Sentencia CIVIL Nº 289/20...io de 2018

Última revisión
17/09/2017

Sentencia CIVIL Nº 289/2018, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 6, Rec 943/2017 de 29 de Junio de 2018

nuevo

GPT Iberley IA

Copiloto jurídico

Relacionados:

Tiempo de lectura: 19 min

Orden: Civil

Fecha: 29 de Junio de 2018

Tribunal: AP - Pontevedra

Ponente: ALFAYA OCAMPO, JUAN MANUEL

Nº de sentencia: 289/2018

Núm. Cendoj: 36057370062018100317

Núm. Ecli: ES:APPO:2018:1203

Núm. Roj: SAP PO 1203:2018

Resumen:
RESPONSABILIDAD EXTRACONTRACTUAL

Encabezamiento

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 6

PONTEVEDRA

SENTENCIA: 00289/2018

N10250

C/LALÍN, NÚM. 4 - PRIMERA PLANTA - VIGO

-

Tfno.: 986817388-986817389 Fax: 986817387

BN

N.I.G.36057 42 1 2015 0005684

ROLLO: RPL RECURSO DE APELACION (LECN) 0000943 /2017

Juzgado de procedencia:XDO. PRIMEIRA INSTANCIA N. 5 de DIRECCION000

Procedimiento de origen:DIVORCIO CONTENCIOSO 0001330 /2015

Recurrente: Millán

Procurador: JOSE RAMON CURBERA FERNANDEZ

Abogado: CARLOS ENRIQUE BORRAS DIAZ DE RABAGO

Recurrido: MINISTERIO FISCAL, Regina

Procurador: TICIANO ATIENZA MERINO

Abogado: MARINA SANJUAN ABAD

A Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra con sede en Vigo,composta polos maxistrados D. JAIME CARRERA IBARZÁBAL, Presidente, D. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO e D. JULIO PICATOSTE BOBILLO,pronunciou

NO NOME DO REI

a seguinte

S E N T E N Z A Nº 289/18

Vigo, vinte e nove de xuño de dous mil dezaoito.

VISTOS en grao de apelación, ante a Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra, os autos do xuízo Divorcio Contencioso 1330/15 procedentes do Xulgado de 1ª Instancia Núm. 5 de DIRECCION000 ós que correspondeu o rolo 943/17, nos que aparece como parte apelante e demandante-impugnado D./D.ª Millán, representada polo/a procurador/a D./D.ª JOSE RAMÓN CURBERA FERNÁNDEZ e asistida do/da letrado/a D./D.ª CARLOS E. BORRÁS DÍAZ DE RÁBAGO,e como parte contra da que se apela e demandada-impugnante D./D.ª Regina, representada polo/a procurador/a D./D.ª TICIANO ATIENZA MERINO e asistida do/da letrado/a D./D.ª MARINA SANJUAN ABAD. Sendo parte nesta apelación ó MINISTERIO FISCAL.

É o maxistrado relatorD. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, quen expresa o parecer da Sala.

Antecedentes

Primeiro:O Xulgado de 1.ª Instancia Núm. 5 de DIRECCION000, con data do 13 de xullo de 2017, ditou unha sentenza coa seguinte parte dispositiva:

'En la demanda interpuesta por el Procurador de los Tribunales Sr. Curbera Fernández, en nombre y representación de D. Millán, contra Dña. Regina, representada por el Procurador de los Tribunales Sr. Atienza Merino y en el que ha intervenido el Ministerio Fiscal, DECLARO DISUELTO por divorcio, el matrimonio formado los referidos cónyuges, con los efectos legales inherentes a dicha declaración, realizando los siguientes pronunciamientos:

Primero.- La guarda y custodia del hijo menor se atribuye a la Sra. Regina, sin perjuicio de la patria potestad compartida por ambos progenitores.

Segundo.- El Sr. Millán podrá relacionarse con su hijo cuando ambos progenitores lo decidan entre ellos en interés de su hijo; en defecto de acuerdo, fines de semana alternos desde la salida del colegio del jueves hasta el lunes en que lo reintegrará de mañana al colegio; asimismo el Sr. Millán podrá recoger todos los días al niño por la mañana para llevarlo al colegio. Las vacaciones de verano,se dividirán en dos períodos; el primero desde las 12 horas del 1 de julio hasta las 21 horas del 15 de julio y con el mismo horario desde el 1 al 15 de agosto y el segundo período con igual horario del 16 julio al 31 julio y del 16-31 de agosto, eligiendo, en defecto de acuerdo, la madre los años pares y el padre los impares. Las vacaciones de navidad,se dividirán en dos períodos desde las 20 horas del 23 de diciembre hasta las 20,00 horas del 31 de diciembre; y el segundo desde las 20 horas del 31 de diciembre hasta las 19 horas del 7 de enero, eligiendo , en defecto de acuerdo la madre los años pares y el padre los impares. Las vacaciones de Semana Santa serán disfrutadas íntegramente por cada progenitor y por años alternos, eligiendo a falta de acuerdo, la madre los períodos pares y el padre los impares. Los días del padre y madre el niño lo pasará con el progenitor correspondiente desde las 12 horas hasta las 19 horas de ese día con independencia del progenitor a quien corresponda por razón de lo anterior estar con los menores. Los días festivos que coincidan al inicio o fin del período correspondiente a cada progenitor se añadirán a su período de disfrute.

Tercero.- El Sr. Millán satisfará en concepto de alimentos para sus hijos la cantidad de 1200 euros mensuales, que abonará dentro de los cinco primeros días de cada mes en la cuenta corriente que al efecto designe la madre, cantidad que se actualizará anualmente conforme al Indice de Precios al Consumo.

Cuarto.- Los gastos extraordinarios que generen los hijos serán satisfechos por mitad entre ambos progenitores, teniendo esta consideración, entre otros, los médicos no cubiertos por la sanidad pública. No tendrán la consideración de gasto extraordinario las matrículas y costes ordinarios del colegio, libros y material escolar, comedor, transporte escolar ni actividades extraescolares.

No se hace expresa imposición de costas.'

Segundo:Contra a dita sentenza o/a procurador/a D./D.ª JOSE R. CURBERA FERNÁNDEZ, en representación de D./D.ª Millán, presentou un recurso de apelación, que foi admitido en ámbolos efectos, consonte o disposto no artigo 455 da Lei de axuizamento civil (LAC). Á parte apelada, Procurador D. TICIANO ATIENZA MERINO, no seu escrito de oposición ao recurso de apelación, impugnou a sentenza.

Logo de cumpri-los trámites legais, eleváronse as presentes actuacións á Audiencia Provincial de Pontevedra e correspondéronlle por quenda de reparto a esta Sección Sexta con sede en Vigo. Sinálase para a deliberación do presente recurso o día 7 de xuño de 2018.


Fundamentos

Primeiro:O actor recurrente interesa, respecto da custodia do fillo menor de idade, a custodia exclusiva ou, subsidiariamente, a custodia compartida co seu exconsorte, e verbo da pensión alimenticia para os dous fillos, que a sentenza ditada en primeira instancia fixa en 1.200 euros mensuais, se rebaixe a 800. Pola súa banda, a demandada solicita que a pensión elévese a 2.000 euros. Analizamos ambas cuestións coa debida separación.

Segundo: Sabido é, en primeiro termo, que en materia de custodia da prole ou, en xeral, de medidas poidan afectarlle, existe un Norte esencial como é o ben do menor. A machacona referencia lexislativa a este ben supremo excusa de máis comentarios (en esencia, e verbo de noso dereito interno, artigos 90. 1 b., 92. 4 e 8., 93, 94, parágrafo

segundo, 103-1ª e 158 do código civil, e 749 da lei de axuizamento civil). É é tamén unha pauta legal de inexcusable observancia a de que a custodia compartida require, ora do acordo dos proxenitores (artigo 92. 5), ora do pedimento dun deles, sempre que o xuiz considere que tan só deste xeito se protexe adecuadamente o interese superior do menor ( artigo 92. 8). E todo iso nun contexto de audiencia deste último, cuxos desexos constitúen un factor relevante, e do ditame, no seu caso, de especialistas.

En segundo termo, cómpre lembrar que a materia na que movémonos, afectante á prole, pola súa condición de orde pública, queda fora do postulado xeral dispositivo. A indispoñibilidade do obxecto do proceso aparece sancionada expresamente polo artigo 751 da Lei Procesual.

topámonos ante unhas obrigas de carácter imperativo, a cabalo entre a obligación legal e moral. Ten que acordarse sempre o que a lei dispón, sempre que se dean, claro é, as circunstancias por ela exixidas. E, conseguintemente, o Xuiz pode decretar de oficio as medidas tendentes á protección dos fillos, calquera que sexa o posicionamento dos país (esencialmente, artigo 93, parágrafo primeiro, do Código Civil).

O terceiro dos comentarios refírese ao concepto, natureza e alcance da pensión alimenticia para os fillos -en especial no contexto procesual dun proceso matrimonial-, que analizamos separadamente.

Terceiro: Nas sentenzas desta Sala, de datas 9 de xullo de 2014 e 13 de xuño de 2016, aplicando os artigos 142 e seguintes do Código Civil, e a doutrina xurisprudencial sentada sobre estes preceptos, fixemos as seguintes formulacións.

No instituto dos alimentos entre parentes latexa sempre e

fundamentalmente, dende a vertente do alimentista, o concepto de necesidade. Non noutro senso pode entenderse a expresión

'indispensable', empregada polo artigo 142 do Código Civil, co

engadido, non menos elocuente, de 'para o substento, habitación, vestido e asistencia médica', e comprensivo igualmente da 'educación e instrucción do alimentista' e, finalmente, dos 'gastos de embarazo e parto'. O artigo 154 refrenda a definición.

Pero o concepto de necesidade, a pesar desa interpretación

auténtica e delimitación legal, lonxe de ser un concepto universal e sempre igual, resulta relativo e circunstancial, non so dende a vertente subxectiva en sentido estricto, de alimentante e alimentista -por exemplificar a formulación, son distintos os requerimentos alimentarios dun alimentista enfermo que os doutro que non o está, así como diferentes por igual as contribucións do alimentante segundo as súas capacidades económicas-, senón tamén atendendo a un contexto máis obxectivo e sociolóxico.

En efecto, e ainda que o lexislador actual eliminou do concepto de alimentos a expresión 'segundo a posición social da familia', que podía dar lugar a solucións discriminatorias e groseiramente alonxadas da noción de necesidade, meollo dos alimentos, a natureza circunstancial dos mesmos segue ser patente. En definitiva, a necesidade debe ponderarse tomando en consideración, igualmente, os usos do lugar e as circunstancias da familia, como explícitamente advirten os artigos 1319, parágrafo primeiro, e 1362, causa 2ª, do

Código Civil.

Sobre estes extremos proclamábamos nas resolucións antes citadas que a exéxese dos artigos 146 e 147 do Código Civil 'permite afirmar que el concepto de necesidad es relativo y se vincula distributiva y armoniosamente con la situación económica del alimentante. De no estimarse así, sería suficiente establecer una especie de mínimo vital de subsistencia (con factores de corrección aplicables a situaciones o gastos excepcionales) y atender cuantitativamente al mismo, prescindiendo de la mayor o menor fortuna del obligado. La aplicación del criterio normativo de proporcionalidad significa, por tanto, que aquella necesidad ha de modularse tomando en consideración el nivel económico de los padres, no otra cosa cabe entender de la previsión de

aumento o reducción de la pensión para los casos de variación de la fortuna del obligado, que establece el art. 147. Y a ello ha de añadirse que la obligación de prestar alimentos no resulta divisible por partes iguales, sino que debe repartirse entre ellos en cantidad proporcional a su caudal respectivo, tal y como dispone el art. 145 del Código Civil'.

Igualmente reseñábamos nesas resolucións que os alimentos son 'una obligación legal -y moral-, basada en un principio de solidaridad familiar y que tiene su fundamento constitucional en el art. 39-1 y 3 de la CE, que proclama que los poderes públicos han de asegurar la protección social, económica y jurídica de la familia ( STS 1-3-2001). Se trata de una de las obligaciones de 'mayor contenido ético del ordenamiento jurídico' ( SSTS de 5-10-1993 y 8-11-2012)'.

E engadíamos que 'advierte la STC 57/2005 de 14 Mar. 2005, que

'los alimentos a los hijos, en la medida en que tienen su origen exclusivamente en la filiación ( art. 39.3 CE ), ni precisan demanda alguna para que se origine el derecho a su percepción, ni la ley prevé excepciones al deber constitucional de satisfacerlos.' A la hora de diferenciarlos de los alimentos entre parientes destaca la citada resolución que la obligación de alimentos a los hijos 'no se reduce a

la mera subsistencia, al consistir en un deber de contenido más amplio, que se extiende a todo lo necesario para su mantenimiento, estén o no en situación de necesidad.' Y además, 'los alimentos a los hijos menores deben acomodarse a «las circunstancias económicas y necesidades de los hijos en cada momento» ( art. 93 CC) hasta el punto de financiar no sólo los gastos ordinarios de su mantenimiento sino también los de carácter extraordinario (tales como actividades extraescolares, etc.)'.

'Cuando de hijos menores de edad se trata, se dice por la doctrina que, en rigor, no hay obligación de alimentos, sino cumplimiento de los deberes inherentes a la filiación que legalmente se reviste de la forma de pensión de alimentos que regula el art. 93.1 del CC, que, a la postre, no es sino consecuencia de los deberes vinculados a la patria potestad ( art. 154.1º CC). Al mismo tiempo, en opinión de algún sector doctrinal, estos alimentos debidos a los hijos menores de

edad, a los que se refiere el ya citado art. 93.1 del CC, deben identificarse o reconducirse a lo que la doctrina italiana denomina 'mantenimiento', concepto más amplio que el de alimentos en sentido estricto, en cuanto que 'comprende no solo lo que es necesario para la vivir, sino también la satisfacción de cualquier exigencia vital; por lo que la obligación no se agota con la simple entrega de una suma de

dinero, sino que abarca cualquier otra actividad dirigida a procurar la asistencia completa, y desarrollo físico de los hijos'.

E rematábamos afirmando que 'tratándose de hijos menores de edad, no es preciso acreditar la necesidad; esta se presume; de ahí que la fijación de una pensión en los casos de crisis matrimoniales se impone por el ordenamiento jurídico como resulta de los términos del art. 93.1 del CC : 'el juez, en todo caso, determinará la contribución de cada progenitor para satisfacer los alimentos....'. Este carácter prioritario y esencial de la obligación de alimentos para los hijos menores de edad se revela en la excepción contemplada en el art. 608 de la LEC respecto de las limitaciones del art. 607 al embargo de sueldos y pensiones. También como reconocimiento de ese deber esencial, inherente a los deberes de patria potestad, los tribunales, aun en casos de minoración de recursos económicos, mantienen el deber de alimentos, aun a costa del sacrificio del progenitor, a fin de asegurar lo que se ha dado en llamar un 'mínimo vital' o 'de subsistencia'.

Cuarto: A obligación de prestar alimentos corresponde a ambos proxenitores, como claramente se desprende dos artigos 110, 143, 144 e 154 do Código Civil, debendo contribuir cadanseu deles en cantidade proporcional aos seus respectivos recursos económicos, como resulta do artigo 145. Estamos ante unha obligación mancomunada, proporcionada ao caudal de cada obrigado.

E dentro dese xuizo de proporcionalidade, na contribución

correspondente ao proxenitor que ostente a garda e custodia do menor haberá de computarse o traballo que deba dedicar á atención e cuidado deste último, segundo cabe inferir do establecido polos artigos 103, medida terceira, e 1438 do Código Civil. En definitiva, habererá que valorar o que a doutrina deu por chamar 'aportación virtual', é dicir, 'o traballo que un dos cónxuxes dedicará á atención dos fillos común suxeitos á patria potestade', en frase daquel primeiro artigo, ou 'o traballo para a casa', en proclamación do segundo dos preceptos.

Como reseña a sentenza do Tribunal Supremo de 14 de outubro de 2014 'la atención y el cuidado que el progenitor custodio dispensa a los hijos comunes deben ser valorados, por cuanto así lo dispone el artículo 103 del Código Civil'.

Ou por citar a sentenza deste tribunal de apelación, de data 20 de xullo de 2015 'en la contribución correspondiente al progenitor que ostente la guarda y custodia del menor habrá de computarse el trabajo que deba dedicar a su atención y cuidado, según cabe inferir de lo establecido por los artículos 103 y 1438 del Código Civil'.

Quinto: Froito do matrimonio de lite existen dous fillos, Rebeca, de 21 anos, e Apolonio, de 12. Éste ten as necesidades propias dun neno da súa idade, dentro dunha familia acomodada, e a primeira fai estudos universitarios nesta cidade de DIRECCION000, ainda que agora acabe de rematar estudos en Portugal. A mesma vive coa nai por desexo propio na vivenda que constituía o domicilio familiar, xunto con Apolonio, que está baixo a custodia materna dende o auto de Medidas Previas de data 27 de xullo de 2015 -máis exactamente, dende a ruptura matrimonial producida en decembro do ano anterior- ata a actualidade. A pesar dos continuos desencontros e enfrontamentos dos proxenitores, a garda materna do menor está exercitada dentro duns parámetros de normalidade. O menor foi oportunamente explorado por esta Sala, expresando o seu desexo de continuar nesa situación - ainda que interese en determinados momentos do seu discurso un día máis para estar co pai-. Pola súa banda, Rebeca, que declarou nesta alzada como testemuña, reseña que quere estar coa nai e co seu irmán, como ven facer dende a ruptura matrimonial, así como que vai continuar os seus estidos universitarios nesta cidade de DIRECCION000.

Pois ben, ante todas estas circunstancias, e tomando en

consideración, finalmente e dunha parte, que non deben separarse aos irmáns, e doutra, criterios de seguridade ou de estabilidade, que aconsellan non modificar unha situación que resulta favorable para o menor, a pretensión do pai, da custodia ao seu favor, non pode ser atendida.

Sexto: A custodia compartida proposta polo pai como medida subsidiaria -pide primeiramente a custodia exclusiva ao seu prol, tal como xa deixamos sentado- non goza do respaldo da nai, que se opón categoricamente a ela. E ante este desacordo lembremos que este réxime só pode instaurarse fundamentándoo en que só se desta meneira se protexe adecuadamente o interese superior do menor (artigo 92.8). Pois ben, non apreciamos a necesidade da custodia conxunta como medio máis adecuado para protexer o benestar do mellor. Apolonio pasa dende hai uns

tres anos por unha situación estable e satisfactoria, insistimos. Por outra banda, a custodia compartida non se compadece precisamente ben cunha mala relación entre os pais, situación conflictiva que correríamos o risco de verse agravada de establecerse o sistema compartido, que para a súa instauración require, reiterámolo igualmente, e dentro da ruptura matrimonial producida, dun contexto familiar calmo e de certa e relativa normalidade, que aquí non encontramos. En último termpo, a residencias dos pais en localidades diferentes, e a situación laboral dos mesmos, que gozan de traballo, son dous engadidos máis de dificultade.

En definitiva, o interese do fillo, Apolonio, está mais realizado coa custodia materna, se a iso engadimos, por unha banda, que o fillo, igualmente que Rebeca, queren vivir coa súa proxenitora, lográndose entón un dos obxectivos perseguidos polo lexislador, de procurar non separar aos irmáns.

Os motivos do recurso rexéitanse.

Sétimo: A fixación da contía dos alimentos para os dous fillos, e a cargo do excónxuxe non custodio, lévamos examinar, á luz das probas existentes nos autos, cales son os ingresos e fortuna dos proxenitores, tarefa nada doada, dada a condición de traballadora autónoma da nai, e as varias fontes de ingresos do pai, froito da súa pertenza, como socio, a máis dunha sociedade, e a que ocupa dentro da empresa familiar un cargo importante ('xefe administartivo' segundo as nóminas). Máis a pesar desta coxuntura de dificultade podemos sentar as seguintes bases.

O pai confesa percibir ao mes, polo seu traballo na empresa

familiar, 3.700 euros líquidos, máis tres pagas extras. As súas retribucións netas ao mes serían entón de arredor de 4.620 euros. Confesa igualmente que vive en réxime de arrendamento nunha vivenda sufragada pola súa nai, tendo que pagar soamente os gastos comunitarios, de auga, electriciadde e semellantes. Fai fronte á amortización da varios préstamos, cuxa contía fixamos en torno aos 700 euros ao mes. Ten unha participación en torno ao 20% na entidade Global Runner, S. L., e dun 0,58 % na empresa da familia, Inversiones Saudade Mar, S. L.. Partindo de todos estes datos consideramos que os ingresos totais netos do actor non son inferiores a 4.800 euros ao mes.

Pola súa banda, a demandada, que non reclamou pensión compensatoria, é propietaria da entidade María Cervera, S. L.,

dedicada ao eido da decoración, declarando uns ingresos brutos e 133.293 euros no ano 2010, 50.645 euros no ano 2011, e 32.928 euros no exercicio 2012 (folios 615 e seguintes). Deu de baixa esta sociedade iniciado o presente preito. Figura na súa conta bancaria particular unha transferecia ao seu favor de 47.000 euros no mes de maio de 2012. O saldo medio da súa conta no ano 2014 foi de 34.905 euros. Ainda que nega ter ningunha relación coa empresa Anticuana, adicada igualmente á decoración, interiorismo e venda de alfombras, a proba documental revela o contrario ( por exemplo, folios 108, 114, 141 e 143). E o préstamo a esa entidade, polo importe de 23.000 euros, conduce igualmente e pensar outra cousa. Consideramos que os ingresos da demandada oscilan entre os 1.500 e 2.000 euros líquidos ao mes.

Pois ben, partindo de todas as circunstancias relatadas, e moi especialmente, primeiro, das percepcións mensuais dos litigantes, a demandada entre 1.500 e 2.000 euros, e o demandante, arredor de 4.100-descontado uns 700 euros polo tempo que ten que facer fronte aos préstamos-, e en segundo lugar, de que o menor pasa co pai -dito en síntese- catro días cada quince, consideramos como ponderada a suma de 600 euros dada como alimentos para este último, mentres que elevamos a 800 os da filla Rebeca. Estimándose en consecuencia en parte o recurso do actor e rexeitándose o da demandada.

Oitavo: A estimación en parte do recurso e da demanda, e a natureza da cuestión discutida, afectante esencialmente á prole, conleva que non fagamos unha especial declaración sobre as custas procesuais desta segunda instancia (artigo 398 da L. A. C.).

Por todo o exposto, e pola autoridade que a este Tribunal lle outorgan a Constitución e o pobo español,

Fallo

Que con estimación en parte do recurso de apelación formulado polo actor D. Millán representado polo Procurador Sr. Curbera Fernández, e rexeitando o recurso promovido pola demandada Dª Regina representada polo Procurador Sr. Atienza Merino contra a sentenza ditada polo Xulgado de 1ª Instancia nº 5 de DIRECCION000 o día 13 de xullo de 2017, fixamos como pensión alimenticia para os fillos, Apolonio e Rebeca, as sumas, respectivamente, de 600 e 800 euros ao mes, anualmente actualizables dacordo co IPC reseñado polo Instituto Nacional de Estadística ou organismo similar. Non facemos unha especial declaración sobre as custas procesuais desta alzada.

Esta é a nosa sentenza, que asinamos, e que se redacta en galego consonte o establecido no art. 3.2 e 3 da Constitución española; no art. 5.1, 2 e 3 do Estatuto de autonomía para Galicia, aprobado pola Lei orgánica 1/1981, do 6 de abril; e nos arts. 1, 2, 6.3, e 7.2 e 3 da Lei 3/1983, do 15 de xuño, da Comunidade Autónoma de Galicia, de normalización lingüística.

Notifíqueselles ás partes a presente resolución.

MODO DE IMPUGNACIÓN: Contra a presente sentenza cabe interpoñer recurso de casación por tratarse dun proceso que presenta interese casacional, sobre a base do establecido no art.º 477 da LEC, debendo interpoñer dentro dos vinte días seguintes á súa notificación na forma establecida no art.º 479 da LEC. Asímesmo cabe interpoñer recurso extraordinario por Infracción Procesual sobre a base do establecido no art.º 468 da LAC, debendo interponer dentro dos vinte días seguintes a súa notificación na forma establecido no artº 479 da LAC.

Devólvanselle os autos orixinais ó xulgado do que proceden, cun testemuño desta sentenza para o seu coñecemento e cumprimento.


Fórmate con Colex en esta materia. Ver libros relacionados.