Sentencia CIVIL Nº 158/20...yo de 2020

Última revisión
17/09/2017

Sentencia CIVIL Nº 158/2020, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 6, Rec 223/2019 de 15 de Mayo de 2020

nuevo

GPT Iberley IA

Copiloto jurídico

Relacionados:

Tiempo de lectura: 18 min

Orden: Civil

Fecha: 15 de Mayo de 2020

Tribunal: AP - Pontevedra

Ponente: ALFAYA OCAMPO, JUAN MANUEL

Nº de sentencia: 158/2020

Núm. Cendoj: 36057370062020100135

Núm. Ecli: ES:APPO:2020:687

Núm. Roj: SAP PO 687:2020

Resumen:
MATERNIDAD

Encabezamiento

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 6

PONTEVEDRA

SENTENCIA: 00158/2020

Modelo: N10250

C/LALÍN, NÚM. 4 - PRIMERA PLANTA - VIGO

-

Teléfono:986817388-986817389 Fax:986817387

Correo electrónico:

Equipo/usuario: BN

N.I.G.36057 42 1 2018 0004390

ROLLO: RPL RECURSO DE APELACION (LECN) 0000223 /2019

Juzgado de procedencia:XDO. PRIMEIRA INSTANCIA N. 15 de DIRECCION000

Procedimiento de origen:ICP INCAPACITACION 0000481 /2018

Recurrente: Marí Luz

Procurador: EVA MARIA MARTINEZ PAZ

Abogado: MARGARITA ALONSO MARTINEZ

Recurrido: MINISTERIO FISCAL

A Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra con sede en Vigo,composta polos maxistrados D. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, Presidente, D. JOSÉ FERRER GONZÁLEZ e Dª MAGDALENA FERNÁNDEZ SOTO,pronunciou

NO NOME DO REI

a seguinte

S E N T E N Z A Nº 158/20

Vigo, quince maio de dous mil vinte.

VISTOS en grao de apelación, ante a Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra, os autos do xuízo INCAPACITACIÓN 481/18 procedentes do Xulgado de 1ª Instancia Núm. 15 de DIRECCION000 ós que correspondeu o rolo 223/19, nos que aparece como parte apelante e demandada D./D.ª Marí Luz, representada polo/a procurador/a D./D.ª EVAMARÍA MARTÍNEZ PAZ e asistida do/da letrado/a D./D.ª MARGARITA ALONSO MARTÍNEZ,e como parte contra da que se apela e demandante o MINISTERIO FISCAL.

É o maxistrado relatorD. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, quen expresa o parecer da Sala.

Antecedentes

Primeiro:O Xulgado de 1.ª Instancia Núm. 15 de DIRECCION000, con data do 6 de febreiro de 2019, ditou unha sentenza coa seguinte parte dispositiva:

'Estimo la demanda interpuesta y declaro a todos los efectos procedentes que Marí Luz es INCAPAZpara regir su persona y sus bienes; puede realizar por sí las actividades básicas de la vida ordinaria de autocuidado y manejar pequeñas cantidades de bolsillo. No se incluye el derecho de sufragio tras la reforma operada por Ley Orgánica de 5 de Diciembre de 2018, acordándose como régimen de guarda la TUTELA, cargo que será desempeñado por la FUNGAcon sujeción a lo establecido en el Código Civil, con especial consideración a los preceptos en los que se establece la necesidad de velar por la tutelada, rendir cuenta anual de su administración, ( artículo 269 del Código Civil), administrar su patrimonio con la diligencia de un buen padre de familia y de recabar autorización judicial para la realización de los actos previstos en el artículo 271 del Código Civil.

El tutor deberá asimismo formar inventario de los bienes del incapacitado dentro del plazo de sesenta días desde que tome posesión de su cargo.'

Segundo:Contra a dita sentenza o/a procurador/a D./D.ª EVA Mª MARTÍNEZ PAZ, en representación de D./D.ª Marí Luz, presentou un recurso de apelación, que foi admitido en ámbolos efectos, consonte o disposto no artigo 455 da Lei de axuizamento civil (LAC).

Logo de cumpri-los trámites legais, eleváronse as presentes actuacións á Audiencia Provincial de Pontevedra e correspondéronlle por quenda de reparto a esta Sección Sexta con sede en Vigo. Sinalouse para a celebración da vista ó día 30 de xaneiro de 2020.


Fundamentos

Primeiro:O instituto da incapacitación, e o seu corolario da tutela, entendida esta en sentido amplo, comprensivo de todas as modalidades de protección do discapaz -mellor que incapaz polo certo tono ofensivo e discriminatorio que pode ter aquel primeiro termo-, xira sobre varios pilares ou ideas fundamentais.

O primeiro, a xeito de presuposto, é que para decretar a incapacitación precísase que o presunto discapaz padeza un problema de saúde, físico, mental, ou ambos, que lle impidan o autogoberno, colocándoo nunha situación de debilidade e inferioridade, tanto respecto da súa contorna máis próxima, como verbo da sociedade en xeral, cos conseguinte prexuizos que esa situación desigual pode acarrear para el.

A segunda idea é que a tutela ten que ser concebida como un simple suplemento, en compensación e axuda para equilibrar esa situación desfavorable, xerada pola doenza. É un medio exclusivamente de protección, sen ningún mátiz de discriminación, e menos ainda, claro, e é unha obviedade, de agravio ou reproche.

A terceira das ideas é a do postulado da mínima intervención, no senso de que as medidas de garda deben circunscribirse ao que resulte indispensable para que o presunto discapaz poida desenvolver a súa vida e desexos con plenitude e dentro duns parámetros de normalidade, evitándose, xa que logo, medidas excesivamente proteccionistas, tan innecesarias como atentatorias contra a autonomía da persoa. A proporcionalidade é un dos Nortes, ao igual que a integración social, con absoluto respecto daquela autonomía, así como a supremacía do interese do discapaz.

En cuarto lugar, as medidas afectantes a todo discapaz deben ter como Norte e ben do mesmo, interese supremo aos que teñen que subordinarse por lóxica todos os demáis que poida concurrir nas contorna familiar e social, sen prexuizo de non ignorar eses outros factores, máis relativos e menores.

En quinto lugar, e ainda que a Norma non fixe con claridade a diferencia entre os institutos da tutela e curatela, podemos deixar sentado que estamos ante figuras distintas non só dende unha vertente contitativa, en canto ou número de actos do discapaz que van precisar de control externo e protección, senón tamén dende o punto de vista cualitativo ou subxectivo pois, por expresalo de xeito sintético e aproximativo, a tutela suple a vontade do discapaz mentres que a curatela simplemente a apoia e complementa.

En último termo, o relativismo ou atención ao caso concreto supón, en acertada expresión dos tribunais, e como agora veremos, a necesidade de facer un traxe á medida para o discapaz

Segundo: As pautas que acabamos de reseñar aparecen sancionadas, tanto pola lexislación estatal (en esencia, artigos 199 e seguintes do Código Civil), e autonómica galega (analoxicamente poderán aplicarse algún dos contidos dos artigos 5 e seguintes da Lei de Dereito Civil de Galicia de 14 de xuño de 2006), como internacional, así como pola doutrina xurisprudencial que interpreta e aplica toda esa normativa.

En efecto, e como proclama a sentenza do Tribunal Supremo de 11 de ioutubro de 2017 'Desde la reforma del Código Civil introducida por la Ley 13/1983, de 24 de octubre, el art. 200 CC regula las causas de incapacitación atendiendo no al mero diagnóstico de una determinada enfermedad o deficiencia, física o psíquica, sino a los efectos que la persistencia de la enfermedad o deficiencia provoca en el autogobierno de la persona que los padece y sus consecuencias en el desarrollo de su vida ordinaria. La fórmula empleada por el art. 200 CC es la siguiente:

«Son causas de incapacitación las enfermedades o deficiencias persistentes de carácter físico o psíquico que impidan a la persona gobernarse por sí misma».

Lo relevante es la limitación, parcial o total, de la capacidad de autogobierno, que constituye algo más que un requisito, pues se trata en realidad del presupuesto de la incapacitación. La fórmula legal es suficientemente amplia y flexible para que cualquier enfermedad o deficiencia que determina en la práctica una discapacidad y la necesidad de apoyo y protección de la persona que la padece, pueda ser apreciada como causa de incapacitación. Y al mismo tiempo suministra al juez los parámetros necesarios para valorar dicha discapacidad natural y el alcance de la necesidad de constituir una guarda legal en interés de la persona que padece la discapacidad'.

A sentenza do mesmo tribunal, de 16 de maio de 2017, citada pola de 27 de setembro de 2017, declara que 'La Convención de Naciones Unidas sobre los Derechos de las Personas con Discapacidad, hecha en Nueva York el 13 de diciembre de 2006, que forma parte de nuestro ordenamiento desde el 3 de mayo de 2008, opta por un modelo de «apoyos» para configurar el sistema dirigido a hacer efectivos los derechos de las personas con discapacidad (art. 12.3). Se trata, como declara el art. 1 de la Convención, de promover, proteger y asegurar el goce pleno y en condiciones de igualdad de todos los derechos humanos y libertades fundamentales por todas las personas con discapacidad y promover el respeto de su dignidad inherente. Con el fin de hacer efectivo este objetivo, los Estados deben asegurar que en todas las medidas relativas al ejercicio de la capacidad se proporcionen salvaguardias adecuadas y efectivas para impedir los abusos. Esas salvaguardias deben asegurar que las medidas relativas al ejercicio de la capacidad respeten los derechos, la voluntad y las preferencias de la persona, que no haya conflicto de intereses ni influencia indebida, que sean proporcionales y adaptadas a las circunstancias de la persona'.

A sentenza de 1 de xullo de 2014 puntualiza que 'el resultado del juicio sobre la capacidad de una persona debe ser «un traje a medida»:

«Para ello hay que conocer muy bien la situación de esa concreta persona, cómo se desarrolla su vida ordinaria y representarse en qué medida puede cuidarse por sí misma o necesita alguna ayuda; si puede actuar por sí misma o si precisa que alguien lo haga por ella, para algunas facetas de la vida o para todas, hasta qué punto está en condiciones de decidir sobre sus intereses personales o patrimoniales, o precisa de un complemento o de una representación, para todas o para determinados actuaciones. Para lograr este traje a medida, es necesario que el tribunal de instancia que deba decidir adquiera una convicción clara de cuál es la situación de esa persona, cómo se desarrolla su vida ordinaria, qué necesidades tiene, cuáles son sus intereses personales y patrimoniales, y en qué medida precisa una protección y ayuda».

Verbo do ben superior do discapaz, as sentenzas de 19 de novembro 2015 e 27 de xuño de 2018 proclaman que 'es rector de la actuación de los poderes públicos y está enunciado expresamente en el artículo 12.4 de la Convención de Nueva York sobre derecho de las personas con discapacidad. Este interés no es más que la suma de distintos factores que tienen en común el esfuerzo por mantener al discapaz en su entorno social, económico y familiar en el que se desenvuelve y como corolario lógico su protección como persona especialmente vulnerable en el ejercicio de los derechos fundamentales a la vida, salud e integridad, a partir de un modelo adecuado de supervisión para lo que es determinante un doble compromiso, social e individual por parte de quien asume su cuidado'.

E en semellantes termos, di a sentenza de 13 de maio de 2015 que 'el juicio de incapacidad no puede concebirse como un conflicto de intereses privados y contrapuestos entre dos partes litigantes, que es lo que, generalmente caracteriza a los procesos civiles, sino como el cauce adecuado para lograr la finalidad perseguida, que es la real y efectiva protección de la persona discapacitada mediante el apoyo que pueda necesitar para el ejercicio de su capacidad jurídica'.

Terceiro: En canto á diferencia nocional e alcance da tutela e curatela citamos as sentenzas do Tribunal Supremo que seguen.

As sentenzas de 16 de maio e 27 de setembro de 2017 e 6 de marzo de 2018 coinciden en afirmar que 'la tutela es la forma de apoyo más intensa que puede resultar necesaria cuando la persona con discapacidad no pueda tomar decisiones en los asuntos de su incumbencia, ni por sí misma ni tampoco con el apoyo de otras personas», mientras que la curatela es una institución flexible que se caracteriza por su contenido de asistencia y supervisión, no por el ámbito personal o patrimonial o por la extensión de actos en los que esté llamada a prestarse».

En literais expresións da sentenza de 31 de dicembro de 1991 'el curador no suple la voluntad del afectado, sino que la refuerza, controla y encauza, por lo que su función no viene a ser de representación, sino más bien de asistencia y protección en el concurso que presta su apoyo e intervención para aquellos actos que haya de realizar el incapaz y que estén especificados en la sentencia, los que no tienen que ser precisamente de naturaleza exclusivamente patrimonial o, en todo caso, ha de entenderse que se extiende a los mismos actos en que los tutores precisen autorización judicial, conforme dispone el artículo 290, en relación con los artículos 271 y 272, todos del C. Civil '.

Co mesmo enfoque dinos a sentenza de 8 de novembro de 2017 que 'en atención a las circunstancias personales puede ser suficiente un apoyo de menos intensidad que, sin sustituir a la persona con discapacidad, le ayude a tomar las decisiones que le afecten. En el sistema legal, está llamada a cumplir esta función la curatela, concebida como un sistema mediante el cual se presta asistencia, como un complemento de capacidad, sin sustituir a la persona con discapacidad ( arts. 287 , 288 y 289 CC )'.

En fin, define a curatela a sentenza de 18 de decembro de 2015, afirmando que 'es una institución de guarda de la persona a la que se nombra un asistente en atención a su grado de discernimiento, para que pueda realizar determinados tipos de actos, de acuerdo con lo dispuesto en el art. 289 CC ; la curatela - STS 29 de abril de 2009 - es un órgano estable, pero de actuación intermitente que se caracteriza porque la función no consiste en la representación de quien está sometido a ella, sino completar la capacidad de quien la posee, pero necesita un plus para la realización de determinados actos. La diferencia se encuentra entonces en que el sometido a tutela carece de capacidad y por ello la medida de protección es la representación, mientras que el sometido a curatela es capaz, pero requiere de un complemento de capacidad'.

Cuarto: Dos ditames médicos que obran na causa, das declaracións da testemuña, Traballador Social, do informe do Médico Forense, do exame por parte deste tribunal da presunta discapaz e, en fin, do ditame que nesta alzada prestou a Clínica Médico Forense desta cidade de DIRECCION000, podemos facer as seguintes reflexións sobre as súa persoalidade, capacidades e carencias.

Atopámonos ante unha muller de vinte e un anos de idade, que remata de ter unha filla hoxe de algo maís dun ano co seu naqueles intres compañeiro, de arredor de cincuenta e dous anos, este ex parella da súa nai e en prisión, encontrándose a nena baixo o acollimento da Xunta de Galicia. Non presenta significados problemas de saúde física. A demandada ten un retraso mental leve e recoñecida unha minusvalía do 49%. A nai presenta outra minusvalía do 65%, e ainda que estivo en prisión hoxe está socialmente integrada e dispón de traballo. A demandada recurrente non ten conciencia das súas limitacións intelectuais.

A demandada está orientada nas tres esferas e non presenta problemas de memoria. Dispón dunha linguaxe coherente, ainda que pouco elaborada e parca. Pode autocuidarse, realizar os labores ordinarios de casa, facer as compras e manexar pequenas cantidades de diñeiro. Sabe sumar e restar cunha certa dificultade, non multiplicar nin dividir.

Non ten aptitude para tomar certas decisións responsables, en especial no plano sentimental e afectivo. Resulta especialmente vulnerable neste extremo.

Necesita de asesoramento, axuda e supervisión para certos actuares como o manexo de medicamentos ou xestións burocráticas, por exemplo.

Ten dificultades para entender o alcance dos contratos ou das disposicións testamenteiras.

É unha persoa afable, inxenua, vulnerable e influenciable.

As carencias son de carácter conxénito, irreversibles e incurables, aparecendo agravadas por unha contorna familiar sempre desfavorable e inestable.

Presenta unha deixadez no control anticonceptivo, tan necesario dado, por unha banda, os episodios anteriores (duas xestacións e un aborto), por outra, a súa inxenuidade e vulnerabiliodade na vertente afectiva e, en fin, as carencias que presenta e que impiden cuidar da prole de xeito estable e adecuado.

En conclusión, estamos ante unha persoa que pode realizar e levar unha vida practicamente normalizada en todas as esferas, precisando fundamentalmente simple consello, aprendizaxe, certo control e auxilio externos para as tarefas nas que presenta certas limitacións, como son as cuestións economico-xuridico- administrativas e cuidaddo da súa saúde. Carencias e funcións que poderán ser colmadas polo simple instituto da curatela.

Se estima en parte o motivo do recurso.

Quinto: As funcións de curatela debemos conferilas á Administración, e non á nai da recurrente, dadas as importantes carencias que igualmente apreciamos naquela primeira.

En efecto, e malia que pode falarse dunha evolución positiva e estable da nai -nos ámbitos laboral e de integración social-, a mesma non pode ser realmente o punto referencial da curatela. Atopámonos ante unha persoa que estivo en prisión nove anos (por delictos contra a saúde pública, de tráfico de drogas, segundo afirma). Que permitiu a relación sentimental do seu por aqueles intres compañeiro, cercano aos cincuenta anos, e a súa filla, habendo descendencia desa unión. Que tendo outros dous fillos, e ainda despois de recuperar a liberdade, nunca intentou recuperar a custodia dos mesmos ,nin prestoulles ningún tipo de atención, pasando os nenos a vivir en acollimento e baixo a tutela do Serivizo de Protección de Menores. Tampouco amosou ningúnha clase de interese pola neta, filla de Marí Luz, que se encontra por igual publicamente tutelada. En fin, carece de habilidades e ata de sólida vontade para aconsellar, asesorar e supervisar á filla. Non pode ser a curadora que sirva de exemplo para Marí Luz. A súa influencia sobre esta última pode ter máis consecuencias negativas que positivas. Conseguintemente, e ante estes baleiros, a Administración deberá adoptar as cautelas precisas para colmalos.

Sexto: A sentenza de primeira instancia priva á demandada do dereito de sufraxio activo e esta pronuncia se recurre igualmente por ela. Pois ben, sen necesidade de máis amplos e complexos comentarios o motivo debe ser igualmente acollido dado que, ademáis de que non aparecerían acreditadas razóns de peso para privar deste dereito (a intelixencia, a cultura, a educación, a madurez, ou o sentido común non son precisamenmte determinantes na opción política), a reforma operada pola Lei Orgánica 5/2018, de 5 de decembro, coa supresión das letras b) e c) do parágrafo primeiro do artigo terceiro da Lei Orgánica 5/1985, de 19 de xuño, do Réxime Electoral Xeral, para garantizar o dereito de sufraxio de todas as persoas con discapacidade, impide definitivamente e sen excepcións a privación deste dereito fundamental.

Sétimo: A estimación en parte do recurso e a materia na que movémonos levan non facer unha especial declaración sobre as custas procesuais desta alzada (artigo 398 da L. A. C.).

Por todo o exposto, e pola autoridade que a este Tribunal lle outorgan a Constitución e o pobo español,

Fallo

Que con estimación en parte do recurso de apelación formulado por Dª Marí Luz representada de oficio pola Procuradora Sra. Martínez Paz contra a sentenza ditada polo Xulgado de 1ª Instancia nº 15 de DIRECCION000 o día 6 de febrero de 2019 declaramos discapaz parcial para gobernarse por se mesma á demandada apelante, quedando sometida á curatela da Xunta de Galicia con arreglo aos seguintes parámetros: A) A Xunta exercerá funcións de asesoramento, supervisión e axuda para aquelas tarefas da demandada que precise, especialmente no eido económico-xurídico- administrativo, como para contratar, testar ou realizar xestións burocráticas significadas, así como e no eido referido ao cuidado da súa saúde e toma de medicación, cubrindo igualmente as súas necesidades de aprendizaxe, todo iso para o logro dunha mellor inserción social e laboral. B) O curador exercerá funcións de seguimento e vixiancia na relación de Marí Luz coa súa nai. C) O curador necesitará autorización xudicial para os actos da discapaz reseñados no artigo 271 do Código Civil. Non facemos unha especial declaración sobre as custas procesuais desta alzada.

Esta é a nosa sentenza, que asinamos, e que se redacta en galego consonte o establecido no art. 3.2 e 3 da Constitución española; no art. 5.1, 2 e 3 do Estatuto de autonomía para Galicia, aprobado pola Lei orgánica 1/1981, do 6 de abril; e nos arts. 1, 2, 6.3, e 7.2 e 3 da Lei 3/1983, do 15 de xuño, da Comunidade Autónoma de Galicia, de normalización lingüística.

Notifíqueselles ás partes a presente resolución.

MODO DE IMPUGNACIÓN: Contra a presente sentenza cabe interpoñer recurso de casación por tratarse dun proceso que presenta interese casacional, sobre a base do establecido no art.º 477 da LEC, debendo interpoñer dentro dos vinte días seguintes á súa notificación na forma establecida no art.º 479 da LEC. Asímesmo cabe interpoñer recurso extraordinario por Infracción Procesual sobre a base do establecido no art.º 468 da LAC, debendo interponer dentro dos vinte días seguintes a súa notificación na forma establecido no artº 479 da LAC.

Devólvanselle os autos orixinais ó xulgado do que proceden, cun testemuño desta sentenza para o seu coñecemento e cumprimento.

NOTA INFORMATIVA:Conforme á D.A. Décimo quinta da L.O.P.J., para a admisión do recurso deberase acreditar ter constituído, na conta de depósitos e consignacións deste órgano, un depósito de 50 euros, salvo que o recorrente sexa: beneficiario de xustiza gratuíta, o Ministerio Fiscal, o Estado, Comunidade Autónoma, entidade local ou organismo autónomo dependente.

O depósito deberá constituílo ingresando a citada cantidade no BANCO SANTANDER, sucursal r/ Coruña, na conta deste expediente 0915000012022319, salvo que o recorrente sexa: beneficiario de xustiza gratuíta, o Ministerio Fiscal, o Estado, Comunidade Autónoma, entidade local e organismo autónomo dependente. Se o ingreso se efectúa a medio de transferencia o núm. de conta IBAN é o seguinte: ES55 3569 9200 0500 1274 facendo constar, no campo concepto e observacions no xustificante de ingreso e como concepto o número de conta expediente antes salientado


Fórmate con Colex en esta materia. Ver libros relacionados.