo tanto, a persoa traballadora pode solicitar unha redución cunha adaptación da xornada, máis alá da mera concreción "dentro de su jornada ordinaria"do art. 37.7 en relación co art. 37.6 ET. Pero esa opción pola redución do art. 37.6 ET coa adaptación do art. 34.8 ET, esixirá que se faga a ponderación das necesidades da persoa traballadora e da empresa segundo establece o art. 34.8 ET. Polo tanto se ben a posibilidade de aplicar a medida de adaptación da xornada do art. 34.8 ET -conxuntamente coa redución art. 37.6 ET- e máis favorable para a persoa traballadora, posto que permite, por exemplo, modificar o sistema de quendas, tamén levará consigo cumprir coas esixencias de ponderación dos intereses en conflito segundo recolle o art. 34.8 ET.

2º. Dito isto, o certo é que o dereito a redución da xornada da parte demandante ao abeiro do art. 37.6 ET, na redacción en vigor no momento da decisión da empresa (16-10-24, FP 9º) non é discutido. A empresa aceptou a redución da xornada do 50% (FP 7º).

3º. O problema está na medida de adaptación da xornada (unha vez aceptada a redución do art. 37.6 ET pola filla menor) ao abeiro do art. 34.8 ET.

Debemos partir do art. 34.8 ET, na redacción vixente no momento da denegación final pola empresa da medida de conciliación solicitada (comunicación do 16-10-24, FP 9º):

Art. 34.8 "Las personas trabajadoras tienen derecho a solicitar las adaptaciones de la duración y distribución de la jornada de trabajo, en la ordenación del tiempo de trabajo y en la forma de prestación, incluida la prestación de su trabajo a distancia, para hacer efectivo su derecho a la conciliación de la vida familiar y laboral. Dichas adaptaciones deberán ser razonables y proporcionadas en relación con las necesidades de la persona trabajadora y con las necesidades organizativas o productivas de la empresa.

En el caso de que tengan hijos o hijas, las personas trabajadoras tienen derecho a efectuar dicha solicitud hasta que los hijos o hijas cumplan doce años.

Asimismo, tendrán ese derecho aquellas que tengan necesidades de cuidado respecto de los hijos e hijas mayores de doce años, el cónyuge o pareja de hecho, familiares por consanguinidad hasta el segundo grado de la persona trabajadora, así como de otras personas dependientes cuando, en este último caso, convivan en el mismo domicilio, y que por razones de edad, accidente o enfermedad no puedan valerse por sí mismos, debiendo justificar las circunstancias en las que fundamenta su petición.

En la negociación colectiva se podrán establecer, con respeto a lo dispuesto en este apartado, los términos de su ejercicio, que se acomodarán a criterios y sistemas que garanticen la ausencia de discriminación, tanto directa como indirecta, entre personas trabajadoras de uno y otro sexo. En su ausencia, la empresa, ante la solicitud de la persona trabajadora, abrirá un proceso de negociación con esta que tendrá que desarrollarse con la máxima celeridad y, en todo caso, durante un periodo máximo de quince días, presumiéndose su concesión si no concurre oposición motivada expresa en este plazo.

Finalizado el proceso de negociación, la empresa, por escrito, comunicará la aceptación de la petición. En caso contrario, planteará una propuesta alternativa que posibilite las necesidades de conciliación de la persona trabajadora o bien manifestará la negativa a su ejercicio. Cuando se plantee una propuesta alternativa o se deniegue la petición, se motivarán las razones objetivas en las que se sustenta la decisión.

La persona trabajadora tendrá derecho a regresar a la situación anterior a la adaptación una vez concluido el período acordado o previsto o cuando decaigan las causas que motivaron la solicitud.

En el resto de los supuestos, de concurrir un cambio de circunstancias que así lo justifique, la empresa sólo podrá denegar el regreso solicitado cuando existan razones objetivas motivadas para ello.

Lo dispuesto en los párrafos anteriores se entiende, en todo caso, sin perjuicio de los permisos a los que tenga derecho la persona trabajadora de acuerdo con lo establecido en el artículo 37 y 48 bis.

Las discrepancias surgidas entre la dirección de la empresa y la persona trabajadora serán resueltas por la jurisdicción social, a través del procedimiento establecido en el artículo 139 de la Ley 36/2011, de 10 de octubre, reguladora de la jurisdicción social ."

4º. A partir do dito, temos que sinalar que as necesidades da traballadora demandante están claras, en tanto ten unha filla nada no ano 2021 (FP 3º), polo tanto de moi pouca idade. Ademais, a filla ten un horario na escola infantil máis reducido que no ano 2022, cando se acordou a anterior medida de conciliación. Así, segundo o FP 4º modificado pola vía do art. 193 b) LRXS, no curso 2022/2023 a menor acudía a unha escola infantil cun horario de 9:30 a 17:30 horas, e no curso 2024/25 o horario é de 9:00 a 14:00 horas, con posibilidade de empregar o servizo de madrugadores/as de 7 a 9.

Polo tanto, a parte demandante ten agora máis necesidades de conciliación, pois é menor o horario que cubre a escola infantil a que agora acude a filla.

Por outra banda, a petición principal da parte demandante (antecedente de feito primeiro, apartado 1) establece unha xornada todos os mércores, xoves e venres, e unha de cada tres semanas os sábados e os domingos. Polo tanto, permite unha mellor atención as necesidades familiares que o horario e a xornada recollida no FP 5º, que foi a acordada no ano 2022. E isto en tanto está máis tempo fora do traballo.

5º. Dito isto, o certo é que a empresa non acredita suficientemente que existan necesidades produtivas ou organizativas que lle impidan acceder á adaptación da xornada solicitada de xeito principal pola demandante.

En primeiro lugar, non existen outras persoas traballadoras con medidas de conciliación (FP 11º).

En segundo lugar, existen vinte e un persoas traballadoras no centro de traballo, entre elas tres da categoría da demandante (FP 11º). Non consta que a empresa non poida cubrir, con outras persoas traballadoras, as horas que a parte demandante non fai, incluso a través contratacións que atendan esa parte do horario que xa non realiza.

En terceiro lugar, é certo que a hora de apertura o público é a partir das 12:30 (FP 12º), pero tamén existen tarefas que se realizan dende as 10:00 horas (FP 12º), e a parte demandante xa viña realizando a súa xornada dende as 10:00 moitos días, segundo o horario pactado e que está no FP 5º.

Ademais, en todo caso a empresa non acredita cal é o horario e as concretas quendas que tería a parte demandante sen a redución e a adaptación da xornada solicitada, e se non tivera ningunha medida de conciliación. O FP 1º só recolle que no contrato se pactaron 40 horas semanais en quendas de luns a domingo.

Polo tanto, existe unha necesidade de conciliación da vida familiar e persoal coa laboral por parte da demandante, e a empresa non acredita concretas necesidades organizativas e produtivas que impidan ou dificulten de xeito suficiente a medida de adaptación solicitada con carácter principal. Polo tanto, acollemos o recurso e estimamos a pretensión principal da parte (antecedente de feito primeiro, apartado 1, e feito probado sexto da sentenza recorrida).

6º.- Por último, solicita a parte demandante unha indemnización de 7501 euros. E imos recoñecer esa indemnización, en atención aos danos morais padecidos á vista da conculcación do seu dereito á conciliación, vinculado cos dereitos fundamentais á igualdade e non discriminación do artigo 14 CE, así como coa protección da familia do art. 39 CE.

Para graduar a indemnización polos danos morais derivados da denegación inxustificada da medida, coa consecuente discriminación por razón de sexo, atendemos ao art. 8.12 LISOS, en relación co art. 40.1 c) LISOS. Neste sentido é proporcionado o importe solicitado, pois é o mínimo (7501 euros) previsto en tales preceptos para as faltas moi graves. Tamén temos en conta, segundo alega a parte demandante, a falta de proba sobre unha motivación real para negativa, e a gravidade da conducta unha vez que a empresa xa recoñece a necesidade de conciliación.

QUINTO. Custas

Non procede condena en custas, pois o recurso foi acollido, ademais a parte recorrente ten o dereito de asistencia xurídica gratuíta -arts. 235.1 e 21.4 LRXS e art. 2 Lei de asistencia xurídica gratuíta-.