Sentencia CIVIL Nº 51/202...ro de 2020

Última revisión
17/09/2017

Sentencia CIVIL Nº 51/2020, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 6, Rec 657/2019 de 07 de Febrero de 2020

nuevo

GPT Iberley IA

Copiloto jurídico


Relacionados:

Tiempo de lectura: 15 min

Orden: Civil

Fecha: 07 de Febrero de 2020

Tribunal: AP - Pontevedra

Ponente: ALFAYA OCAMPO, JUAN MANUEL

Nº de sentencia: 51/2020

Núm. Cendoj: 36057370062020100063

Núm. Ecli: ES:APPO:2020:245

Núm. Roj: SAP PO 245:2020

Resumen:
MATERIAS NO ESPECIFICADAS

Encabezamiento

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 6

PONTEVEDRA

SENTENCIA: 00051/2020

N10250

C/LALÍN, NÚM. 4 - PRIMERA PLANTA - VIGO

Tfno.: 986817388-986817389 Fax: 986817387

BN

N.I.G.36057 42 1 2018 0001664

ROLLO: RPL RECURSO DE APELACION (LECN) 0000657 /2019

Juzgado de procedencia:XDO. PRIMEIRA INSTANCIA N. 6 de VIGO

Procedimiento de origen:ORDINARIO CONTRATACION-249.1.5 0000116 /2018

Recurrente: BANCO SANTANDER S.A. BANCO SANTANDER S.A.

Procurador: JOSE ANTONIO FANDIÑO CARNERO

Abogado: JAVIER ORTEGA PEREZ

Recurrido: ESTACION SERVICIO MAÑUFE S.L. ESTACIÓN SERVICIO MAÑUFE S.L.

Procurador: FATIMA PORTABALES BARROS

Abogado: SATURNINO JIMENEZ SUAREZ

A Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra con sede en Vigo,composta polos maxistrados D. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, Presidente, D. JOSÉ FERRER GONZÁLEZ e Dª MAGDALENA FERNÁNDEZ SOTO,pronunciou

NO NOME DO REI

a seguinte

S E N T E N Z A Nº 51/20

Vigo, sete de febreiro de dous mil vinte.

VISTOS en grao de apelación, ante a Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra, os autos do xuízo Ordinario 116/18 procedentes do Xulgado de 1ª Instancia Núm. 6 de Vigo ós que correspondeu o rolo 657/19, nos que aparece como parte apelante e demandado BANCO SANTANDER S.A., representada polo/a procurador/a D./D.ª JOSE ANTONIO FANDIÑO CARNERO e asistida do/da letrado/a D./D.ª JAVIER ORTEGA PÉREZ,e como parte contra da que se apela e demandante ESTACIÓN SERVICIO MAÑUFE S.L., representada polo/a procurador/a D./D.ª FATIMA PORTABALES BARROS e asistida do/da letrado/a D./D.ª SATURNINO JIMENEZ SUAREZ.

É o maxistrado relatorD. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, quen expresa o parecer da Sala.

Antecedentes

Primeiro:O Xulgado de 1.ª Instancia Núm. 6 de Vigo, con data do 29 de abril de 2019, ditou unha sentenza coa seguinte parte dispositiva:

'ESTIMO ÍNTEGRAMENTEla demanda deducida por ESTACIÓN DE SERVICIO MAÑUFE S.L. frente a BANCO SANTANDER S.A., y en consecuencia:

-DECLAROla nulidad de la orden de suscripción de 19/07/2011 de OBLIGACIONES SUBORDINADAS, por valor nominal de 50.000 euros.

-CONDENOa BANCO SANTANDER S.A. a abonar al demandante la cantidad principal de 50.000 euros, más el interés legal devengado por la anterior cantidad desde la fecha de entrega o cargo en cuenta de la inversión. Y debiendo la parte actora restituir los títulos en los que se hubieren convertido las obligaciones así como los rendimientos brutos cobrados, más intereses legales devengados por tales cantidades desde la fecha de su abono.'

Segundo:Contra a dita sentenza o/a procurador/a D./D.ª JOSÉ ANTONIO FANDIÑO CARNERO, en representación de BANCO SANTANDER S.A., presentou un recurso de apelación, que foi admitido en ámbolos efectos, consonte o disposto no artigo 455 da Lei de axuizamento civil (LAC).

Logo de cumpri-los trámites legais, eleváronse as presentes actuacións á Audiencia Provincial de Pontevedra e correspondéronlle por quenda de reparto a esta Sección Sexta con sede en Vigo. Sinálase para a deliberación do presente recurso o día 30 de xaneiro de 2020.


Fundamentos

Primeiro: Exercitada -e estimada- a acción de nulidade do contrato de adquisición de obligacións subordinadas, promovida pola entidade demandante fronte á entidade bancaria demandada, por erro no consentimento, ao non ter sido debidamente informada aquela primeira por esta esta última, sobre as características e riscos da operación concertada, o Banco reproduce nesta alzada, como primeiro motivo do recurso que formula contra a sentenza ditada en primeira instancia, a invocación da caducidade da acción, ao non ser exercitada dentro do prazo de catro anos disposto polo artigo 1301 do código civil.

Segundo: A doutrina xurisprudencial sentada sobre a problemática do dies a quo, no contexto procesual da promoción da acción de nulidade por vicio no consentimento dos contratos bancarios, se pode resumir en tres afirmacións. A primeira, que non pode confundirse a consumación do contrato coa súa perfección. A segunda, que por aplicación do instituto da actio nata tan só pode computarse o prazo de catro anos dende que os interesados adquirintes dos produtos financieiros tiveran saído do erro. E a terceira, que ao carón desa superación do erro, e como presuposto engadido e independente, é preciso que o contrato se tiver efectivamente consumado ou esgotado en todas as súas consecuencias.

Verbo do xogo da doutrina da actio nata proclama a sentenza de 12 de xaneiro de 2015, partindo do emprego do criterio sociolóxico, interpretativo da norma, ex artigo 3 do CC, que 'la diferencia de complejidad entre las relaciones contractuales en las que a finales del siglo XIX podía producirse con más facilidad el error en el consentimiento, y los contratos bancarios, financieros y de inversión actuales, es considerable. Por ello, en casos como el que es objeto del recurso no puede interpretarse la ' consumación del contrato' como si de un negocio jurídico simple se tratara. En la fecha en que el art. 1301 del Código Civil fue redactado, la escasa complejidad que, por lo general, caracterizaba los contratos permitía que el contratante aquejado del vicio del consentimiento, con un mínimo de diligencia, pudiera conocer el error padecido en un momento más temprano del desarrollo de la relación contractual. Pero en el espíritu y la finalidad de la norma se encontraba el cumplimiento del tradicional requisito de la 'actio nata', conforme al cual el cómputo del plazo de ejercicio de la acción, salvo expresa disposición que establezca lo contrario, no puede empezar a computarse al menos hasta que se tiene o puede tenerse cabal y completo conocimiento de la causa que justifica el ejercicio de la acción. Tal principio se halla recogido actualmente en los principios de Derecho europeo de los contratos (art. 4:113). En definitiva, no puede privarse de la acción a quien no ha podido ejercitarla por causa que no le es imputable, como es el desconocimiento de los elementos determinantes de la existencia del error en el consentimiento. Por ello, en relaciones contractuales complejas como son con frecuencia las derivadas de contratos bancarios, financieros o de inversión, la consumación del contrato, a efectos de determinar el momento inicial del plazo de ejercicio de la acción de anulación del contrato por error o dolo, no puede quedar fijada antes de que el cliente haya podido tener conocimiento de la existencia de dicho error o dolo. El día inicial del plazo de ejercicio de la acción será, por tanto, el de suspensión de las liquidaciones de beneficios o de devengo de intereses, el de aplicación de medidas de gestión de instrumentos híbridos acordadas por el FROB, o, en general, otro evento similar que permita la comprensión real de las características y riesgos del producto complejo adquirido por medio de un consentimiento viciado por el error'. No mesmo senso, as sentenzas de 19 de setembro de 2015, 25 febreiro e 29 xuño de 2016 e 27 de xuño de 2017.

Matizando as consideracións anteriores, non basta, sen embargo, en moitos casos, a xuizo do Tribunal Supremo, con que aparezan nun determinado momento da relación negocial liquidacións negativas para os clientes, para estimar así que estes últimos xa saen inevitablemente do erro inicial. Pénsese a este respecto que podemos estar ante resultados negativos cativos, ou entrecruzados incluso con liquidacións positivas, de tal xeito que esa coxuntura cambiante, puntual e menor non sirva para que os clientes comprendan definitivamente o alcance da operación emprendida.

En efecto, estas puntualizacións aparece realizadas polo Tribunal Supremo e diversas sentenzas, e como máis recente, pola de 19 de febreiro de 2018, nun caso de swaps, no que ese tribunal acorda rexeitar a interpretación que a entidade bancaria recurrente en casación sostén sobre este extremo, consonte á cal o día inicial será aquel no que os clientes saian do erro, é dicir, cando empezaron percibir liquidacións negativas, pois ainda que se teña coñecemento destas liquidacións, moitas veces pouco significativas na economía do contrato, haberá que esperar a que a relación contractual chegue esgotarse, pois tan só neses intres finais producirase o fenómeno de cumprimento efectivo das prestacións entre os contratantes dado que, en fin, nos momentos anteriores atopábamos ante puras coxunturas puntuais, cambiantes, incertas no resultado final e impredecibles. O alcance real do contrato ten lugar realmente ao extinguirse a relación contractual.

Partindo de que a consumación contractual é igualmente decisiva para a iniciación do prazo de caducidade do artigo 1301 do CC, data da consumación que non é en absoluto equiparable ao da mera perfección do contrato, de conformidade con unánime doutrina científica e xurisprudencial, a consumación ten lugar, en distintas expresións do Tribunal Supremo cando se produce « la realización de todas las obligaciones » ( sentencias del Tribunal Supremo de 24 de junio de 1897 , 20 de febrero de 1928 y 11 de julio de 1984 ), « cuando están completamente cumplidas las prestaciones de ambas partes » ( sentencia de la Sala 1ª del Tribunal Supremo de 27 de marzo de 1989 ) o cuando «se hayan consumado en la integridad de los vínculos obligacionales que generó» ( sentencia del Tribunal Supremo de 5 de mayo de 1983 ). Y respecto de los contratos de tracto sucesivo, declara a sentenza núm. 569/2003 : « Así en supuestos concretos de contratos de tracto sucesivo se ha manifestado la jurisprudencia de esta Sala; la sentencia de 24 de junio de 1897 afirmó que 'el término para impugnar el consentimiento prestado por error en liquidaciones parciales de un préstamo no empieza a correr hasta que aquél ha sido satisfecho por completo', y la sentencia de 20 de febrero de 1928 dijo que 'la acción para pedir la nulidad por dolo de un contrato de sociedad no comienza a contarse hasta la consumación del contrato, o sea hasta que transcurra el plazo durante el cual se concertó' ».

O presuposto da consumación contratual segue estar vixente, como autónomo e concurrente co da superación do erro.

Efectivamente, e como expresa a recente sentenza do Tribunal Supremo de 19 de febreiro de 2018 'mediante una interpretación del art. 1301.IV CC ajustada a la naturaleza compleja de las relaciones contractuales que se presentan en el actual mercado financiero, la doctrina de la sala se dirige a impedir que la consumación del contrato, a efectos de determinar el momento inicial del plazo de ejercicio de la acción de anulación del contrato por error o dolo, quede fijada antes de que el cliente haya podido tener conocimiento de la existencia de dicho error o dolo'. Pero engade o Tribunal Supremo que 'de esta doctrina sentada por la sala no resulta que el cómputo del plazo de ejercicio de la acción deba adelantarse a un momento anterior a la consumación del contrato por el hecho de que el cliente que padece el error pueda tener conocimiento del mismo, lo que iría contra el tenor literal del art. 1301.IV CC, que dice que el tiempo para el ejercicio de la acción empieza a correr «desde la consumación del contrato».

No mesmo senso, a sentenza de 21 de marzo de 2018.

En conclusión, a consumación do contrato, dunha parte, e o nacimento da acción por ter conciencia do erro, doutra, son presupostos de obrigada concurrencia, o que conleva á vez que ainda que se teña esgotado o contrato, o prazo non corre senon dende o momento postreiro, no que sáese do erro, e que tampouco iníciase o prazo cando, vencido o erro, o contrato ainda non fora totalmente consumado. O mantemento dunha posición diversa, é dicir, considerar iniciado o prazo coa superación do erro, sen exixirse igualmente a consumación contractual, implicaría ir contra o designio lexistativo, claro e inequívoco, expresado no parágrafo terceiro do artigo 1301 do CC. A consumación do contrato aparecería como unha garantía máis -a prol do consumidor nestes casos-, ao carón do vencimento do erro.

Terceiro: O Banco apelante sitúa o día inicial para o cómputo do prazo de caducidade 'a finais de 2011', cando a demandante 'recibe información sobre a cotización das obligacións subordinadas', que 'revelaba que a cotización era inferior ao importe nominal investido'.

O motivo do recurso non se acepta pois: A) A formulación do recurrente esquece o doble presuposto, da consumación contractual e da saída do erro, como necesarios para o xogo da caducidade. B) Estívose aboando xuros sempre ou sen solución de continuidade. C) A propia recurrente admite que se obtivo unha rendibilidade por xuros dun 45,20%. D) O contrato vencía a dez anos, coa posibilidade de dalo por vencido anticipadamente a entidade bancaria despois dos cinco primeiros anos. E) Segundo o extracto bancario achegado pola demandada, o saldo dos títulos pernaneceu inalterable entre a data da subscrición, en 2011, e o canxe-conversión en xuño de 2017. F) Conforme resulta da correspondente certificación (documento nº 40 da contestación), o día 4 de abril de 2017 o cambio ou cotización media dos títulos foi superior -lixeiramente- ao 100% do valor inicial.

Por todo o dito non pode aceptarse a tese defendida polo recurrente, nin situar o dies a quo nunha información fiscal fragmentada, que contradí aquelas outras probas e que resulta realmente inexpresiva para un investidor non experto, e que nunca contratou os produtos litixiosos, senón outros de diversa natureza e contido.

Cuarto: Sabido é que a proba de información, no sentido de veraz, sinxela, práctica, íntegra, comprensible, franca, directa ou sen remisións nin suposicións, persoalizada, e, en fin, precontractual, incumbe, por aplicación das regras que sobre a carga da proba senta o artigo 217 da L. A. C., á parte demandada. A natureza positiva do feito -a información-, e os postulados de facilidade e dispoñibilidade probatorios -ninguén mellor que a entidade bancaria pode acreditar que informou, ao dispor de medios humáns e materiais para iso-, fundan esa carga probatoria.

Pois ben, e partindo diso, a parte demandada, e hoxe apelante, non acatou ese mandato probatorio. E é que, sen prexuizo de compartir neste extremo a valoración probatoria da xulgadora a quo: a) Toda posible referencia documental sobre a situación financieira e resultados do Banco despois da operación litixiosa carecen de relevancia, en canto xenerais e que non se acredita que chegaron ao coñecemento da parte actora. B) Os restantes documentos que se aportan, deixando á marxe a orde de subscrición de valores e o tríptico, carecen da sinatura da demandante, e incluso moitos deles de data. C) A orde de valores e o tríptico non acatan o mandato legal da información precontractual. D) Esta carencia non pode verse salvada polo documento no que se expresa que o cliente xa foi informado con anterioridade, mediante unha remisión, que non resulta xuridicamente admisible, como deixouse sentado. E) En fin, as declaracións que como testemuña prestou no acto do xuizo o Sr. Gustavo, empregado da entidade bancaria, non poden ser tomadas en consideración, non só por eses vencellos laborais, que obrigan xa inicialmente a tomar o seu relato con certa cautela e reserva, senón tamén, e moi especialmente, porque fai unhas manifestacións xeralizadas en demasía sobre o cumprimento do deber de informar, non lembrando as circunstancias deste caso, e non revisou a correspondente documentación co fin de poder declarar de xeito máis concreto e consistente.

O motivo da apelación se rexeita.

Quinto: Impugna finalmente a parte apelante a pronuncia de primeira instancia, relativa ás custas procesuais.

O razoamente da parte, para interesar que que non se lle impoñan as custas sería, dito en resumo, que como a xulgadora a quo albergaba dúbidas sobre o feito da información, de xeito tal, xa que logo, que tan só recurrindo ás regras da carga da proba salvaba esas dúbidas, que levaban entón e como única razón a desestimar a demanda, debía aplicarse o criterio excepcional á regra xeral do vencimento, conforme ao artigo 394 da L. A. C..

O motivo non pode estimarse xa que: A) A proba dos feitos de toda pretensión incumbe á parte que os alega. B) A parte recurrente era plenemente coñecedora de que a carga da proba pesaba sobre ela, de tal maneira que se non supera o escollo probatorio sabía que non era presumible a súa afirmación. C) A proba da información resultaba doada se tivérase acatado o mandato, resultando dabondo co achegamento da correspondente proba documental.

Sexto: Non atopamos que concurra algunha circunstancia de excepción para deixar de aplicar o criterio xeral do vencimento obxectivo, que para as custas procesuais desta alzada sanciona o artigo 398 da L. A. C..

Por todo o exposto, e pola autoridade que a este Tribunal lle outorgan a Constitución e o pobo español,

Fallo

Que desestimamos o recurso de apelación formulado por BANCO SANTANDER S.A. representado polo Procurador Sr. Fandiño Carnero contra a sentenza ditada polo Xulgado de 1ª Instancia nº 6 de Vigo o día 29 de abril de 2019, con expresa imposición das custas procesuais desta alzada á parte apelante.

Esta é a nosa sentenza, que asinamos, e que se redacta en galego consonte o establecido no art. 3.2 e 3 da Constitución española; no art. 5.1, 2 e 3 do Estatuto de autonomía para Galicia, aprobado pola Lei orgánica 1/1981, do 6 de abril; e nos arts. 1, 2, 6.3, e 7.2 e 3 da Lei 3/1983, do 15 de xuño, da Comunidade Autónoma de Galicia, de normalización lingüística.

Notifíqueselles ás partes a presente resolución.

MODO DE IMPUGNACIÓN: Contra a presente sentenza cabe interpoñer recurso de casación por tratarse dun proceso que presenta interese casacional, sobre a base do establecido no art.º 477 da LEC, debendo interpoñer dentro dos vinte días seguintes á súa notificación na forma establecida no art.º 479 da LEC. Asímesmo cabe interpoñer recurso extraordinario por Infracción Procesual sobre a base do establecido no art.º 468 da LAC, debendo interponer dentro dos vinte días seguintes a súa notificación na forma establecido no artº 479 da LAC.

Devólvanselle os autos orixinais ó xulgado do que proceden, cun testemuño desta sentenza para o seu coñecemento e cumprimento.


Fórmate con Colex en esta materia. Ver libros relacionados.