Última revisión
13/06/2008
Sentencia Civil Nº 342/2008, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 6, Rec 5057/2007 de 13 de Junio de 2008
GPT Iberley IA
Copiloto jurídico
Relacionados:
Tiempo de lectura: 15 min
Orden: Civil
Fecha: 13 de Junio de 2008
Tribunal: AP - Pontevedra
Ponente: ALFAYA OCAMPO, JUAN MANUEL
Nº de sentencia: 342/2008
Núm. Cendoj: 36057370062008100260
Encabezamiento
AUD.PROVINCIAL SECCION N. 6
PONTEVEDRA
SENTENCIA: 00342/2008
CIVIL
Rolo: 5057/07
Procedemento de orixe: Verbal 683/06
Órgano de procedencia: Instancia núm. 9 de Vigo
A Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra con sede en Vigo, composta polos maxistrados D. Jaime Carrera Ibarzábal, D. Juan Manuel Alfaya Ocampo e Dª Julio Picatoste Bobillo pronunciou
NO NOME DO REI
a seguinte
SENTENZA Nº 342/08
Vigo, trece de xuño de dous mil oito
VISTOS en grao de apelación, ante a Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra, os autos do xuízo Verbal 683/06
procedentes do Xulgado de 1ª Instancia Núm. 9 de Vigo ós que correspondeu o rolo 5057/07, nos que aparece como parte
apelante- demandado Residencias Aires, S.l. representada polo/a procurador/a D./D.ª María Jesus Toucedo Guisande e asistida
do/da letrado/a D./D.ª Francisco Crusat López e como parte contra da que se apela e demandante D. Andrés
representada polo/a procurador/a D./D.ª María Auxiliadora Ruíz Sánchez e asistida do/da letrado/a D./D.ª Patricia Iglesias
Fernández. É o maxistrado relator D. Juan Manuel Alfaya Ocampo, quen expresa o parecer da Sala.
Antecedentes
Primeiro: O Xulgado de 1.ª Instancia Núm. 9 de Vigo de Vigo, con data do 10/11/2006, ditou unha sentenza coa seguinte parte dispositiva:
"Que estimando integramente las pretensiones de Panamá Export,SL debo condenar y condeno a Residencias Aires,SL a realizar las obras de reparación de daños y las necesarias para que estos cesen que se especifican en el informe pericial aportado con la demanda, con expresa condena en costas de la parte demandada"."
Segundo: Contra a dita sentenza o/a procurador/a D./D.ª María Jesus Toucedo Guisande, en representación de D./D.ª Redidencia Aires,S.L., presentou un recurso de apelación, que foi admitido en ámbolos efectos, consonte o disposto no artigo 455 da Lei de axuizamento civil (LAC).
Logo de cumpri-los trámites legais, eleváronse as presentes actuacións á Audiencia Provincial de Pontevedra e correspondéronlle por quenda de reparto a esta Sección Sexta con sede en Vigo. Sinálase para a deliberación do presente recurso o día 5/6/08.
Terceiro: Na tramitación desta instancia cumpríronse tódalas prescricións e termos legais.
Fundamentos
Primeiro.- A parte actora reclama da promotora demandada o danos e prexuizos padecidos no inmoble da sua propiedade. E distingue, por unha banda, os consistentes nas fendas que afectan aos andares baixo e alto da sua casa, orixinados polos explosivos e as máquinas rompedoras que causan fortes vibracións; e por outra, as filtracións de auga derivadas do tránsito de máquinas e da acumulación de áridos, afectando ao solado de granito daquel andar baixo ( feitos segundo e terceiro da demanda). E fronte a esa reclamación a demandada alega, primeiramente, a excepción de prescripción; en segundo lugar, a falta de proba sobre a causalidade entre aqueles feitos e o dano; e en terceiro e último lugar, e en todo caso, a sua ausencia de responsabilidade. Motivos de oposición estes tres últimos que procede analizar separadamente pois a realidade e cuantía daqueles danos aparecen admitidos pola demandada, e, ademais, acreditados pola pericia, non impugnada, e pola proba documental fotográfica que acompaña a ese ditame (folio 32 e seguintes).
A excepción de prescripción non pode prosperar, se temos en conta, dunha parte, o criterio restrictivo que segundo a xurisprudencia debe rexir nesta materia, e doutra, se atendemos igualmente á doctrina xurisprudencial sobre o xogo deste instituto do suposto da existencia de danos continuados.
Di a sentenza de 19-1-88 que «fuera de los daños instantáneos, la de aquellos de cierta permanencia ha obligado a sentar criterios sobre el dies a quo en el plano prescriptivo que establece el párrafo segundo del art. 1968 del Código Civil . Y así, por mas recientes, ya la sentencia de 12 Feb. 1981 entendió que cuando los daños producidos son consecuencia de varios hechos continuados que iban ocasionando daños en inmuebles, el cómputo inicial del plazo prescriptivo ha de situarse en el último estadio del total resultado; y cuya doctrina ha sido ratificada por la posterior de 6 May. 1985 y por las más reciente de 17 Mar. 1986»; la sentencia de 15 Mar. 1993 reitera que «es también uniforme doctrina jurisprudencial la de que cuando se trata de los daños continuados o de producción sucesiva e ininterrumpida, el cómputo del plazo de prescripción no se inicia («dies a quo») basta la producción del definitivo resultado, cuando no es posible fraccionar en etapas diferentes o hechos diferenciados la serie proseguida (sentencias de 12 Dic. 1980, 12 Feb. 1981, 19 Sep. 1986 y 25 Jun. 1960, entre otras), no resultando siempre fácil determinar en la práctica cuándo se produce o ha producido ese «definitivo resultado» que, en relación con el concepto de daños continuados, se nos ofrece como algo vivo, latente y concordante precisamente con la causa originadora y determinante de los mismos, que subsiste y se mantiene hasta su adecuada corrección (sentencia de 25 Jun. 1990)». En igual sentido se manifiesta, con cita de otras varias, la sentencia de 24 May. 1993 según la cual «no puede olvidarse tampoco que es también consolidada doctrina de esta Sala la de que cuando se trata de los daños continuados o de producción sucesiva o ininterrumpida, el cómputo del plazo de prescripción no se inicia ("dies a quo") hasta la producción del definitivo resultado, cuando no es posible fraccionar en etapas o hechos diferenciados la serie proseguida». E en igual sentido, a mais recente s. de 8-6-2007, que cita as anteriores.
Os criterios precedentes deben levarnos a rexeitalo xogo da excepción de prescripción extintiva para a acción de responsabilidade por culpa extracontractual pois a parte demandada non acreditou que devandta acción fora promovida fora do plazo do ano, establecido polo art 1.968, segundo, do Código Civil , sendo a este respecto insuficiente o feito de que as certificacións de obra daten do ano 2.003 ( meses de outubro e decembro) dado que, primeiramente, non hai constancia de que algunhas desas duas certificacións sexa a de final de obra das causantes do dano; en segundo termo, as certificacións non exclúen, necesariamente, tal como atinadamente advirte a sentenza recurrida, a posibilidade de obras postreiras, que exixan a circulación de máquinas pesadas e camións grandes, que son unha das causas do sinistro, segundo a proba pericial; terceiro, a acumulación de áridos e materiais - outra das causas da acumulación de augas- persiste mais aló daquelas datas, tal como colíxese da pericia e fotografías (folios 39 e 40); finalmente, e tal como quedou dito, estamos ante danos, algún deles, continuados, como os referidos ás filtracións de augas.
Segundo.- O motivo da apelación, argüido pola apelante, poñendo en cuestión a causalidade entre as obras e os prexuizos, debe ser rexeitado sen necesidade de amplos e complexos comentarios, pois ese nexo causal infírese paladinamente da proba pericial, non desvirtuada por ningunha outra probanza, ora da mesma clase, ora de natureza distinta.
Tercero.- Resta por examinar o tercero motivo do recurso,
referido á responsabilidade da promotora, que esta nega, por estimar que a contratista actuou pola sua conta e risco, e con absoluta autonomía e independencia respecto dela.
Efectivamente, o Tribunal Supremo ven a excluila responsabilidade da promotora cando non exista subordinación do contratista respecto a promotora. Así a s. de 27-11-93, con cita das de 9-7-84 e de 4-1-82, afirma que "cuando se trata de contratos entre empresas no determinantes de relación de subordinación entre ellos, falta toda razón esencial para aplicar el art. 1903, puesto que, por lo general, no puede decirse que quien encarga una obra o una empresa autónoma en su organización y medios, y con asunción de riesgos inherentes al cometido que desempeña, deba responder por los daños ocasionados por los empleados de ésta, a menos que el comitente se hubiera reservado participación en los trabajos o parte de ellos sometiéndolos a su vigilancia o dirección; doctrina que se reitera en las sentencias de 4 Abr. 1997, 11 Jun. 1998 y 29 Sep. 2000. Ejecutadas las obras de transformación en local para oficinas de la vivienda adquirida por los hermanos codemandados, por Inmobiliaria Indocasa, S.A., que había procedido a la rehabilitación del inmueble a su totalidad, sin que los compradores se reservasen la dirección de la obra y sin que existiere ninguna relación de subordinación entre los comitentes y el contratista, como establece la sentencia de instancia, no puede atribuirse a los codemandados negligencia alguna por culpa in eligendo".
En igual sentido, a mais recente sentenza, de 3-4-2006, proclama que "la responsabilidad por hecho de otro a que se refiere el artículo 1903.4º CC requiere, según reiterada jurisprudencia, la existencia de una relación jerárquica de dependencia entre el causante del daño y la empresa demandada, ya que dicha responsabilidad se funda en la existencia de culpa in eligendo [en la elección] o in vigilando [en la vigilancia] (SSTS de 20 de diciembre de 1996, 20 de septiembre de 1997, 8 de mayo de 1999, 24 de junio de 2000 y 13 de mayo de 2005, entre otras muchas), la cual, según la más moderna doctrina, es una responsabilidad directa que tiene como presupuesto la culpa in operando [en la actividad] por parte del causante del daño". E engade devandita resolución que "en los casos en los que la realización de la obra se encarga a un contratista, la jurisprudencia entiende que la responsabilidad corresponde exclusivamente a éste, como contratista independiente, siempre que dicho contrato no sea determinante de una relación de subordinación o dependencia entre la empresa promotora y la contratista (SSTS de 4 de enero de 1982 y 8 de mayo de 1999). Este concepto de dependencia, en contra de lo que parece defender la parte recurrente, no es de carácter estricto, ni se limita al ámbito jurídico-formal ni a las relaciones de naturaleza laboral, sino que requiere una interpretación amplia, en la que suele ser decisiva la apreciación de un elemento del control, vigilancia y dirección de las labores encargadas. No se considera, pues, contratista independiente, como ha subrayado la doctrina científica, a quien actúe formalmente como autónomo si, de hecho, está sujeto al control del demandado o se encuentra incardinado en su organización. Cabe, pues, incorporar al vínculo de responsabilidad extracontractual a la empresa comitente en aquellos supuestos en los cuales se demuestre la existencia de culpa in eligendo o culpa in vigilando en la selección o respecto de la actuación del contratista, cuya concurrencia depende, en el primer caso, de que las características de la empresa contratada para la realización de la obra no sean las adecuadas para las debidas garantías de seguridad, caso en el que podrá apreciarse la existencia de culpa in eligendo (que la más moderna doctrina y jurisprudencia consideran no como una responsabilidad por hecho de otro amparada en el artículo 1903 CC , sino como una responsabilidad derivada del artículo 1902 CC por incumplimiento del deber de diligencia en la selección del contratista: STS de 18 de julio de 2005), o, en el segundo caso, de que el contratista no actúe con carácter autónomo, sino sometido a la vigilancia, dirección o intervención en su actividad por parte de la empresa promotora, caso en el que concurrirá culpa in vigilando si se omiten las debidas medidas de seguridad y, como consecuencia de ello, en virtud de la concurrencia de un nexo causal entre ambos elementos, se produce el resultado dañoso. Así se decide, entre las más recientes, en la STS 18 de julio de 2005, que cuenta con un importante antecedente en la STS de 12 de marzo de 2001, según la cual, si existe pacto por el cual el contratista asume su responsabilidad civil, dicho acuerdo lo configura como entidad independiente, quedando exonerado de responsabilidad el comitente. Sin embargo, la inclusión de una cláusula de exención de esta naturaleza no es por sí suficiente para eliminar la relación de dependencia determinante de la responsabilidad por hecho de otro en los casos en los cuales la prueba practicada es suficiente para demostrar que, independientemente de lo pactado, dicha relación de dependencia ha existido de facto por haberse reservado el dueño de la obra funciones de suficiente relevancia de vigilancia o participación en los trabajos".
A precedente doctrina xurisprudencial, que exclúe como norma xeral a responsabilidade do promotor, a custa do contratista, admite entón as seguintes excepcións e matizacións: A) Que o promotor non se teña esegurado de contratala empresa constructora adecuada, tanto na sua organización, como no seus medios, persoais e materiais, para que poda cumprir con regularidade e solvencia económica as suas obrigas, non só para co promotor, senón incluso con terceiros, polos danos que estes podan padecer durante a execución das obras por mor delas. B) Que o promotor, ainda que sexa de facto, interactúe, de calquer xeito que sexa, nas obras que estea a realizalo contratista, sendo entón indiferente a cláusua exonerativa de responsabilidade que entre eles poda pactarse. C) Que nos atopemos ante danos que por ter unha manifestación ou agravación prolongada durante un grande periodo de tempo, deberon ser advertidos pola promotora, de utilizar esta última a dilixencia media e usual de todo profesional, e non adoptando unha postura de incuria e esquecimento na marcha das obras feitas ao seu favor. D) Que a exclusión de responsabilidade do promotor debe ser obxeto, en todo caso, dunha interpretación moi estricta, en aras do terceiro prexudicado, alleo á actividade danosa, e moi especialmente cando o promotor sexa un profesional, e actúe en eidos orixinadores de riscos, tal como ven indicar igualmente a xurisprudencia. Así, di a s. de 5-7-2001 que " que ya dentro de la responsabilidad por riesgo, postulada en el recurso, tiene que abocar en la procedencia del resarcimiento, por los niveles afines a los de la responsabilidad económica, empresarial o la de aquel agente que, por su propio interés, pone en funcionamiento un instrumento o máquina del que, a sus resultas, produce el daño, acogiéndose así los viejos apotegmas del "ibi emolumentum ubi onus" o, "cuius commoda eius incommoda", por lo que, ha de precisarse que, dichas reglas y dicha responsabilidad objetiva, sí pueden explicarse cuando el designio de esa actividad económica instaura o crea una actividad tendente a una finalidad de agiotaje o especulación, con todo el aparato de intendencia correspondiente -medios técnicos, humanos, sociales, en fin- pues, entonces, parece indiscutible que, ese mecanismo productor "per se", provoca un riesgo que, si se consuma, debe reducir con la consiguiente responsabilidad el lucro pretendido, salvo, claro es, en los contados casos en los que sea el damnificado el exclusivo causante/culpable...". Igualmente, as ss. de 17-10-2.001 e 2-4-2004.
Os anteriores criterios conducen a rexeitalo motivo da apelación plantexado pola promotora recurrente, a quen aporta como fundamento da sua alegación defensiva o contrato de obra celebrado coa constructora (folios 67 a 70), xa que: A) A sua cláusula duodécima dispón que o contrato ten a consideración de condicións particulares a complementar polas condicións do Proxecto de obra, e o certo é que descoñecemos este documento, que podería resultar decisivo para depurala responsabilidade cuestionada. B) Ainda que ese contrato dispón na sua cláusula sexta que a contratista "afrontará e resolverá as reclamacións ou posibles danos que, como consecuencia das obras, pódanse producir a terceiras persoas", tal cláusula non establece, en realidade, a exención de responsabilidade da promotora, contendo a necesaria previsión nese senso. C) Se examinamos o contrato de obra observaremos que existen nel certas cláusulas, que implican unha certa inxerencia do promotor na actividade do contratista, como son, dunha parte, a cláusula oitava, segundo a cal para as subcontratas será necesaria a autorización da promotora; doutra, a cláusula novena, na que a propiedade se reserva a posibilidade de valerse de empresas especializadas en control de calidade para efectuar ensaios e análeses para comprobala boa execución das obras; ou, en fin, a cláusula decimoprimeira, na que o promotor se reserva igualmente a retención do cinco por cento do precio, como garantía de que non vai haber deficiencias nas obras. Previsións contractuais todas elas que non poñen de relevo, precisamente, unha actuación autónoma e independente da constructora. D) Finalmente, a envergadura das obras ( pola importante cifra de 244.532,681 das antiguas pesetas, ou 1.469.671,07 euros, ao folio 68), as suas propias características, de obras, entre outras, de derrubamento e de excavación, cos naturais e previsibles riscos derivados das mesmas, nas que se precisaba a utilización de explosivos e maquinaria pesada, características todas elas coñecidas naturalmente pola promotora demandada, ou a persistencia dos danos dende o intre practicamente inicial, do comezo das obras, ata o intre da formulación da presente demanda, revelan a necesidade do seu coñecemento pola promotora, ou de que debera coñecelas, de comportase con unha mínima dilixencia, debendo entón facela oportunas advertencias á constructora para que puxera couto aos danos observados, e non adoptar unha postura de desatención, abandono e deixadez, tal como así aconteceu.
Cuarto.- Non atopamos circunstancia excepcional ningunha para non aplicalo criterio xeral do vencimento obxetivo, disposto para as custas procesuais polos artºs. 394 e 398 da L. A. C..
Por todo o exposto, e pola autoridade que a este Tribunal lle outorgan a Constitución e o pobo español,
Fallo
Que rexeitamolo recurso de apelación formulado pola procuradora María Jesús Toucedo Guisande en representación de Residencial Aires, S. L. contra da sentenza dictada polo Xulgado de Primeira Instancia núm. 9 de Vigo o día 10/11/06, con expresa imposición das custas procesuais desta alzada á parte recorrente.
Esta é a nosa sentenza, que asinamos, e que se redacta en galego consonte o establecido no art. 3.2 e 3 da Constitución española; no art. 5.1, 2 e 3 do Estatuto de autonomía para Galicia, aprobado pola Lei orgánica 1/1981, do 6 de abril; e nos arts. 1, 2, 6.3, e 7.2 e 3 da Lei 3/1983, do 15 de xuño, da Comunidade Autónoma de Galicia , de normalización lingüística.
Notifíqueselles ás partes a presente resolución, facéndolles saber que contra ela non cabe recurso ordinario ningún.
Devólvanselle os autos orixinais ó xulgado do que proceden, cun testemuño desta sentenza para o seu coñecemento e cumprimento.
PUBLICACIÓN: En la misma fecha fue leída y publicada la anterior resolución por el Ilmo. Sr/a. Magistrado que la dictó, celebrando Audiencia Pública. Doy fe.
