Última revisión
16/09/2017
Sentencia CIVIL Nº 664/2016, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 6, Rec 397/2016 de 23 de Diciembre de 2016
GPT Iberley IA
Copiloto jurídico
Relacionados:
Tiempo de lectura: 15 min
Orden: Civil
Fecha: 23 de Diciembre de 2016
Tribunal: AP - Pontevedra
Ponente: ALFAYA OCAMPO, JUAN MANUEL
Nº de sentencia: 664/2016
Núm. Cendoj: 36057370062016100662
Núm. Ecli: ES:APPO:2016:2557
Núm. Roj: SAP PO 2557:2016
Encabezamiento
AUD.PROVINCIAL SECCION N. 6
PONTEVEDRA
SENTENCIA: 00664/2016
AUDIENCIA PROVINCIAL SECCION
SEXTA - SEDE EN VIGO
N10250
C/LALÍN, NÚM. 4 - PRIMERA PLANTA - VIGO
Tfno.: 986817388-986817389 Fax: 986817387
ML
N.I.G.36057 42 1 2015 0012073
ROLLO: RPL RECURSO DE APELACION (LECN) 0000397 /2016
Juzgado de procedencia:XDO. PRIMEIRA INSTANCIA N. 5 de VIGO
Procedimiento de origen:DIVORCIO CONTENCIOSO 0001154 /2015
Recurrente: Francisco
Procurador: ZORAIDA MARIA VICENTE VELASCO
Abogado: JAVIER LEIRO FERNANDEZ
Recurrido: Felicidad
Procurador: MARIA TAMARA UCHA GROBA
Abogado: GUILLERMO FRANCISCO BARROS DIAZ
A Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra con sede en Vigo,composta polos maxistradosD. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, PRESIDENTE, DÑA MAGDALENA FERNANDEZ SOTO e D. EUGENIO FRANCISCO MIGUEZ TABARES,pronunciou
NO NOME DO REI
a seguinte
SENTENZA NUM. 664/16
En Vigo, vinte e tres de decembro de dous mil dezaseis.
VISTOS en grao de apelación, ante a Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra, os autos do Divorcio 1154/2015 procedentes do Xulgado de Primeira Instancia núm. 5 de Vigo, ós que correspondeu o rolo 397/2016 nos que aparece como parteapelante e demandante D. Francisco ,representada polo/a procurador/a D./D.ª Zoraida Mª Vicente Velasco e asistida do/da letrado/a D./Dª Javier Leiro Fernández. E comoparte contra da que se apela e demandada D./Dª Felicidad ,representada polo/a procurador/a D./D.ª Tamara Ucha Groba e asistida do/da letrado/a D./D.ª Guillermo Francisco Barros Arias.
É o maxistradorelatorD. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, quen expresa o parecer da Sala.
Antecedentes
Primeiro:O Xulgado de 1.ª Instancia Núm.5 de Vigo, con data do 29/3/2016, ditou unha sentenza coa seguinte parte dispositiva:
'En la demanda interpuesta por la Procuradora de los Tribunales Sra. Vicente Velasco, en nombre y representación de D. Francisco , contra Dña Felicidad , ESTIMO la misma, y DECLARO DISUELTO, por divorcio, el matrimonio formado los referidos cónyuges, con todos los efectos legales inherentes a dicha declaración.
No procede reconocer una pensión compensatoria a favor del Sr. Francisco .
No se hace una especial imposición en cuanto a las costas.'
Segundo:Contra a dita sentenza o/a procurador/a D./D.ª Zoraida Mª Vicente Velasco, en representación de D./D.ª Francisco , presentou un recurso de apelación, que foi admitido en ámbolos efectos, consonte o disposto no artigo 455 da Lei de axuizamento civil (LAC).
Logo de cumpri-los trámites legais, eleváronse as presentes actuacións á Audiencia Provincial de Pontevedra e correspondéronlle por quenda de reparto a esta Sección Sexta con sede en Vigo. Sinálase para a deliberación do presente recurso o día 22/12/2016.
Fundamentos
Primeiro.-Formulada demanda de divorcio o dia 2 de setembro de 2015, e decidíndose na lite sobre a procedencia ou non do establecimento dunha pensión compensatoria a favor dun cónxuxe -neste caso o marido- e a cargo do outro, tres son as circunstancias fundamentais a destacar: A) Que o esposo, por razón da súa incapacidade absoluta, percibe hoxe unha pensión mensual líquida en torno ao 850 euros mensuais, mentres que a esposa ten unha percepcións salariais, por un contrato de traballo indefinido, de arredor de 1.050 euros ao mes, igualmente netos (nóminas desta última). B) Que o día 5 de novembro de 2010 os esposos, baixo o rótulo de 'convenio regulador da separación matrimonial con liquidación da sociedade de gananciais', proceden liquidar esta sociedade, e pactan igualmente, no que aquí ten interese, unha pensión compensatoria de 150 euros ao mes, a favor do esposo 'por desequilibrio económico', tendo en conta, engádese, que este é acredor dunha pensión de 850 euros mensuais, e que a súa dona ten uns ingresos aproximados aos 1.100 euros. En dito convenio se indica que ante a situación de creba da convivencia conxugal, os esposos solicitarán o divorcio de mutuo acordo, autorizándose entrementres a vivir en domicilios separados e comprometéndose a ratificar devandito convenio. C) Que entre a separación de feito, no ano 2010, e a formulación da demanda, no 2015, o esposo non interesou nunca o pagamento da pensión.
Segundo.-Certamente, en principio non procedería establecer unha pensión compensatoria a prol de ningún dos cónxuxes, pois non existe entre eles unha diferenza de ingresos o suficientemente significativa, e se temos en conta, por outra banda, que a pensión compensatoria non se articula para equilibrar economías dispares, tal como atinadamente advirte a xulgadora a quo, e salienta a doutrina xurisprudencial. Neste senso, a sentenza do Tribunal Supremo de 4 de decembro de 2012 , citada pola de 11 de febreiro de 2016 , proclama que '... por desequilibrio ha de entenderse un empeoramiento económico en relación con la situación existente constante matrimonio que debe resultar de la confrontación entre las condiciones económicas de cada uno, antes y después de la ruptura. Puesto que por su configuración legal y jurisprudencial la pensión compensatoria no tiene por finalidad perpetuar, a costa de uno de sus miembros, el nivel económico que venía disfrutando la pareja hasta el momento de la ruptura, sino que su objeto o finalidad legítima es lograr reequilibrar la situación dispar resultante de aquella, no en el sentido de equiparar plenamente patrimonios que pueden ser desiguales por razones ajenas a la convivencia, sino en el de colocar al cónyuge perjudicado por la ruptura del vínculo matrimonial en una situación de potencial igualdad de oportunidades laborales y económicas respecto de las que habría tenido de no mediar el vínculo matrimonial...».
En definitiva, e ao non haber unha diferenza decisiva de percepcións (850 euros o home, e 1.050 a muller), non resultaría aplicable o artigo 97 do Código Civil , pois non advertimos, o reiteramos, que resulte un desequilibrio económico entre os litigantes por mor do divorcio, que implique un empeoramento da situación económica dun deles respecto do outro, comparativamente coa situación habida dentro da normalidade matrimonial. Pero o problema que aquí realmente se suscita é se, a pesar desa coxuntura patrimonial, contraria ao recoñecemento dunha pensión compensatoria, esta, porén, procedente, dado o contido do convenio regulador subscrito entre os cónxuxes ao antes fixemos mención. Pois ben, a Sala, tendo en conta as circunstancias anteriormente relatadas, así como as que seguidamente mencionaremos, estima inadecuado fixar unha pensión compensatoria.
Terceiro.-É certo que dacordo coa doutrina xurisprudencial os cónxuxes poden establecer durante o matrimonio, ainda nos supostos de crise matrimonial de maior ou menor calado, os pactos que teñan por convenientes, que serán en principio obligatorios para eles sempre que concurran os presupostos necesarios para a validez do contrato (consentimento, obxecto e causa), e se estipulen sobre materias dispoñibles, como sucede coa pensión compensatoria.
Como reseña a sentenza do Tribunal Supremo de 19 de outubro de 2015 ' el artículo 1323 proclama el principio de libre contratación entre cónyuges, con una mayor amplitud tras la reforma que en derecho de familia supuso la Ley de 13 mayo 1981 .
Así lo ha venido reconociendo la Sala que en sentencia, entre otras, de 19 de diciembre 1997 afirma que 'los propios interesados podrán trasmitirse cualquier tipo de bienes, celebrando toda clase de contratos y esta transmisión no sólo operará sobre bienes de la exclusiva pertenencia de uno de ellos...' y la de 25 de mayo de 2005 reitera que 'los cónyuges pueden celebrar entre sí toda clase de contratos (artículo 1323)...'.
Esta autonomía de la voluntad de los cónyuges despliega su eficacia en muchas ocasiones a efectos de regular u ordenar situaciones de ruptura conyugal.
La sentencia de 22 de abril de 1997 , traída a colación por la de 31 de marzo de 2011, Rc. 807/2007 , pone de relieve que en las situaciones de crisis matrimoniales pueden coincidir tres tipos de acuerdos: 'en primer lugar, el convenio en principio y en abstracto, es un negocio jurídico de derecho de familia; en segundo lugar, el convenio regulador aprobado judicialmente queda integrado en la resolución judicial, con toda la eficacia procesal que ello conlleva; en tercer lugar, el convenio que no ha llegado a ser aprobado judicialmente, tiene la eficacia correspondiente a todo negocio jurídico, tanto más si contiene una parte ajena al contenido mismo que prevé el artículo 90 CC ...'.
Por tanto, como repiten sentencias posteriores, los cónyuges en virtud de la autonomía que se les reconoce, pueden contratar entre sí fuera del convenio, siempre que estos pactos reúnan los requisitos para su validez ( STS de 17 de octubre de 2007 ).
En fecha reciente de 24 de junio de 2015, Rc. 2392/2013, recogía la Sala referida doctrina, añadiendo que 'en el profundo cambio del modelo social y matrimonial que se viene experimentando ( artículo 3.1 del Código Civil ) la sociedad demanda un sistema menos encorsetado y con mayor margen de autonomía dentro del derecho de familia, compatible con la libertad de pacto entre cónyuges que proclama el art. 1323 C. Civil , a través del cual debe potenciarse la facultad de autorregulación de los cónyuges ( art. 1255 C. Civil ) que ya tiene una regulación expresa en lo que se refiere a los pactosprematrimoniales, previsores de la crisis conyugal, en los arts. 231-19 del Código Civil Catalán y en el art. 25 del
No mesmo senso, xa se tiña manifestado a sentenza de 31 de marzo de 2011 , que despois de mencionar a sentenza anterior, de 22 de abril de 1997, engade que ' ... por tanto, como se repite en sentencias posteriores, los cónyuges, en virtud de la autonomía que se les reconoce, pueden contratar entre sí fuera del convenio, siempre que estos pactos reúnan los requisitos para su validez ( STS de 17 octubre 2007 ).
La sentencia de 23 de diciembre de 1998 distinguía entre convenio regulador y acuerdos transaccionales posteriores, reconociendo que '[...] una vez homologado el convenio [...], los aspectos patrimoniales no contemplados en el mismo y que sean compatibles, pueden ser objeto de convenios posteriores, que no precisan aprobación judicial ; la sentencia de 22 abril 1997 declara que 'es válido y eficaz como tal acuerdo, como negocio jurídico bilateral aceptado, firmado y reconocido por ambas partes'. 'No hay obstáculo a su validez como negocio jurídico, en el que concurrió el consentimiento, el objeto y la causa y no hay ningún motivo de invalidez', teniendo en cuenta que el hecho de que no hubiera sido homologado por el juez, sólo le impide formar parte del proceso de divorcio, pero no pierde eficacia procesal 'como negocio jurídico' . En consecuencia, 'las partes deben cumplir el negocio jurídico concertado según el principio de la autonomía de la voluntad que proclama el art. 1255 C.c .'; la sentencia de 27 de enero de 1998 , con cita de la anteriormente transcrita, afirma que 'salvados los derechos de los acreedores sobre los bienes gananciales y las consecuencias del registro inmobiliario en favor de los adquirentes terceros, no se puede estimar que los efectos interpartes de un convenio carezcan de eficacia por falta de aprobación judicial, si éste se desenvuelve dentro de los límites lícitos de la autonomía de la voluntad' . La sentencia de 21 de diciembre de 1998 afirma que aparte del convenio regulador, que tiene 'carácter contractualista' , no se impide que al margen del mismo, ' los cónyuges establezcan los pactos que estimen convenientes, siempre dentro de los límites de lo disponible, para completar o modificar lo establecido en el convenio aportado [....] tales acuerdos, que si bien no podrán hacerse valer frente a terceros, son vinculantes para las partes siempre que concurran en ellos los requisitos esenciales para su validez, al haber sido adoptados por los cónyuges en el libre ejercicio de su facultad de autorregulación de las relaciones derivadas de su separación matrimonial y no concurriendo ninguna de las limitaciones que al principio de libertad de contratación establece el art.1255 C.c .' . Asimismo, la sentencia de 15 de febrero de 2002 reconocía la validez de un contrato privado de liquidación de la sociedad de gananciales con la consideración de que 'los cónyuges, en contemplación de las situaciones de crisis matrimonial (separación o divorcio) en ejercicio de su autonomía privada ( art. 1255 C.c .) pueden celebrar convenios sobre cuestiones susceptibles de libre disposición, entre las que se encuentran las económicas o patrimoniales. Estos acuerdos, auténticos negocios jurídicos de derecho de familia ( S. 22 abril 1997 ), tienen carácter contractual, por lo que para su validez han de concurrir los requisitos estructurales establecidos por la ley con carácter general ( art. 1261 C.c .), además del cumplimiento de las formalidades especiales exigidas por la ley con carácter «ad solemnitatem» o «ad substantiam» para determinados actos de disposición. Se trata de una manifestación del libre ejercicio de la facultad de autorregulación de las relaciones privadas, reconocida por la Jurisprudencia' . En el mismo sentido debe citarse la sentencia de 17 octubre 2007 . Esta jurisprudencia ha dado lugar al art. 233-5 CCCat , que establece que estos pactos vinculan a los cónyuges'.
Debe tenerse en cuenta que en este recurso ninguna de las partes cuestiona la validez del pacto como tal, sino únicamente si su especial contenido produce la nulidad por quedar su efectividad al arbitrio de uno de los cónyuges contratantes. De esto nos debemos ocupar a continuación.
Aunque el contrato cuya validez se discute, se haya denominado convenio regulador , no es tal, sino un pacto atípico en el que los cónyuges, previendo otra posible crisis de convivencia, acuerdan que el marido asuma una serie de obligaciones respecto a la esposa para el caso de que se produzca una nueva separación.
Como se ha dicho en el fundamento anterior, esta Sala ha partido de la eficacia de este tipo de acuerdos siempre que reúnan los requisitos exigidos para la validez de los contratos, es decir, que se cumpla lo establecido en el art. 1261 CC y no solo esto, sino, además, todas las reglas reguladoras del contrato.
En este caso hay que concluir que concurre: a) el consentimiento de ambos cónyuges contratantes, porque aunque el recurrido alegó la concurrencia de un vicio de la voluntad, ello no se considera probado; b) objeto del contrato, y c) causa de la obligación establecida. En este sentido el contrato generó únicamente obligaciones para el marido, lo cual no es indicio de ninguna anomalía contractual.
Cuarto.-Admitida, xa que logo, a validez, eficacia e obligatoriedade inicias dos acordos dos cónxuxes, ainda nas situacións de creba matrimonial, concurren, sen embargo, no caso litixioso dous feitos que impide a aplicación desa doutrina, como son, por unha banda, o propio teor do convenio, que semella supeditar a súa efectividade a súa ratificación polos cónxuxes outorgantes, e por outra, e en íntima conexión coa anterior consideración, o tempo transcurrido entre o pacto e a presente demanda de divorcio, moi cercano aos cinco anos, sen que nese importante período de tempo o esposo intentase en ningún momento a executividade do acordado.
En efecto, e primeiramente, cómpre indicar que do análese do -impropiamente chamado- convenio regulador colíxese que a súa eficacia supedítase á solicitude de divorcio de mutuo acordo e a súa ratificación en sede xudicial. Expresións do convenio, tales como que 'teñen decidido libre e voluntariamente solicitar de mutuo acordo a disolución do matrimonio por divorcio', que 'acordan instar de mutuo acordo demanda xudicial de divorcio, que rexirase polo estipulado no convenio regulador que ratificarán por separado ante a presenza xudciial...', ou que os cónxuxes 'comprométense a instar demanda de divorcio, regulándose os efectos polo que ata aquí pactado e convenido, comprometéndose cada cal ratificar por separado este documento', son o suficientemente elocuentes de que a validez do acordo se anúa á solicitude do divorcio e á ratificación do convenio no xulgado. E, en fin, a imprevisión no convenio, de que o mesmo podería ter eficacia ainda que non se cumprisen aquelas duas premisas, avalan definitivamente a tese que mantemos. E poderá argumentarse, sen embargo, que a formulación da actual demanda de divorcio colmaría as previsións do convenio regulador. Máis o argumento carece de consistencia se temos en conta que non atopámonos ante unha petición de divorcio de mutuo acordo, como requiríase no convenio, nin que, por conseguinte, hai posibilidade de convenio nin de ratificación e aprobación xudicial do mesmo, dúas condicións necesarias para a súa eficacia, consonte ao razoado.
Pero é que, en segundo termo, o silencio observado polo demandante dende o mes de novembro de 2010, da sinatura do convenio, ata o mes de setembro de 2015, de formulación desta demanda de divorcio, sen constancia, en fin, de ningunha reclamación da pensión en ningún intre intermedio, constitúe un acto propio de parte, clara a inequivocamente expresivo de que a súa executoriedade do acordo condicionábase á solicitude consensuada do divorcio - petición, naturalmente, moi próxima á data do convenio-, e á ratificación e aprobación do acordo nese contexto procedimental.
Por todo o dito o recurso non pode aceptarse.
Quinto.-As importantes dúbidas, de feito e xurídicas, que se nós presentaron conducen a non facermos unha especial declaración sobre as custas procesuais de ningunha das dúas instancias (artigos 394 e 398 da L. A. C.).
Por todo o exposto, e pola autoridade que a este Tribunal lle outorgan a Constitución e o pobo español,
Fallo
Que desestimamos o recurso de apelación promovido por D. Francisco , representado polo Procurador Dña Zoraida Mª Vicente Velasco contra a sentenza ditada polo Xulgado de Primeira Instancia núm. 5 de Vigo o día 29/3/2016, sen facermos unha especial declaración sobre as custas procesuais de ningunha das dúas instancias.
Esta é a nosa sentenza, que asinamos, e que se redacta en galego consonte o establecido no art. 3.2 e 3 da Constitución española ; no art. 5.1 , 2 e 3 do Estatuto de autonomía para Galicia, aprobado pola Lei orgánica 1/1981, do 6 de abril ; e nos arts. 1 , 2 , 6.3 , e 7.2 e 3 da Lei 3/1983 , do 15 de xuño, da Comunidade Autónoma de Galicia, de normalización lingüística.
MODO DE IMPUGNACIÓN: Contra a presente sentenza cabe interpoñer recurso de casación por tratarse dun proceso que presenta interese casacional, sobre a base do establecido no art.º 477 da LEC , debendo interpoñer dentro dos vinte días seguintes á súa notificación na forma establecida no art.º 479 da LEC . Asímesmo cabe interpoñer recurso extraordinario por Infracción Procesual sobre a base do establecido no art.º 468 da LAC, debendo interpoñer dentro dos vinte días seguintes a súa notificación na forma establecido no artº 479 da LAC.
