Sentencia Civil Nº 791/20...re de 2010

Última revisión
12/11/2010

Sentencia Civil Nº 791/2010, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 6, Rec 5043/2009 de 12 de Noviembre de 2010

nuevo

GPT Iberley IA

Copiloto jurídico

Relacionados:

Tiempo de lectura: 16 min

Orden: Civil

Fecha: 12 de Noviembre de 2010

Tribunal: AP - Pontevedra

Ponente: ALFAYA OCAMPO, JUAN MANUEL

Nº de sentencia: 791/2010

Núm. Cendoj: 36057370062010100738

Resumen:
MATERIAS NO ESPECIFICADAS

Encabezamiento

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 6

PONTEVEDRA

SENTENCIA: 00791/2010

AUDIENCIA PROVINCIAL

SECCIÓN SEXTA

SEDE EN VIGO

CIVIL

Rolo: 5043/09

Procedemento de orixe: VERBAL 333/08

Órgano de procedencia: 1ª INSTANCIA Nº 1 DE VIGO

A Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra con sede en Vigo, composta polos maxistrados D. JULIO PICATOSTE BOBILLO, Presidente; D. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO e D. EUGENIO FRANCISCO MÍGUEZ TABARÉS pronunciou

NO NOME DO REI

a seguinte

SENTENZA Nº 791/10

Vigo, doce de novembro de dous mil dez.

VISTOS en grao de apelación, ante a Sección Sexta da Audiencia Provincial de Pontevedra, os autos do xuízo Verbal 333/08 procedentes do Xulgado de 1ª Instancia Núm. 1 de Vigo ós que correspondeu o rolo 5043/09, nos que aparece como parte

apelante-demandante MAPFRE MUTUALIDAD SEGUROS representada polo/a procurador/a D./D.ª Mª JESÚS VALENCIA

ULLOA e asistida do/da letrado/a D./D.ª MANUEL LAFUENTE PÉREZ e como parte contra da que se apela e demandado

Juan Antonio representada polo/a procurador/a D./D.ª PAULA LIMA CASAS e asistida do/da letrado/a D./D.ª

JUAN M. ORTH GARCÍA.

É o maxistrado relator D. JUAN MANUEL ALFAYA OCAMPO, quen expresa o parecer da Sala.

Antecedentes

Primeiro: O Xulgado de 1.ª Instancia Núm. 1 de Vigo, con data do 20 de novembro de 2008, ditou unha sentenza coa seguinte parte dispositiva:

"Desestimando totalmente la demanda promovida por la representación de Mapfre Seguros contra Juan Antonio , debo absolver y absuelvo al demandado de las pretensiones contra él deducidas; con expresa imposición de costas a la parte actora."

Segundo: Contra a dita sentenza o/a procurador/a D./D.ª Mª Jesús Valencia Ulloa, en representación de D./D.ª Mapfre Mutualidad Seguros, presentou un recurso de apelación, que foi admitido en ámbolos efectos, consonte o disposto no artigo 455 da Lei de axuizamento civil (LAC ).

Logo de cumpri-los trámites legais, eleváronse as presentes actuacións á Audiencia Provincial de Pontevedra e correspondéronlle por quenda de reparto a esta Sección Sexta con sede en Vigo. Sinálase para a deliberación do presente recurso o día 11 de novembro de 2010.

Terceiro: Na tramitación desta instancia cumpríronse tódalas prescricións e termos legais.

Fundamentos

Primeiro: Condenado o asegurado en causa penal como autor dun delicto contra da seguridade do tráfico, de condución baixo a influencia de bebidas alcohólicas, e pagadas as indemnizacións pola súa compañía de seguros en virtude dos seguros obrigatorio e voluntario concertados, reclama agora esta última daquel referidas indemnizacións, exercitando o dereito de repetición do artº 10 do Real decreto lexislativo 8/2004, de 29 de outubro , polo que apróbase o Texto refundido da Lei sobre responsabilidade civil e seguro na circulación de vehículos a motor. E fronte a esa reclamación oponse o asegurado demandado alegando que na póliza non existía ningunha cláusula limitativa dos seus dereitos para o caso de condución baixo o estado de embriaguez.

Segundo: A cuestión que agora se formula é de orde puramente xurídica, e esta cuestión aparece resolta pola doutrina xurisprudencial ao sinalar, e por decilo inicialmente de xeito resumido, que así como se existe un único seguro, o obrigatorio, a aseguradora que paga as indemnizacións ás vítimas en virtude dese seguro, para os casos de que o asegurado conduxera en estado de embriaguez, pode repetir contra deste último, sempre e por imperativo legal, ex artº 10 do Real decreto lexislativo de 29 de outubro de 2.004 , cando nos atopemos ante un seguro voluntario, esa facultade de repetición tan só será exercitábel cando así se pacte expresamente nese contrato complementario, en virtude do postulado de autonomía da vontade das partes contratantes plasmado polo artº 1.255 do Código Civil , e ese pacto de repetir para o suposto de embriaguez do asegurado voluntario apareza destacado e aceptado especificamente por este, ao supoñer unha cláusula limitativa dos seus dereitos.

Permitirásenos que citemos literalmente esa doutrina, pola súa trascendencia, doutrina recollida nas sentenzas de 12-2 e 25-3-2.009 , e nas que nelas se cita. Din esas resolucións que "la sentencia recurrida, en el Fundamento transcrito con anterioridad, pone de relieve la existencia de dos líneas jurisprudencias en las Audiencias Provinciales en relación con el aseguramiento de daños cometidos en estado de embriaguez o bajo la influencia de sustancias tóxicas o similares, considerando la línea defendida por la parte recurrente que al ser éste un riesgo inasegurable incurriría en causa ilícita por ser una conducta dolosa según el artículo 1.275 del Código Civil o exoneradora, en los términos del artículo 19 de la Ley de Contrato de Seguro , razones que permitirían extender la facultad de repetición de las aseguradoras prevista en el artículo 7 LRCSVM a aquellos supuestos en los que existiera aseguramiento voluntario de esta conducta, siendo innecesario, por ello, analizar si la cláusula en cuestión cumple los requisitos del artículo 3 Ley de Contrato de Seguro . Pero esta Sala ya ha tenido ocasión de pronunciarse recientemente sobre esta misma cuestión (así, sentencias de 7 de julio de 2006, y de 13 de noviembre de 2.008 , entre otras), proclamando que la cláusula que excluye en la póliza litigiosa los accidentes producidos en situación de embriaguez manifiesta debe considerarse como limitativa, por cuanto la situación de embriaguez, aunque sea manifiesta, no constituye ni demuestra por sí misma la concurrencia de intencionalidad del asegurado en la producción del accidente. Así, siguiendo esta línea argumental, la sentencia de 12 de febrero de 2.009 , en el que se planteó la misma cuestión jurídica aquí debatida, estimó el recurso del asegurado con los siguientes argumentos, aplicables al actual caso litigioso: "Cierto es que esta facultad de repetición proviene de la ley, en consonancia con la interpretación comunitaria, que en Sentencia de la Sala 5ª del Tribunal de Justicia de las Comunidades Europeas de 28 de marzo de 1.996 (DOCE número 180/10, de 22 de junio de 1.996 ) consideró que «el contrato de seguro obligatorio no puede prever que en determinados casos y en particular en el de embriaguez del conductor del vehículo, el asegurador no esté obligado a indemnizar los daños corporales y materiales causados a terceros por el vehículo asegurado» señalando que «sin embargo, el contrato de seguro obligatorio puede prever que, en tales casos, el asegurador disponga de una acción de repetición contra el asegurado».

Pero si esto es así, en aquellos supuestos en los que se tiene contratado un seguro voluntario, contrato que rige las relaciones entre asegurador- asegurado como consecuencia del principio de autonomía de la voluntad, habrá que analizar si el riesgo está cubierto o no por este seguro, sin que sea dable, a tenor de la jurisprudencia de la Sala sentada en la Sentencia de 7 de julio de 2.006 y seguida posteriormente por la Sentencia de 13 de noviembre de 2.008 , considerar que este tipo de conductas, por ser dolosas, no pueden ser objeto de aseguramiento. Ya se dijo, en la primera sentencia citada, que: «Admitir que, por principio, todo resultado derivado de una conducta tipificada como delictiva, aunque se trate de figuras de riesgo, no puede ser objeto de aseguramiento (dado que la exclusión de los supuestos de mala fe del asegurado responde a razones de moralidad del contrato ligadas a la licitud de su causa) no es compatible, desde el punto de vista lógico-formal, con el principio de libre autonomía de la voluntad que rige en esta materia contractual; y, desde una perspectiva lógico-material, no soporta una verificación del argumento cuando se contrasta con sus consecuencias desproporcionadas y contradictorias en relación con el ámbito usual del contrato de seguro y con el contenido que le asigna la ley en diversas modalidades obligatorias relacionadas con actividades susceptibles de causar accidentes.

La exclusión de la cobertura del seguro de los siniestros ocasionados o padecidos por el asegurado conduciendo un vehículo de motor en situación de exceso de alcoholemia no puede aceptarse, aun reconociendo la gran relevancia de la función social del seguro, y aunque se considere necesaria su introducción en virtud de políticas de prevención o de otra índole, si no es objeto de una previsión específica en la norma. Así ocurre actualmente, a raíz de la transposición de normas de orden comunitario, en la regulación del seguro de responsabilidad civil en la circulación de vehículos de motor, aunque únicamente respecto del asegurado y no respecto del tercero que ejercita la acción directa como víctima o perjudicado ( art. 10.a De la Ley de Responsabilidad Civil y Seguro en la Circulación de Vehículos de Motor y 9.4 de su Reglamento y sentencias del Tribunal Superior de Justicia de las Comunidades Europeas de 28 de marzo de 1996 ). En otro caso, sólo cabe su introducción en las cláusulas de la póliza, pues, aun cuando es indudable que la ingestión excesiva de bebidas alcohólicas y la consiguiente conducción aumenta el riesgo de siniestro, no toda situación que incremente el riesgo debe equipararse a la existencia de dolo, intencionalidad o mala fe y son las aseguradoras quienes, en la economía del contrato de seguro, deben ponderar, mientras lo permita la ley, con sujeción a los requisitos en ella establecidos, la oportunidad de excluir determinados riesgos en uso de la libertad de pactos».

Siendo esto así, la solución de circunscribir la solución del litigio al ámbito del seguro obligatorio e imputar a éste las cantidades pagadas por la aseguradora, sería desconocer la existencia de un acuerdo entre las partes que cubriría el evento acaecido, salvo que fuera excluido expresamente. Supondría también un desconocimiento de la naturaleza jurídica del seguro voluntario, que se configura como complemento para todo aquello que el seguro obligatorio no cubra de conformidad con el artículo 2.3 del Texto Refundido de la Ley sobre Responsabilidad Civil y Seguro en la Circulación de Vehículos a Motor que establece que: «Además, la póliza en que se formalice el contrato de seguro de responsabilidad civil de suscripción obligatoria podrá incluir, con carácter potestativo, las coberturas que libremente se pacten entre el tomador y la entidad aseguradora con arreglo a la legislación vigente». Y se entiende que esta cobertura no es sólo cuantitativa, como entiende la Audiencia Provincial, sino que puede ser también cualitativa como pretende el recurrente y así lo expresa más claramente el actual artículo 2.5 del Real Decreto Legislativo 8/2004, de 29 octubre 2004 que aprueba el texto refundido de la Ley sobre responsabilidad civil y seguro en la circulación de vehículos a motor que deroga el anterior al establecer que: «Además de la cobertura indicada en el apartado 1, la póliza en que se formalice el contrato de seguro de responsabilidad civil de suscripción obligatoria podrá incluir, con carácter potestativo, las coberturas que libremente se pacten entre el tomador y la entidad aseguradora con arreglo a la legislación vigente», haciendo referencia el apartado 1 a la cobertura de los riesgos cubiertos por la responsabilidad civil y hasta los límites cuantitativos fijados por el anexo de la Ley".

"La solución, por tanto, no está tanto en el seguro obligatorio, en el que la aseguradora tendría facultad de en supuestos de daños ocasionados por embriaguez, sino en el análisis del seguro voluntario concertado que complementa el anterior, de tal forma que, si las partes no pactaron su exclusión, la aseguradora no tendrá facultad de repetición contra el asegurado pues no habría pago indebido de la primera y, por tanto, enriquecimiento injusto del asegurado, sino pago justificado en virtud del principio de autonomía de la voluntad que rige el seguro voluntario. Entender otra cosa haría de la misma condición al asegurado que se limita a contratar el seguro obligatorio y al asegurado que de forma previsora y pagando por ello su correspondiente prima, contrata por encima del seguro obligatorio uno voluntario, confiando en la creencia de haber contratado todo tipo de riesgos salvo los expresamente excluidos. Por todo ello, ha de considerarse que la interpretación efectuada por la Audiencia Provincial es acorde con el criterio seguido por esta Sala y, en consecuencia, existiendo seguro voluntario, ha de examinarse, como así se hizo, dado el carácter limitativo de las cláusulas que excluyen el riesgo en supuestos de embriaguez, el cumplimiento de los requisitos del artículo 3 de la Ley de Contrato de Seguro , a los efectos de considerar aplicable la exclusión del riesgo cuanto éste era conocido y aceptado por el asegurado, lo que en el caso aquí debatido no ocurrió por las razones argumentadas en ambas instancias".

No mesmo senso, e con referencias á carga da proba, proclama a máis sentenza de 29-1-2010 que "la sentencia recurrida consideró que lo pagado por la aseguradora lo fue con cargo al seguro obligatorio y, aplicando su propia normativa, facultó a la aseguradora a la repetición del pago contra el asegurado de conformidad con el artículo 7 a) del Texto Refundido de la Ley sobre Responsabilidad Civil y Seguro en la Circulación de Vehículos de Motor , en su anterior redacción, actual artículo 10 a ), imputando a la parte demandada no haber acreditado que el seguro voluntario que se dice suscrito incluyese la modalidad de ocupantes y la cobertura específica de este supuesto, excluyendo el derecho de repetición de la actora; prueba que pertenece a los hechos constitutivos del efecto jurídico pretendido por el actor, y no a los impeditivos o excluyentes del demandado, lo que determina una solución juridica distinta de la Audiencia. El efecto pretendido por la actora se produce a partir de la Ley, mediante el seguro obligatorio, obviando que el seguro voluntario se configura como complemento para todo aquello que el obligatorio no cubra de conformidad con el artículo 2.3 del Texto Refundido de la Ley sobre Responsabilidad Civil y Seguro en la Circulación de Vehículos a Motor que establece que: «Además, la póliza en que se formalice el contrato de seguro de responsabilidad civil de suscripción obligatoria podrá incluir, con carácter potestativo, las coberturas que libremente se pacten entre el tomador y la entidad aseguradora con arreglo a la legislación vigente». Y se entiende que esta cobertura no es sólo cuantitativa, sino que puede ser también cualitativa y así lo expresa más claramente el actual artículo 2.5 del Real Decreto Legislativo 8/2004, de 29 octubre que aprueba el texto refundido de la Ley sobre responsabilidad civil y seguro en la circulación de vehículos a motor que deroga el anterior al establecer que: «Además de la cobertura indicada en el apartado 1, la póliza en que se formalice el contrato de seguro de responsabilidad civil de suscripción obligatoria podrá incluir, con carácter potestativo, las coberturas que libremente se pacten entre el tomador y la entidad aseguradora con arreglo a la legislación vigente», haciendo referencia el apartado 1 a la cobertura de los riesgos cubiertos por la responsabilidad civil y hasta los límites cuantitativos fijados por el anexo de la Ley... en el supuesto que se analiza, era la actora la que venía obligada a acreditar, por ser carga que incumbe a la misma, que en su demanda se daban los requisitos precisos para la viabilidad de la acción de repetición entablada frente al demandado tanto en virtud del seguro obligatorio como del voluntario. El artículo 265.1 de la Ley de Enjuiciamiento Civil , exige la aportación de una serie de documentos junto a los escritos iniciales del proceso, como son aquellos en que las partes fundan su derecho a la tutela judicial que pretenden".

A doutrina xurisprudencial exposta non pode verse desvirtuada pola sentenza do mesmo Alto Tribunal, citada pola compañía de seguros recorrente, de data 21 de bril de 2.008, tanto porque estaríamos ante unha sóa resolución, que non crea entón xusrisprudencia, como porque non temos constancia de que o criterio que senta teña o seu soporte fáctico -e xurídico- nun suposto de seguro voluntario, pois sen deixar de ser certo que nesa resolución fálase de, en referencia a se a entidade aseguradora é titular da acción de repetición, de que iso "é incuestinable á vista da norma transcrita", "estea ou non prevista no contrato de seguro", non é menos verdade que esta última afirmación pode ser realizada dentro do contexto dun seguro obrigatorio, en cuxo caso sería efectivamente indiferencte a previsión contractual. Ou por decilo doutro xeito, a sentenza comentada dispón que existe, por imperativo legal e sen excepción ningunha, no caso de seguro de subscripción obrigatoria, unha facultade de repetición da aseguradora, que fai fronte á indemnización a prol da vítima, contra do asegurado que conduce baixo un estado de embriaguez, ainda que esa facultade se omita na póliza de seguro ("estea ou non prevista no contrato"), máis, contrariamente, non afirma baixo ningún concepto que ese dereito de repetición sexa por igual de automático, indiscriminado e forzoso dentro do ámbito do seguro voluntario.

Terceiro: Recapitulando entón, e partindo dos anteriores postulados: A) Como a aseguradora demandante tiña concertado co asegurado demandado, ademais do seguro de subscripción obrigatoria, un seguro voluntario, comprensivo, entre outros sucesos, da "responsabilidade civil suplementaria ata 50.000 euros", da "defensa xurídica", da "asistencia en viaxe" e incluso do "seguro de condutor (accidentes persoais)", as indemnizacións pagadas e agora reclamadas teñen inicialmente cabida neses supostos. B) Tan só habería lugar a excluir eses sinistros para o caso de embriaguez do asegurado, cando así expresamente se acordara e plasmara na póliza. C) A acción de repetición da aseguradora contra do asegurado está condenada irremediablemente ao fracaso, pois non temos a mais mínima constancia, nin que a póliza traida ao proceso por aquela sexa a que tiña subscrita o tomador (folios 75 e seguintes), nin prevese na póliza aportada semellante cláusula, expresiva do dereito de repetición para o caso de embriaguez do asegurado nin, obvia e conseguintemente, hai un destaque e aceptación específica de sedicente cláusula, exixencias formais estas últimas requeridas, finalmente, pola xurisprudencia, e canto que a exclusión dese risco supón unha cláusula limitativa dos dereitos do asegurado ( ss. de 17-10-85, 29-4-91, 15-7-93 e 18-9-2.002 ).

Cuarto: Non atopamos circunstancia ningunha de excepción para prescindir do criterio xeral do vencimento obxectivo, disposto para as custas procesuais desta alzada polo artº. 398, en relación co artº 394, ambos da L. A. C ..

Por todo o exposto, e pola autoridade que a este Tribunal lle outorgan a Constitución e o pobo español,

Fallo

Que rexeitámolo recurso de apelacion promovido por MAPFRE MUTUALIDAD DE SEGUROS representada pola Procuradora Sra. Mª Jesus Valencia Ulloa contra a sentenza ditada polo Xulgado de Primeira Instancia nº 1 de Vigo o día 20 de novembro de 2008 , con expresa imposición das custas procesuais desta alzada á parte apelante.

Esta é a nosa sentenza, que asinamos, e que se redacta en galego consonte o establecido no art. 3.2 e 3 da Constitución española ; no art. 5.1, 2 e 3 do Estatuto de autonomía para Galicia, aprobado pola Lei orgánica 1/1981, do 6 de abril ; e nos arts. 1, 2, 6.3, e 7.2 e 3 da Lei 3/1983, do 15 de xuño, da Comunidade Autónoma de Galicia , de normalización lingüística.

Notifíqueselles ás partes a presente resolución.

Devólvanselle os autos orixinais ó xulgado do que proceden, cun testemuño desta sentenza para o seu coñecemento e cumprimento.

Fórmate con Colex en esta materia. Ver libros relacionados.