Sentencia Penal Nº 29/2021, Audiencia Provincial de Pontevedra, Sección 4, Rec 61/2016 de 18 de Junio de 2021

Encabezamiento

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 4

PONTEVEDRA

SENTENCIA: 00029/2021

AUD.PROVINCIAL SECCION N. 4

PONTEVEDRA

-

ROSALIA DE CASTRO,Nº 5 - PALACIO DE JUSTICIA

Teléfono: 986805137/36/38/39

Equipo/usuario:

Modelo: N85850

N.I.G.: 36005 41 2 2015 0001641

PA PROCEDIMIENTO ABREVIADO 0000061 /2016

Delito/falta: DEFRAUDACIÓN TRIBUTARIA

Denunciante/querellante: MINISTERIO FISCAL, AGENCIA ESTATAL DE ADMINISTRACION TRIBUTARIA AEAT

Procurador/a: D/Dª

Abogado/a: D/Dª ABOGADO DEL ESTADO

Contra: REPRESENTACIONES LITO SL, ANGEL MARTINEZ PEREZ

Procurador/a: D/Dª MARGARITA PEREIRA RODRIGUEZ, MARGARITA PEREIRA RODRIGUEZ

Abogado/a: D/Dª CARLOS SEOANE DOMINGUEZ, CARLOS SEOANE DOMINGUEZ

sentencia nº 29

==========================================================

ILMOS SRES

Presidente: DON JOSE JUAN BARREIRO PRADO.

Maxistrados DONA ROSARIO CIMADEVILA CEA.

DON MIGUEL ARAMBURU GARCIA PINTOS. (PONENTE)

==========================================================

Pontevedra, a 18 de xuño de 2021.

Visto pola Sección 4ª da Audiencia Provincial de Pontevedra, composta polos maxistrados que se fixo constar, o procedemento abreviado 61/2016, no cal foron partes:

1. Como acusado, don Alfonso, nado en Vigo o día NUM000 de 1963, fillo de Luis Francisco e de Laura, con documento nacional de identidade NUM001, representado pola procuradora dona Margarita Pereira Rodríguez e defendido polo avogado don Carlos Seoane Domínguez.

2. Como acusada, a compañía Representaciones Lito, S.L., representada pola procuradora dona Margarita Pereira Domínguez e defendida pola avogada dona Galicia Sande Novo.

3. Como acusación particular, a Axencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT), defendida pola Avogacía do Estado.

4. O Ministerio Fiscal, que interveu sostendo a acusación.

Antecedentes

O Xulgado de Instrución número 2 de Caldas de Reis incoou as dilixencias previas 671/2015, nas cales, tras a práctica das dilixencias de instrución que se estimaron necesarias, se ditou un auto de continuación do procedemento o día 31 de agosto de 2016.

O Ministerio Fiscal formulou unha acusación contra Alfonso e Representaciones Lito, S.L. A Alfonso imputoulle os seguintes delitos: 1) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305.1 e 2 do Código penal en relación co imposto de sociedades dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de prisión de 2 anos e accesoria por cada un dos delitos, multa de 400 000 euros e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos; 2) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305.1 e 2 do Código penal en relación co imposto do IVE correspondente aos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de 3 anos de prisión por cada un dos delitos, accesoria legal, multa de 10 000 000 euros e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 6 anos; 3) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305.1 e 2 do Código penal en relación co imposto da renda dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de prisión de 2 anos e accesoria por cada un dos delitos, multa de 400 000 euros e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos. Respecto de Representaciones Lito, S.L., solicitou a súa condena como autora dos seguintes delitos: 1) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305.1 e 2 do Código penal en relación co imposto de sociedades dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de multa de 400 000 euros e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos; 2) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305.1 e 2 do Código penal en relación co imposto do IVE correspondente aos anos 2011 e 2012 e solicitou a imposición dunha pena de multa de 10 000 000 euros e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 6 anos; 3) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305.1 e 2 do Código penal en relación co imposto da renda dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de multa de 400 000 euros e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos.

A AEAT presentou un escrito de conclusións polo que solicitaba a condena de Alfonsocomo autor dos seguintes delitos: 1) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305 do Código penal en relación co imposto de sociedades dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de prisión de 2 anos e accesoria por cada un dos delitos, multa do duplo da cantidade defraudada e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos; 2) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305 do Código penal en relación co imposto do IVE correspondente aos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de 3 anos de prisión por cada un dos delitos, accesoria legal, multa do triplo da cantidade defraudada e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 6 anos; 3) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305 do Código penal en relación co imposto da renda dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de prisión de 2 anos e accesoria por cada un dos delitos, multa do duplo da cantidade defraudada e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos. Respecto de Representaciones Lito, S.L., solicitou a súa condena como autora dos seguintes delitos: 1) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305 do Código penal en relación co imposto de sociedades dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de multa do duplo da cantidade defraudada e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos; 2) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305 do Código penal en relación co imposto do IVE correspondente aos anos 2011 e 2012 e solicitou a imposición dunha pena de multa do triplo da cantidade defraudada e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 5 anos; 3) dous delitos contra a Facenda pública do artigo 305 do Código penal en relación co imposto da renda dos anos 2011 e 2012, e solicitou a imposición dunha pena de multa do duplo da cantidade defraudada e a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios e incentivos fiscais ou da Seguridade Social por 4 anos.

As representacións dos acusados presentaron os seus escritos de conclusións provisionais polos que solicitaban a libre absolución.

Unha vez recibidas as actuacións neste xulgado, sinaláronse para o xuízo os días 21, 24 e 28 de setembro e 1 de outubro de 2020, datas en se practicaron as seguintes probas: declaración do representante de Representaciones Lito, S.L., Jose Ignacio, testemuñal de Jose Pablo, Carlos Ramón e Urbano; pericial dos funcionarios da AEAT Eloy e Juan Luis e dos peritos da defensa Pedro Antonio e Pablo Jesús, ademais da proba documental.

O Ministerio Fiscal presentou un escrito cunha modificación alternativa da condición primeira.

A AEAT mudou en definitivas as súas conclusións provisionais.

A defensa solicitou que se apreciase como moi cualificada a atenuante de dilacións indebidas.

Hechos

A mercantil Representaciones Lito, S.L., foi constituída o día 27 de outubro de 2010 mediante escritura pública e inscrita no Rexistro Mercantil o día 23 de novembro de 2010.

A dita sociedade ten como órgano de administración un consello de administración, do cal era presidente Alfonso, quen tamén era conselleiro delegado 'solidario e mancomunado' xunto con outras dúas persoas.

No ano 2011 a compañía Representaciones Lito, S.L., tivo uns ingresos por comisións, que cobraba ás orquestras e artistas que representaba, de 1 304 839,25 euros, o que supuña que tiña unha cota devindicada polo IVE de 234 871,065 euros. Nese ano, a empresa soportou un IVE por 27 935,46 euros e pagou polo IVE 31 365,44 euros; daquela, non ingresou, conscientemente, a suma de 175 570,165 euros.

No ano 2012 Representaciones Lito, S.L., tivo uns ingresos, polo mesmo concepto anterior, de 1 198 670,45 euros. Daquela, a cota de IVE devindicado, ao 18%, foi de 215 760,681 euros. Soportou un IVE por 22 922,64 euros e pagou, segundo a declaración do IVE dese ano, a suma de 42 033,95 euros; xa que logo, non pagou, conscientemente, a suma de 150 804,091 euros.

Fundamentos

Cuestións previas

Son dúas as cuestións suscitadas ao inicio do xuízo oral amparadas no artigo 786.2 da Lei de axuizamento criminal que deben ser resolvidas neste momento, aínda que unha delas xa foi obxecto de pronunciamento ao inicio do xuízo: a cuestión relativa á capacidade procesual do señor Alfonso e a que atinxe á nulidade do rexistro practicado nas oficinas da entidade acusada.

Sobre a capacidade do acusado Alfonso

A capacidade procesual é un concepto distinto do de imputabilidade; este último é un concepto propio do dereito penal e, xa que logo, para considerar a unha persoa responsable do delito debe ser imputable, o que supón, de xeito resumido, que no momento de cometer o delito teña capacidade para coñecer a ilicitude da súa acción e actuar conforme ao dito coñecemento, como se di na Sentenza da Sala do Penal do Tribunal Supremo 332/2021, do 22 de abril de 2021 ( ECLI:ES:TS:2021:1714 ): 'De tal modo, deberán considerarse inimputables aquellas personas que padecen una enfermedad mental grave o sufren un trastorno mental transitorio que les impide conocer la trascendencia de su conducta o, aun conociéndola, actuar de acuerdo con esa comprensión.'

O concepto de capacidade procesual é distinto, a súa finalidade última é garantir a defensa do acusado de xeito que poida exercer correctamente este dereito. Así, na Sentenza 884/2017, do 21 de decembro ( ECLI:ES:TS:2017:4667 ), analizando esta cuestión e os efectos previstos no artigo 383 da Lei de axuizamento criminal, di o Tribunal Supremo:

1.2.- Nuestro análisis ha de iniciarse por la última de las cuestiones suscitadas, esto es, la referida a la capacidad del procesado para hacer frente a un proceso con todas las garantías. Dispone el art. 383 de la LECrimque «si la demencia sobreviniera después de cometido el delito, concluso que sea el sumario se mandará archivar la causa por el Tribunal competente hasta que el procesado recobre la salud, disponiéndose además respecto de éste lo que el Código Penal prescribe para los ejecutan el hecho en estado de demencia».

Este precepto, ya en su redacción originaria, entronca con una exigencia elemental, a saber, la necesidad de que el marco procesal que delimita el ejercicio delius puniendi por el Estado, defina un escenario que haga posible la vigencia del derecho de defensa. El acusado que carece de las facultades mentales precisas para tomar conciencia, por ejemplo, del alcance jurídico de sus respuestas al interrogatorio de la acusación o, con carácter general, del valor constitucional de los derechos a no confesarse culpable y a la presunción de inocencia, es un acusado inerme frente al poder sancionador del Estado. De ahí el mandato histórico de proceder al archivo de la causa y adoptar las medidas de seguridad previstas para aquellos que ejecutan el hecho con una afectación de su imputabilidad.

Así lo hemos proclamado en distintos precedentes. Apuntábamos en la STS 1033/2010, 24 de noviembre , que «... acordar la celebración del juicio contra quien no es capaz de entender lo que en el ocurre, también resulta inconstitucional por lesionar el adecuado ejercicio del derecho de defensa ( art. 24 de la CE) y el derecho a un proceso justo. La celebración de un juicio contra quien no entiende ni puede defenderse supone el quebranto de los derechos más elementales que conforman un juicio justo, sin obviar que la imposición de la medida de seguridad necesitará un previo pronunciamiento sobre el hecho y su antijuricidad. (...) El respeto de las garantías constitucionales aconseja la imposibilidad de celebrar un juicio sin garantizar el derecho de defensa y audiencia, que se enmarcan en los derechos más elementales de un proceso justo, tal y como se consagra en el Convenio Europeo de Derechos Humanos ( art. 6) y en el Pacto Internacional de derechos Civiles y Políticos y la medida de seguridad que acarrea el sobreseimiento del proceso no puede ser impuestas sino es en una sentencia tras la celebración del juicio oral.

Se impone, por lo tanto, una interpretación del art. 383 de la Ley procesal que posibilite la armonización de los derechos fundamentales a que nos hemos referido. La STS 971/2004 de 23 de abril , declaró que la previsión del art. 383 de la Ley procesal 'no resulta aplicable en la actualidad en ningún supuesto, ya que entraña una respuesta no acorde con las previsiones delCódigo Penal vigente, al suponer, en la práctica, una imposición de medida de seguridad ajena al pronunciamiento contenido en la correspondiente sentencia y por ende contraria a lo dispuesto en el articulado de su cuerpo legal, cuando en su artículo 3.1 , consagrando el alcance del principio de legalidad en esta materia, establece que no podrá ejecutarse pena ni medida de seguridad sino en virtud de Sentencia firme dictada por el Juez o Tribunal competente, de acuerdo con las leyes procesales'. Y añade, 'si bien ya desde la Constitución el tema era discutible, con la entrada en vigor del Código no puede caber duda alguna acerca de una rotunda afirmación: la imposibilidad de aplicación de medida de seguridad sin previo pronunciamiento judicial en Sentencia, de la comisión de un hecho previsto legalmente como delito, la acreditación de su autoría por el acusado y concurrencia en éste de una de las circunstancias modificativas que conducen al correspondiente sometimiento a tratamiento, así como la necesidad de la medida desde el punto de vista del pronóstico de peligrosidad del sujeto'. Por otra parte, el principio de contradicción como fundamento del derecho de defensa y consustancial a la idea de proceso, como recuerdan las SSTC 92/96 , 143/2001 y 198/2003 , entre otras, 'implica para el órgano jurisdiccional la obligación de evitar desequilibrios en cuanto a la respectiva posición de las partes o en cuanto a las posibles limitaciones del derecho de defensa, alegaciones y prueba. Y esa actividad protectora de jueces y tribunales ha de ser real y efectivamente constatable'. En la mencionada sentencia, se recordaba el alcance constitucional del derecho a la última palabra, SSTS 65/2003 y 207/2002 , por lo que concluye con una interpretación del art. 383 de la ley procesal en los siguientes términos 'procede acordar la suspensión provisional y archivo de la causa, bien entendido que el Tribunal deberá supervisar con la periodicidad necesaria el estado de salud del procesado y en caso de que pudiera restablecerse en condiciones para afrontar el juicio oral, esto es si desaparecen las causas que han motivado la anulación y suspensión del juicio oral, deberá éste ser celebrado... Caso contrario, si se acredita que la demencia o incapacidad mental del procesado es de carácter permanente e irreversible en sus efectos, sin posibilidad de episodios lúcidos, deberá cesar toda intervención penal sobre el mismo, dándose traslado de las actuaciones al Ministerio Fiscal para que inste en el orden jurisdiccional civil las medidas pertinentes en materia de incapacitación o internamiento del afectado... para evitar un nuevo comportamiento criminal y remediar esa inexistente capacidad de autodeterminación».

Sin embargo, esta afirmación inicial no está exenta de matices directamente derivados de la exigencia del CP de 1995 de que las medidas de seguridad sean impuestas en sentencia. Así, por ejemplo, la STS 669/2006, 14 de junio , llamaba la atención acerca del sinsentido que representa el hecho de excluir del enjuiciamiento a una persona con evidentes síntomas de enajenación, pues se opta así por una rígida fórmula de archivo que, en último término, está descartando la posibilidad de absolución del enfermo mental. Decíamos entonces: «... no existe ninguna razón para privar de estas garantías a una persona simplemente porque no se puede defender por sí misma. Por el contrario: resulta totalmente infundado que la imposibilidad del acusado de autodefenderse determine sin más que las consecuencias jurídicas del delito previstas para tales casos se puedan aplicar sin juicio previo y sin las garantías que éste implica. De esta manera, en lugar de proteger al acusado que no se puede defender, se le priva de toda posibilidad de ser juzgado ante un Tribunal imparcial y, consecuentemente, no se lo trata como una persona sino como un objeto carente de los derechos procesales fundamentales para la protección de una libertad que también está garantizada por el art. 17 de la Constitución Españolaa los enfermos mentales. (...) La necesidad del juicio, por otra parte, proviene del hecho que el art. 383 de la Ley de Enjuiciamiento Criminalen su expresión literal permite la aplicación de lo que dispone el Código Penal para los que ejecutan el hecho en estado de demencia. Es claro que lo dispuesto por el Código Penal es una medida de seguridad y que éstas no se pueden aplicar sin constatar previamente la comisión de un hecho típico y antijurídico. En el orden jurídico de España la existencia de este hecho típico y antijurídico depende de que se lo haya establecido en una sentencia judicial que, como es obvio, sólo es válida como consecuencia de un juicio con todas las garantías, dado que no existe razón alguna que permita excluir que el enfermo mental sea absuelto. Privarle de esta posibilidad vulnera claramente su derecho a un juicio justo en el sentido del art. 6 del Convenio Europeo de Derechos Humanos , que establece claramente que todos tienen derecho a que su causa sea oída por un Tribunal independiente e imparcial. (...) En consecuencia, el art. 383 de la Ley de Enjuiciamiento Criminal, que autoriza a que el Juez de Instrucción aplique sin juicio previo las medidas de seguridad que el Código Penal prevé para los inimputables o incapaces de culpabilidad, debe ser entendido conforme a la Constitución. En este sentido el Juez de Instrucción sólo deberá adoptar una medida provisoria de seguridad, pero deberá remitir la causa a la Audiencia para que ésta juzgue de acuerdo a la ley al procesado que ha caído en estado de inimputabilidad».

La necesidad de celebración del juicio, como presupuesto para la legitimidad de la medida de seguridad impuesta al procesado, fue también subrayada por la STS 971/2004, 23 de julio . Allí señalábamos que «... siempre habrá de considerarse como más respetuoso con los derechos del inimputable, la aplicación de la medida, que se hace imprescindible por razones obvias, tras la celebración de un juicio en el que el Tribunal pueda apreciar, con la intervención del Letrado defensor, las pruebas existentes sobre la comisión de los hechos, autoría, etc. y el dictado de una resolución que motive las conclusiones alcanzadas por el Juzgador, que omitir ese trámite esencial y pasar, directamente, a imponer una consecuencia tan aflictiva como el internamiento con pérdida de libertad, sin más constatación que la del que el sospechoso de haber cometido los hechos sufre una grave alteración psíquica. (...) Por consiguiente, hemos de concluir que, dentro de las carencias legislativas para ofrecer una solución normativa ajustada y expresa al grave problema que aquí se nos plantea y al carácter realmente paradójico de la cuestión, dado que el enjuiciamiento de una persona que, en realidad, carece de la necesaria capacidad procesal para ejercitar plenamente su derecho de defensa se enfrenta a la necesidad ineludible del juicio para permitir, en justicia, la aplicación de la medida de seguridad que se muestra ineludible, tanto desde el interés terapéutico del enfermo como desde el de protección de los miembros de la sociedad ante quien con su conducta delictiva ha demostrado ya el potencial de peligrosidad que representa, la decisión adoptada por el Tribunal 'a quo' y que aquí es objeto de cuestionamiento por el recurrente, ha de considerarse acertada».

1.3.- El problema suscitado sugiere, pues, dos opciones interpretativas. La primera, el dictado por el Juez instructor de una resolución de archivo de la causa penal, con la consiguiente remisión de los antecedentes psiquiátricos del acusado al Ministerio Fiscal para el ejercicio de la acción civil de incapacitación, con la eventual adopción de una medida jurisdiccional tuitiva de ingreso en un centro psiquiátrico. La segunda, la conclusión del sumario conforme a la regla general y la celebración de un juicio oral que tendría como desenlace una sentencia en la que se impusiera, después de un debate contradictorio, la medida de seguridad de internamiento prevista por el CP.

Como hemos expuestosupra, ambas opciones cuentan con el aval de una jurisprudencia adaptada a las circunstancias que definían cada uno de los casos concretos que eran objeto de examen y enjuiciamiento.

En el supuesto que ahora centra nuestra atención, la decisión adoptada por la Sección Segunda de la Audiencia Provincial de Orense es perfectamente ajustada a derecho. La pretensión del recurrente de que, sin más, se procediera a la práctica de una diligencia de prueba que, de realizarse, obligaría al archivo de la causa, no está apoyada en datos objetivos que respalden esa petición.

No caso dos autos a cuestión suscitada é previa á aplicación do artigo 383 da Lei de axuizamento criminal: a cuestión é se o acusado pode exercitar o seu dereito de defensa, e a resposta é positiva.

En efecto, tal capacidade deriva do informe realizado pola psicóloga do Instituto de Medicina Legal de Galicia que consta ao final do tomo III das actuacións, que complementa o redactado en decembro de 2019, así como das explicacións que a referida perita deu na primeira sesión do xuízo oral, do informe elaborado por outra perita que consta no tomo II, folios 857 e seguintes e, ademais, do informe que emitiu o médico forense señor Faustino, folio 545. En consecuencia, debemos concluír que o señor Alfonso tiña capacidade procesual. Así, o informe de decembro de 2019 sinala que o acusado ten déficits na velocidade de procesamento da información, tamén na capacidade para focalizar e manter a atención durante un tempo prolongado, que ten lixeiramente diminuída a capacidade de expresión verbal e que ten lixeiramente alteradas as capacidades visorreceptiva, visoconstrutiva e visoespacial. Pero conclúe o informe sinalando que o señor Alfonso non presenta dificultades de comprensión e que non se detectou sintomatoloxía que informe dunha alteración da percepción da realidade. O informe realizado polo médico forense no verán de 2020 indica que o acusado tiña capacidade procesual en decembro de 2019, pero que, de existir un agravamento neurolóxico, sería necesaria unha nova valoración psicolóxica, valoración que se realizou, precisamente, con carácter previo ao xuízo, e que ratifica as conclusións anteriores sinalando que as funcións cognitivas se manteñen estables, salvo unha pequena diminución da capacidade de procesamento da información e unha melloría na capacidade funcional.

En conclusión, os informes realizados permiten concluír que no momento do xuízo oral o señor Alfonso tiña minoradas a súas capacidades de comprensión e de expresión pero non limitadas, o que supón que se debería facer un especial esforzo para garantir o seu dereito de defensa tanto no modo de efectuar as preguntas como no tempo para poder contestalas, pero tal limitación non lle impedía preparar a súa defensa antes do xuízo nin durante este. Entendemos daquela, e agora tamén, que o acusado tiña capacidade procesual e non era aplicable o artigo 383 da Lei de axuizamento criminal.

Sobre a nulidade do rexistro

A defensa alegou a nulidade da dilixencia de entrada e rexistro practicada ao abeiro do auto ditado polo Xulgado do ContenciosoAdministrativo número 2 de Pontevedra o día 25 de novembro de 2013. Debemos destacar que a nulidade invocada se refire ao acto do rexistro, non á resolución que o autorizaba. Daquela, nada debemos dicir sobre ela.

Os motivos de nulidade alegados foron os seguintes: 1) o auto autorizaba a entrada e rexistro respecto de distintas entidades e verbo dos impostos de sociedades e o IVE dos anos 2011 e 2012, pero non con relación ao señor Alfonso nin sobre as retencións do imposto da renda; 2) a finalidade do rexistro era a elaboración dun 'censo de sociedades' e os actuantes interviñeron toda a información que atoparon, sendo a información extracontable un achado casual, o que debería motivar unha ampliación da autorización xudicial, e 3) que se produciu unha vulneración da cadea de custodia da documentación.

En relación co ámbito subxectivo da autorización, debemos sinalar que a alegación relativa á non inclusión do señor Alfonso non é asumible. O auto do Xulgado do ContenciosoAdministrativo é certo que non mencionaba na súa parte dispositiva o señor Alfonso; porén, non podemos esquecer que a súa condición de acusado neste procedemento deriva de que era o administrador de Representaciones Lito, S.L., conforme ao artigo 31 do Código penal, e non como persoa física allea a sociedade; así se tira das conclusións mudadas en definitivas tanto polo Ministerio Fiscal como pola acusación particular. No escrito de conclusións do Ministerio Fiscal (folio 353), conclusión primeira, primeiro parágrafo, indícase que o señor Alfonso era o conselleiro delegado da mercantil e da lectura do escrito tírase que a imputación é pola súa condición de administrador, non pola súa actuación a título persoal. O mesmo acontece no escrito da Avogacía do Estado (folio 347, segundo parágrafo). Xa que logo, a autorización estaba limitada á empresa acusada e, dado que o señor Alfonso está acusado como administrador da empresa, a alegación carece de fundamento.

No que atinxe ás retencións non practicadas verbo do imposto da renda, entendemos que isto non pode incluírse dentro do ámbito da autorización: a lectura do auto que autorizou a entrada e rexistro, que consta no expediente da Administración tributaria en varias ocasións e que se identifica co número 79 dentro da carpeta chamada 'ACTUACIONES 27 DENOVIEMBRE DE 2013', leva a concluír que, en efecto, a autorización non abranguía tal imposto. Así, no fundamento segundo do auto sinálase que a solicitude deriva dun expediente administrativo de 'actuaciones de comprobación e investigación tributaria en relación con los impuestos de sociedades y sobre el valor añadido de los periodos 2009- 2012, y 4T/2009 a 4T/2012, respectivamente', o que claramente delimita o ámbito temporal a estes anos e impostos. Tal referencia temporal e de obxectivos trasládase á parte dispositiva do auto.

En conclusión, non estaban autorizados os funcionarios da AEAT a recoller soportes documentais relativos ao imposto da renda. É salientable que a inclusión dentro do ámbito da inspección do imposto sobre a renda se realizou o día 20 de marzo de 2014 (documento 4 do expediente); polo tanto, a súa inclusión e, xa que logo, a investigación sobre este imposto era totalmente allea aos fins da entrada e rexistro solicitada e, por tanto, ficaba fóra da autorización. Pero ningún efecto práctico ten tal conclusión pola absolución polo delito imputado en relación con este imposto, como se dirá.

En relación coas alegacións realizadas fronte á dilixencia de rexistro no sentido de que se cometeu un exceso tanto na finalidade prospectiva como no que atinxe á falta de control dos documentos intervidos, debemos partir dos seguintes datos. O auto do xulgado do contenciosoadministrativo concedeu, nada máis e nada menos, cinco días para a realización do rexistro, entre o 25 de novembro e 29 de novembro de 2013 (os cinco días hábiles da semana que comezou o día 25 de novembro); porén, a acta reflicte que o rexistro comezou ás 11 horas do día 25 e finalizou ás 14:30. Esta diferenza entre o tempo concedido e o empregado sería, en principio, irrelevante; no entanto, a lectura da acta (en realidade tres actas) evidencia que non se realizou un rexistro limitado ao achado de documentación relativa ao período impositivo abranguido polo auto (2009 a 2012). Así, lemos na acta elaborada ás 13 horas que se traslada á Axencia Tributaria distinta documentación non datada: fotocopias de fichas de artistas, documentación de compra dun piso, libros de caixa non datados, distintos contratos e incluso unha carpeta de soldos do ano 2004 e un documento sobre datos das orquestras do ano 2008. Doutra banda, na acta datada ás 14:00 reflíctese que se realiza unha copia de determinados arquivos atopados nos equipos informáticos (sen identificar en cales dos oito ordenadores de que a propia acta dá conta). O que evidencia a lectura destas dilixencias é que non se realizou unha escolma destinada a obrar dentro dos límites determinados pola autorización xurisdicional; como dixo a defensa cando solicitou a nulidade desta actuación, 'se llevaron todo lo que encontraron'. Porén, admitindo o exceso na actuación da Administración, a consecuencia non pode ser a nulidade das actuacións, xa que sobre unha parte delas, a referida aos impostos de sociedades e IVE dos anos 2011 e 2012, si existía autorización. O correcto sería realizar unha escolma de toda a documentación e seleccionar aquela que estaba dentro do ámbito da autorización, pero a omisión de tal proceder soamente pode levar á conclusión de que é nulo o rexistro no que afecta á documentación de anos distintos dos autorizados e por impostos distintos dos sinalados no auto referido, isto é, non procede a nulidade do acto, senón unha nulidade parcial que non ten efectos prácticos.

Por último, no que atinxe á cadea de custodia, debemos comezar lembrando o que di o Tribunal Supremo sobre ela. Así, na Sentenza 745/2015, do 19 de novembro ROJ: STS 5087/2015 - ECLI:ES:TS:2015:5087, en relatorio do Excmo. Sr. Jorge Barreiro, sinalou o seguinte:

SEXTO: [...] Centrado en tales términos el motivo de impugnación, conviene anticipar que la doctrina viene entendiendo como 'cadena de custodia' el conjunto de actos que tienen por objeto la recogida, el traslado y la conservación de los indicios o vestigios obtenidos en el curso de una investigación criminal, actos que deben cumplimentar una serie de requisitos con el fin de asegurar la autenticidad, inalterabilidad e indemnidad de las fuentes de prueba.

Esta Sala tiene establecido que la integridad de la cadena de custodia garantiza que desde que se recogen los vestigios relacionados con el delito hasta que llegan a concretarse como pruebas en el momento del juicio, aquello sobre lo que recaerá la inmediación, publicidad y contradicción de las partes y el juicio del Tribunal no sufre alteración alguna. Al tener que circular o transitar por diferentes lugares los efectos o enseres intervenidos en el curso de la investigación, es necesario para que se emitan los dictámenes periciales correspondientes tener la seguridad de que lo que se traslada es lo mismo en todo momento, desde que se interviene hasta el momento final que se estudia y analiza y, en su caso, se destruye ( SSTS. 6/2010, de 27-1 ; 776/2011, de 26-7 ; 1043/2011, de 14-10 ; 347/2012, de 25-4 ; 83/2013, de 13-2 ; 933/2013, de 12-12 ; y 303/2014, de 4-4 ).

También se tiene dicho que la regularidad de la cadena de custodia es un presupuesto para la valoración de la pieza o elemento de convicción intervenido; se asegura de esa forma que lo que se analiza es justamente lo ocupado y que no ha sufrido alteración alguna ( STS 1072/2012, de 11-12 ).

Y en cuanto a los efectos que genera lo que se conoce como ruptura de la cadena de custodia, esta Sala tiene afirmado que repercute sobre la fiabilidad y autenticidad de las pruebas ( STS 1029/2013, de 28-12 ). Y también se ha advertido que la ruptura de la cadena de custodia puede tener una indudable influencia en la vulneración del derecho a la presunción de inocencia, pues resulta imprescindible descartar la posibilidad de que la falta de control administrativo o jurisdiccional sobre las piezas de convicción del delito pueda generar un equívoco o un error sobre cualquier dato decisivo para el juicio de tipicidad. Lo contrario podría implicar una más que visible quiebra de los principios que definen el derecho a un proceso justo ( SSTS 884/2012, de 8-11 ; y 744/2013, de 14-10 ).

Las objeciones que suelen hacer las partes a la práctica de la cadena de custodia afectan a cuestiones de naturaleza fáctica que, como tales, se hallan sujetas a las reglas generales sobre valoración de la prueba. En otras palabras, no se pueden confundir los dos planos: irregularidad en los protocolos establecidos como garantía para la cadena de custodia no equivale a nulidad. Habrá que valorar si esa irregularidad (no mención de alguno de los datos que es obligado consignar; ausencia de documentación exacta de alguno de los pasos...) es idónea para despertar dudas sobre la autenticidad o indemnidad de la fuente de prueba. No es una cuestión de nulidad o inutilizabilidad, sino de fiabilidad (STSS 506/2012, de 11-6; 884/2012, de 8-11; 195/2014, de 3-3; y 508/2015, de 27-7, entre otras).

La Ley de Enjuiciamiento Criminal no contiene una regulación unitaria y sistemática sobre los requisitos y garantías de la cadena de custodia, si bien regula de forma dispersa algunos aspectos relativos a esa materia. Por ejemplo, al prever en el art. 326 que 'cuando el delito que se persiga haya dejado vestigios o pruebas materiales de su perpetración, el Juez Instructor o el que haga sus veces los recogerá y conservará para el juicio oral ...' ( art. 326LECr.); o cuando dispone el art. 334 de la LECr. que 'el Juez instructor ordenará recoger en los primeros momentos las armas, instrumentos o efectos de cualquiera clase que puedan tener relación con el delito y se hallen en el lugar en que éste se cometió...'. Igualmente se ocupan de otras cuestiones relacionadas con la cadena de custodia los arts. 282 , 292 , 330 , 338 , 770.3 y 796.1.6, de la LECr.

Nesta mesma liña, a Sentenza 838/2013, do 12 de novembro, en relatorio do Excmo. Sr. Monterde, di:

4. La regularidad de la cadena de custodia, como ha puesto de relieve la jurisprudencia en STS 506/2012, de 11 de junio y STS 4-6-2010 y 24-4-2012 , entre otras, es ciertamente un presupuesto para la valoración de la pieza o elemento de convicción ocupado. Se asegura de esa forma que lo que se analiza es justamente lo ocupado y que no ha sufrido contaminación. Cuando se comprueban deficiencias en la secuencia que despiertan dudas razonables, habrá que prescindir de esa fuente de prueba, no porque el incumplimiento de alguno de esos medios legales de garantía convierta en nula la prueba, sino porque su autenticidad queda cuestionada. No se pueden confundir los dos planos. Irregularidad en los protocolos establecidos como garantía para la cadena de custodia no equivale a nulidad. Habrá que sopesar si esa irregularidad (no mención de alguno de los datos que es obligado consignar; ausencia de documentación exacta de alguno de los pasos...) es capaz de despertar dudas sobre la autenticidad o indemnidad de la fuente de prueba.

En cuanto a la ruptura de la cadena de custodia, conviene señalar que su efecto sobre el valor probatorio solo surge cuando se acredita que existe un lapso de tiempo, más o menos largo, en el que los efectos o instrumentos del delito (en este caso la droga) han estado fuera del control policial o judicial, lo que pudiera crear dudas sobre la realidad e identidad de los objetos intervenidos y los que se exhiben como pieza de convicción o elemento probatorio.

Daquela, tal e como se tira das citas anteriores, debemos partir do feito de que non toda irregularidade na cadea de custodia pode supor que esta deba considerarse nula e, por extensión, que invalide a proba relativa ás pezas de convicción obxecto de exame, senón aqueles defectos dos cales se infira xustificadamente a existencia dunha dúbida razoable sobre a identidade do obxecto atopado na entrada e rexistro e o que foi obxecto de análise polo perito correspondente.

Neste caso, non atopamos tal defecto. No expediente da AEAT consta, documento 77, que soportes documentais foron obxecto da actuación e incluso que o señor Jose Pablo, por indicación do señor Alfonso, asinou a dilixencia de rexistro de conformidade e que, verbo dos soportes informáticos, a propia acta dá conta de que se realizou unha copia e se obtivo unha copia asinada dixitalmente con algoritmo HSA e cunha referencia hashque garante a súa integridade, o que foi aceptado polo señor Jose Pablo, quen nese momento actuaba en representación da sociedade.

Do anterior deriva que non se albisca ningún motivo para dubidar da correspondencia entre a documentación intervida no rexistro e a achegada aos autos. O feito de que as partes non tivesen unha copia espello ou similar esquece que a documentación electrónica quedou en poder da sociedade e, xa que logo, esta podía contrastar a súa realidade.

Por último, no referente á documentación 'extracontable', non podemos considerar que esteamos ante un achado casual. Precisamente unha das finalidades do rexistro era atopar documentación que puidese estar oculta, polo tanto, a autorización abranguía tal documentación.

Os feitos imputados

Segundo se tira da lectura dos escritos de conclusións mudados en definitivos polas partes acusadoras, a imputación principal parte de atribuír á compañía Representaciones Lito, S.L., que realizaba operacións de comercializacióndo produto executado polas orquestras que representaba (folios 358, último parágrafo, e 347, quinto parágrafo). Ademais, o Ministerio Fiscal introduciu unha alternativa de feito na fase de conclusións do plenario para o caso de que se considere que a actuación era como comisionista e non como comercializadora ou prestadora de servizos.

O principal feito que debemos examinar se se probou é, precisamente, cal era a natureza xurídica da actividade de Representaciones Lito, S.L., e, posteriormente, cal é o resultado da súa actividade económica.

Para tal efecto cómpre, en primeiro lugar, resumir o contido da proba practicada.

Declaracións dos acusados e testemuñas

No plenario, como proba de carácter persoal, practicáronse a declaración da persoa que actuaba como representante de Representaciones Lito, S.L., Jose Ignacio, a testemuñal dos señores Jose Pablo, Carlos Ramón e Urbano, e a pericial dos funcionarios da AEAT Eloy (esta persoa declarou na dupla condición de testemuña e perito) e Juan Luis e dos peritos da defensa Pedro Antonio e Pablo Jesús, ademais da proba documental que, fundamentalmente, consiste no expediente da AEAT sobre estes feitos. Procede resumir tales elementos probatorios.

No que atinxe á declaración do señor Jose Ignacio (minuto 1 a 14:50 da gravación do día 24 de setembro), quen soamente contestou as preguntas da súa defensa, declarou que el era un traballador da empresa, que a empresa actuaba como intermediaria das orquestras, coordinaba as orquestras, e tamén os intermediarios e as comisións de festas, que os ingresos da empresa derivaban da función de intermediario, 'por las funciones que realizaba la empresa tenía concordado una pequeña cantidad sobre el precio de la actuación'. A comisión de festas coordinaba as actuacións e pagaba á Sociedad General de Autores y Editores (SGAE), daba de alta os músicos por cada actuación e cotizaba polos músicos. Engadiu que quen ofertaba as orquestras eran os axentes de zona e asumían o risco dos impagos, e eran autónomos, non empregados da empresa acusada, que a comisión se estimaba nun 10% pero que era estimativo.

A testemuña señor Jose Pablo(16:20 a 1:04:20 do día 24 de setembro), que era empregado de Representaciones Lito, S.L., facendo tarefas de administración e xestión na oficina, declarou que a función da empresa 'era de intermediación, conseguir acuerdos con las empresas para representarlas y conseguirles fechas y actuaciones para las orquestas'; que ás orquestras lles facía o 'papeleo', 'que los músicos estuvieran dados de alta'; que eran como unha asesoría, e actuaban como comisionistas, 'cuantas más fechas conseguías más comisión te llevabas'; e estes eran os seus ingresos, eran as comisións que se calculaban sobre a base dos ingresos de cada orquestra; que as comisións variaban segundo a orquestra e o 'caché'. Sinalou, tamén, que os que organizaban os eventos eran as comisións de festas, ou os concellos, ou as salas de festas, que contactaban cos axentes de zona ou coa empresa e se encargaban de pedir permiso ao concello e dos temas como a luz e demais; que as altas dos músicos as facían as comisións, que entendía que as retencións aos músicos as facían as comisións de festas e estas pagaban aos músicos; que, en caso de que as comisións de festas non pagasen, o responsable era o axente de zona; que a empresa se relacionaba cos axentes de zona, eles conseguían datas para as orquestras, que non eran empregados da empresa, tiñan un acordo de representación pero nada máis, algúns eran autónomos, outros tiñan empresa...; que eran independentes de Representaciones Lito, S.L., e tiñan outras oficinas de representación; que non sabían o que cobraban malia que no programa de xestión puxeron un 10%, pero que non era real, que a cantidade a puñan os axentes. Sobre as facturas emitidas aos concellos, explicou que as comisións de festas os contrataban baixo o réxime de artistas, porén, a normativa dos organismos públicos non permitía tal tipo de contratación, por iso se emitían as ditas facturas (minuto 32), que nestes casos daban eles de alta e recibían os cartos e os reembolsaban á orquestra menos a súa comisión. Engadiu o señor Jose Pablo que a algunhas orquestras, sobre 18 ou 20, lles subministraban o material pero a outras non e que neste caso descoñecía como o conseguían. Tamén testemuñou que en ocasións eles recibían os cartos dos axentes de zona para pagar ás orquestras e que os gardaban ata que os viñan buscar. Sobre as instrucións aos axentes, declarou que eran xenéricas sobre a forma de contratar. Cando foi preguntado polo Ministerio Fiscal sobre unha relación de pagamentos realizados aos axentes de zona (minuto 59), declarou que o funcionamento era que a comisión de festas lle pagaba á orquestra, se por calquera motivo non lle pagaba á orquestra, podíalle pagar ao representante, e que este levaba os cartos á oficina e eles lle pagaban á orquestra. Tamén declarou que o volume de facturación anual da empresa sería sobre un millón de euros, que os 20 millóns era o facturado polas orquestras. Foi interrogado tamén sobre o rexistro das oficinas e as consecuencias no sector así como sobre as inspeccións fiscais, pero as súas manifestacións sobre estes puntos nada engaden aos feitos axuizados.

Testemuñaron dúas persoas axentes de zona, Carlos Ramón e Urbano. Carlos Ramón declarou que el era axente da zona de Taboada; que a contratación a facía el consultando o programa informático e comprobaba se había dispoñibilidade, que entón contactaba coa oficina (con Representaciones Lito, S.L.), que el traballaba como autónomo cobrando un 10% de comisión e que, tamén, se había algún impago, el asumía o gasto; que el nunca pagou cartos na oficina de Lito. Nun sentido similar declarou o señor Urbano,quen relatou como traballa como intermediario na zona de Ourense; que intentaba contratar as orquestras e cobraba unha comisión; que existía unha listaxe de prezos e así sabía o que cobraba cada orquestra; ademais, tamén coñecía a dispoñibilidade de datas das orquestras; negou que traballase exclusivamente coa empresa acusada; e dixo que a contratación a facía coas comisións de festas ou cos concellos. Tamén declarou que en ocasións, aos concellos, lles facía el unha factura porque as orquestras non a podían emitir. Foi interrogado polas súas manifestacións ante a Axencia Tributaria e manifestou que corrixiu o manifestado primeiro no sentido de que non traballaba para a empresa, senón que o facía como autónomo, que ás veces deixaban os cartos na oficina para que cobrase a orquestra. E que el sempre cobraba da orquestra, que en ocasións, cando el non cobraba a comisión no momento da actuación, collía a comisión na oficina, pero que sempre cobraba da orquestra.

Na dupla condición de testemuña e perito declarou o funcionario da AEAT señor Eloy. No que atinxe á súa condición de testemuña, o que declarou versou, principalmente, sobre a forma de realizarse o rexistro das oficinas e sobre as reunións que houbo na Axencia Tributaria sobre a investigación que realizaba.

Proba pericial

En relación coa proba pericial, no plenario declararon, dunha banda, o señor Eloy e o señor Juan Luis, a instancia das acusacións, e, doutra banda, os señores Pedro Antonio e Pablo Jesús a pedimento das defensas.

O señor Pedro Antonio (1:54:00 a 2:06:58 da gravación do día 28 de setembro) declarou na súa condición de presidente da Asociación de Empresarios de Verbenas de Galicia e, xa que logo, como persoa coñecedora da mecánica de contratación das orquestras, e coincidiu no seu relato co narrado polas testemuñas Carlos Ramón e Urbano. Así, indicou que os que organizaban as actuacións eran as comisións de festas ou os concellos, que contactaban cos representantes de zona, que tiñan un catálogo de orquestras e que ofrecían ás comisións, e que estas contrataban e se ocupaban de pór día e hora para a actuación así como doutros aspectos como os palcos, que as oficinas de representación non lles pagan a estes representantes de zona. Ademais, tamén narrou que participou en varias reunións coa AEAT e incluso con representantes da Seguridade Social coa intención de regularizar o sector, e sinalou que para esta última entidade o organizador era o empresario.

Outro alcance teñen as outras probas periciais.

En primeiro lugar, cómpre analizarmos as probas dos peritos da AEAT que examinaron a documentación que foi obxecto da entrada e rexistro, os señores Eloy e Juan Luis, así como a declaración do señor Pablo Jesús.

No atinente aos primeiros, temos que remitirnos ao informe realizado polo señor Juan Luis que consta nos folios 24 a 78 dos autos, este informe é evidente que constitúe a principal base das pretensións acusatorias.

A análise do informe permite identificar a seguinte estrutura no documento: os primeiros folios (24 a 27) son unha introdución aos feitos; sen prexuízo de que conteñen unhas notas concretas verbo dos acusados, a súa valoración nada engade á que é a cerna do informe, que se atopa nos folios posteriores. Seguidamente, folios 27 a 29, describe as distintas empresas relacionadas co acusado señor Alfonso, baixo a rúbrica 'IDENTIFICACIÓN DEL OBLIGADO TRIBUTARIO', e tamén dá conta das declaracións de impostos presentadas. Do folio 29, no final, ao folio 32 consta un resumo das actuacións inspectoras realizadas, e a partir do folio 32 é cando se describen os feitos que fundamentan as conclusións do informe (principalmente no folio 34), que resumidamente serían as seguintes: 1) as facturas emitidas pola entidade acusada son as típicas das que venden servizos en nome propio; 2) a expedición de factura deriva da solicitude polo cliente; 3) respecto dalgúns espectáculos soamente se expide factura dunha parte do prezo; 4) os contratos facturados están asinados por algún dos representantes do Grupo Lito; 5) os contratos verbo dos que non se expide factura están asinados polos axentes de zona e o presidente das comisións de festas, pero suxeitos a ulterior ratificación pola 'oficina'; 6) as orquestras non emiten facturas, que sería o razoable se fosen elas as que actuasen en nome propio e, pola contra, tampouco constan facturas dos representantes; 7) o Grupo Lito asume o bo fin das operacións e 8) os cartos percibidos tras as actuacións deben levarse á oficina.

As anteriores conclusións están desenvolvidas máis extensamente nos anexos do propio informe, en concreto nos anexos III (folios 60 verso a 68), V e VI (folios 69 a 78), con fundamento nas actuacións que constan no expediente da AEAT, ao que máis adiante nos referiremos. Neste momento unicamente interesa identificar os elementos en que se fundan as conclusións destes peritos.

O informe pericial continúa examinando o resultado da actividade económica, folios 35 verso en adiante. Despréndese deste texto que se determinan os gastos derivados da contratación das orquestras e, seguidamente, da contratación dos axentes de zona, partindo da hipótese de que eles eran axentes do grupo, entendendo que cobraban unha porcentaxe de aproximadamente o 10% sobre as contratacións que facían, así como de gastos de explotación (folios 38 e 39). Despois realízase unha estimación da real actividade da empresa partindo do resultado das actuacións inspectoras e das alegacións realizadas no referido trámite, e conclúese que os ingresos no ano 2011 foron de 26 096 785 euros e no ano 2012 de 29 973 409 euros (folio 46) xunto cuns gastos que se consideran acreditados, que se cuantifican en 430 092,23 euros e en 379 859 euros para cada ano, indicando que se exclúen gastos que non se consideran acreditados, o que daría lugar aos ingresos netos que se identifican na táboa que está ao inicio do folio 46 verso. É partindo deste resultado do rendemento co que, seguidamente, se determina a cota deixada de ingresar polos acusados e que determinaría, na tese acusatoria, a comisión do delito (folios 47 e seguintes do informe).

O señor Pablo Jesús, perito da defensa, achegou un informe que consta, na súa última versión, como el mesmo sinala, no tomo IV dos autos, e achegado pouco antes do plenario. O dito informe parte dun presuposto totalmente distinto ao afirmado polo elaborado polos técnicos da AEAT: aquí enténdese que o papel da entidade acusada é o de ser un representante das orquestras (folio 6 do informe). Así, desde este punto de vista, no informe vaise desenvolvendo unha explicación detallada da actuación dos diferentes intervenientes no proceso de contratación (folios 7 a 18), así como das consecuencias derivadas da aplicación do Real decreto 1435/1983, única norma existente específica deste sector, conforme ao cal a relación que existe entre as orquestras e o organizador é unha relación laboral e, xa que logo, non suxeita ao IVE. Nos folios 21 a 24 faise unha análise para xustificar a emisión de facturas e seguidamente elabórase un exame da regularización fiscal realizada pola AEAT en relación co IRPF, co imposto de sociedades e co IVE (folios 25 a 46) para concluír que non existe cota defraudada en relación co imposto de sociedades (folio 48) xa que non valora gastos en concepto de descontos nin traballos para outras empresas, e que os datos empregados son inverosímiles xa que supón un beneficio do 177% (folio 48). O mesmo acontece verbo do IVE: sinálase no informe que tampouco se valoran os gastos antes referidos para minorar a cota e que o resultado dos cálculos realizados é inverosímil en comparación con empresas de facturación similar.

Sen prexuízo de analizar despois as cuestións que afectan a proba pericial, abonda sinalar aquí as notas principais que derivan dos informes.

Proba documental

No que atinxe a esta proba, en primeiro lugar consta na causa, folio 202, unha certificación do Rexistro Mercantil de Pontevedra datada o día 24 de xullo de 2015 da cal deriva que a sociedade Representaciones Lito, S.L., tiña como órgano de administración un consello de administración presidido polo señor Alfonso.

Tamén debemos identificar como proba documental o expediente elaborado pola AEAT en relación cos feitos dos autos. Este expediente consta unicamente en formato dixital, e abrangue un total de 2756 documentos (en ocasións repetidos) cunha extensión moi variable: desde un só folio ata 1416 folios no documento número 2727 (a referencia aos documentos deste expediente farase, precisamente, indicando o número identificativo que consta nel).

A natureza dos documentos que figuran no expediente é moi distinta: documentos xudiciais, como o auto de entrada e rexistro (documento 79) ou a acta de rexistro (documento 77), denominada 'Diligencias de 27.11.13 Grupo Lito entra'; documentos previos ás actuacións inspectoras, como as declaracións de impostos presentadas (documentos 13 a 38); documentos derivados do rexistro ou documentos recibidos no expediente (por exemplo, documentos 80 a 151); escritos presentados; documentación relativa aos axentes de zona (documentos 207 a 320); documentación contable en formato Excel (330 a 370); documentación de distintas contratacións (documentos 374 a 794) e moi diversa índole (algunha dela referida a anos distintos do 2011 e 2012, outras relacionadas coas distintas materias da contratación como a contratación das empresas); tamén recibos das cantidades percibidas polos axentes de zona (861 a 1039); listaxes das actuacións das orquestras (documentos 1040 a 1106); diferentes documentos (1110 a 1128) relativos aos ingresos e gastos das orquestras; facturas emitidas por outras sociedades do chamado Grupo Lito (1218 a 1258) e despois continúa unha listaxe de documentos que na meirande parte son reproducións dos xa enumerados e nos remitimos á árbore do expediente para a súa identificación.

Neste momento é preciso sinalar cal é o alcance e a natureza xurídica da documentación que existe no expediente administrativo da AEAT.

A natureza de documento é innegable e o expediente debe valorarse como tal. Porén, no propio expediente constan outros documentos identificados como dilixencias e a súa data, onde se recollen comparecencias de distintas persoas ante a Administración tributaria e constan as súas manifestacións (documentos 155 a 203 repetidos nos 1492 a 1540), que non poden ter, no seu contido, o mesmo alcance.

A Lei xeral tributaria, no artigo 107 (sobre o valor probatorio das dilixencias), di o seguinte:

1. As dilixencias estendidas no curso das actuacións e os procedementos tributarios teñen natureza de documentos públicos e fan proba dos feitos que motiven a súa formalización, agás que se acredite o contrario.

2. Os feitos contidos nas dilixencias e aceptados polo obrigado tributario obxecto do procedemento, así como as súas manifestacións, presúmense certos e só poderán ser rectificados por estes mediante proba de que incorreron en erro de feito.

A partir da lectura da norma podería interpretarse que o valor que debemos dar a estas dilixencias é de presunción iuris tantumde veracidade, pero isto non é posible cando nos movemos no ámbito do dereito penal; e así o sinalou o Tribunal Constitucional na Sentenza 76/1990 (BOE do 30 de maio de 1990), ditada precisamente, no que aquí nos atinxe, nunha cuestión de constitucionalidade sobre o artigo 145.3 da Lei xeral tributaria anterior, que se corresponde co citado antes. Esta sentenza no fundamento xurídico oitavo di:

B) Las objeciones que los Senadores recurrentes formulan a la redacción del art. 145.3 tienen sin duda mayor relevancia constitucional y una más sólida consistencia argumental. Las razones en las que fundamentan su impugnación han quedado ampliamente reflejadas en los antecedentes de esta Sentencia, un resumen de las cuales se recoge también en el encabezamiento del presente fundamento jurídico. En sustancia, la representación actora sostiene que el precepto legal configura una injustificable inversión de la carga de la prueba que lesiona el derecho fundamental a la presunción de inocencia ( art. 24.2 de la Constitución ) y coloca al contribuyente en una virtual posición de indefensión al exigirle la prueba contraria de hechos frecuentemente negativos. Frente a ello, el Abogado del Estado arguye que no hay conexión entre la presunción de exactitud de los hechos consignados en las actas de la Inspección a que se refiere el precepto impugnado y la presunción de inocencia del art. 24.2 de la Constitución , pues la primera opera en el plano de los hechos, cuya existencia queda acreditada en el acta extendida por el inspector, en tanto que la segunda atañe a un juicio estimativo de culpabilidad que es por completo ajeno al contenido normativo del precepto impugnado; en consecuencia, no puede haber colisión entre el art. 145.3 de la LGTy el art. 24.2 de la Constitución .

El razonamiento del Abogado del Estado no es convincente en este punto y debe, en cambio, respaldarse el planteamiento general que los recurrentes hacen sobre la pertinencia de enjuiciar el nuevo precepto legal a la luz de las exigencias que comporta la presunción de inocencia enunciada como derecho fundamental en el art. 24.2 de la Constitución ; todo ello sin perjuicio de que las conclusiones a que lleguemos difieran, como luego se verá, de las que sostienen los recurrentes.

En efecto, no puede suscitar ninguna duda que la presunción de inocencia rige sin excepciones en el ordenamiento sancionador y ha de ser respetada en la imposición de cualesquiera sanciones, sean penales, sean administrativas en general o tributarias en particular, pues el ejercicio del ius puniendi en sus diversas manifestaciones está condicionado por el art. 24.2 de la Constitución al juego de la prueba y a un procedimiento contradictorio en el que puedan defenderse las propias posiciones. En tal sentido, el derecho a la presunción de inocencia comporta: que la sanción esté basada en actos o medios probatorios de cargo o incriminadores de la conducta reprochada; que la carga de la prueba corresponda a quien acusa, sin que nadie esté obligado a probar su propia inocencia; y que cualquier insuficiencia en el resultado de las pruebas practicadas, libremente valorado por el órgano sancionador, debe traducirse en un pronunciamiento absolutorio.

Dicho está con ello que, si en las actas de la Inspección de Tributos puede consignarse la regularización de las situaciones tributarias que los inspectores actuarios estimen procedente, con expresión, en su caso, de las infracciones que aprecien, incluyendo la propuesta de la sanción pecuniaria aplicable y de los criterios para su graduación, resulta evidente que tales documentos pueden tener relevancia en los distintos procedimientos y procesos sancionadores, y ello obliga a contrastar el valor que a los mismo otorga el precepto legal impugnado con el principio y el derecho constitucional a la presunción de inocencia, debiendo rechazarse por infundada la distinción que el Abogado del Estado propone entre el plano de los hechos y el plano de la culpabilidad, dado que toda resolución sancionadora, sea penal o administrativa, requiere a la par certeza de los hechos imputados, obtenida mediante pruebas de cargo, y certeza del juicio de culpabilidad sobre esos mismos hechos, de manera que el art. 24.2 de la Constitución rechaza tanto la responsabilidad presunta y objetiva como la inversión de la carga de prueba en relación con el presupuesto fáctico de la sanción.

Admitido, pues, que la perspectiva desde la que los Senadores recurrentes formulan su censura es la adecuada al caso, procede ahora que dirijamos la atención al precepto impugnado para indagar si es o no merecedor de los reproches de inconstitucionalidad que la demanda le imputa. En esa dirección, las cuestiones atinentes al caso a las que debemos dar respuesta son las dos siguientes: 1.ª, si las actas y diligencias extendidas por la Inspección de Tributos merecen o no la consideración de medio de prueba admisible en Derecho, y 2.ª, si la eficacia que el art. 145.3 de la LGTotorga a tales actas y diligencias es o no compatible con el derecho a la presunción de inocencia que a todos reconoce el art. 24.2 de la Constitución .

La contestación afirmativa a la primera cuestión no ofrece mayores dificultades. Las actas y diligencias son la documentación de las actuaciones practicadas por la Inspección de los Tributos en la que se hacen constar los hechos relevantes para la liquidación tributaria que se produzcan en el procedimiento inspector, así como las manifestaciones de las personas con las que actúe la Inspección, y en la que se recogen asimismo los resultados de la comprobación e investigación llevada a cabo, proponiendo la regularización de la situación tributaria del sujeto pasivo o retenedor o declarando correcta la misma. En consecuencia, ningún obstáculo hay para considerar a las actas y diligencias de inspección como medios probatorios, a los efectos de lo dispuesto en los arts. 88.1 de la Ley de Procedimiento Administrativo y 74 de la Ley reguladora de la Jurisdicción Contencioso-Administrativa, que se remiten a los generalmente admitidos y a las normas del proceso civil ordinario, y con arreglo a los arts. 1216 del Código Civily 596, 3.º, de la Ley de Enjuiciamiento Civil, tampoco cabe objeción alguna a su calificación legal como documentos públicos, en la medida en que se autorizan por funcionarios públicos en el ejercicio de las funciones que tienen encomendadas y con las solemnidades o formalidades legalmente establecidas.

El segundo aspecto que debemos analizar es el de la eficacia que la norma legal impugnada otorga a las actas y diligencias de la Inspección de Tributos, y más concretamente si aquella eficacia probatoria «respecto de los hechos que motiven su formalización, salvo que se acredite lo contrario», entra o no en contradicción con la presunción de inocencia, ya que ésta, como ha quedado dicho, alcanza no sólo a la culpabilidad, entendida como nexo psicológico entre el autor y la conducta reprochada, sino también, y muy especialmente, a la realidad de los hechos imputados.

Ha de excluirsea limine que el art. 145.3 de la LGTestablezca una presunción legal que dispense a la Administración, en contra del derecho fundamental a la presunción de inocencia, de toda prueba respecto de los hechos sancionados, puesto que el precepto parte justamente de la existencia de un medio probatorio válido en Derecho. Es igualmente evidente que la norma impugnada no establece tampoco una presuncióniuris et de iure de veracidad o certeza de los documentos de la Inspección (que sería también incompatible con la presunción constitucional de inocencia), ya que expresamente admite la acreditación en contrario. El precepto combatido constituye un primer medio de prueba sobre los hechos que constan en las actas y diligencias de la Inspección tributaria, cuyo valor o eficacia ha de medirse a la luz del principio de la libre valoración de la prueba. A ello debe añadirse que ese valor probatorio sólo puede referirse a los hechos comprobados directamente por el funcionario, quedando fuera de su alcance las calificaciones jurídicas, los juicios de valor o las simples opiniones que los inspectores consignen en las actas y diligencias.

En el expediente administrativo sancionador, la aplicación del precepto impugnado no constituye quiebra alguna del derecho fundamental a la presunción de inocencia, según se deduce de la propia doctrina de este Tribunal. Así, el ATC 7/1989 , en relación con los supuestos análogos planteados por las actas de la Inspección de Trabajo, señala que el correspondiente precepto no otorga a aquéllas una veracidad absoluta e indiscutible, lo que no sería constitucionalmente admisible, sino que pueden ceder frente a otras pruebas que conduzcan a conclusiones distintas, pues nada impide que frente a las actas se puedan utilizar los medios de defensa oportunos, lo cual no supone invertir la carga de la prueba, sino actuar contra el acto de prueba aportado por la parte contraria. En el mismo sentido, y con referencia ahora a las actas de la Inspección tributaria, en el ATC 974/1986 declaramos también que, con independencia de que en el caso examinado las actas fueron de disconformidad y de que se mantuvieron determinadas discrepancias de fondo frente al Subinspector actuario en las propias actas, que recogen ya determinada manifestación del representante del contribuyente, dirigida seguramente a su descargo, «el solicitante de amparo tuvo además ocasión y derecho... de formular en determinado plazo, antes de dictarse el acto administrativo que corresponda, las alegaciones que estimase oportunas». El acta no es, pues, determinante por sí misma de ninguna sanción, pues con ella se pone sólo fin a la fase de instrucción del procedimiento de liquidación que da paso a la fase siguiente, la de liquidación en sentido estricto, y, en su caso, a la iniciación del correspondiente expediente sancionador. En consecuencia, si en el acta se consignan hechos que podrían ser constitutivos de infracción tributaria y ello obliga al actuario a incluir la propuesta de sanción que estime procedente, el alcance de aquélla en la vía administrativa no es otro que el de permitir la incoación del oportuno procedimiento sancionador, en cuya tramitación el contribuyente podrá alegar lo que a su derecho convenga y aportar los medios de prueba que combatan la prueba fundamental presentada por la parte contraria y en virtud de la cual se le imputa la infracción tributaria merecedora de sanción.

Si ello es así en la vía administrativa previa, con mayor razón lo es en el orden jurisdiccional contencioso-administrativo ante el cual el contribuyente pide la anulación del acto administrativo sancionador. La presunción de legalidad que adorna a este último no implica en modo alguno el desplazamiento de la carga de la prueba que, tratándose de infracción y sanción administrativa, ha de corresponder a la Administración, sino que simplemente comporta la carga de recurrir en sede judicial aquella resolución sancionadora, pudiendo obviamente basarse la impugnación en la falta de prueba de los hechos imputados o de la culpabilidad necesaria que justifique la imposición de la sanción. En tal sentido, la intervención de funcionario público no significa que las actas gocen, en cuanto a tales hechos, de una absoluta preferencia probatoria que haga innecesaria la formación de la convicción judicial acerca de la verdad de los hechos empleando las reglas de la lógica y de la experiencia. En vía judicial, las actas de la Inspección de Tributos incorporadas al expediente sancionador no gozan de mayor relevancia que los demás medios de prueba admitidos en Derecho y, por ello, ni han de prevalecer necesariamente frente a otras pruebas que conduzcan a conclusiones distintas, ni pueden impedir que el Juez del contencioso forme su convicción sobre la base de una valoración o apreciación razonada de las pruebas practicadas. Ello no quita, sin embargo, que, en orden a la veracidad o certeza de los hechos sancionados, el órgano judicial habrá de ponderar el contenido de las diligencias y actas de la Inspección de los Tributos, teniendo en cuenta que tales actuaciones administrativas, formalizadas en el oportuno expediente, no tienen la consideración de simple denuncia, sino que, como ha quedado dicho, son susceptibles de valorarse como prueba en la vía judicial contencioso-administrativa, pudiendo servir para destruir la presunción de inocencia sin necesidad de reiterar en dicha vía la actividad probatoria de cargo practicada en el expediente administrativo.

Queda por examinar finalmente la eficacia que a las actas y diligencias de la Inspección haya de darse, según el art. 145.3, en el orden penal, y si dicha eficacia contradice en sus puros términos, como creen los recurrentes, la presunción constitucional de inocencia o si, por el contrario, es susceptible de una aplicación compatible con el respeto a este derecho fundamental y a los principios constitucionales que rigen el proceso penal.

Conviene para ello recordar sucintamente que la presunción de inocencia reconocida en el art. 24.2 de la Constitución comporta en el orden penal, al menos, las cuatro siguientes exigencias: 1.ª, la carga de la prueba sobre los hechos constitutivos de la pretensión penal corresponde exclusivamente a la acusación, sin que sea exigible a la defensa unaprobatio diabolica de los hechos negativos; 2.ª, sólo puede entenderse como prueba la practicada en el juicio oral bajo la inmediación del órgano judicial decisor y con observancia de los principios de contradicción y publicidad; 3.ª, de dicha regla general sólo pueden exceptuarse los supuestos de prueba preconstituida y anticipada, cuya reproducción en el juicio oral sea o se prevea imposible y siempre que se garantice el ejercicio del derecho de defensa o la posibilidad de contradicción, y 4.ª, la valoración conjunta de la prueba practicada es una potestad exclusiva del órgano judicial, que éste ejerce libremente con la sola obligación de razonar el resultado de dicha valoración.

A la luz de esta doctrina constitucional, no es admisible que el proceso penal pueda resultar condicionado por una presunción previa derivada del procedimiento administrativo de inspección y comprobación de la situación tributaria del contribuyente, pues ello significaría que la documentación de la Inspección tendría a efectos penales un valor de certeza de los hechos que en la misma se hacen constar, viniendo obligado el pretendido infractor a destruir aquella certeza mediante la prueba en contrario de su inocencia. Tal interpretación del art. 145.3 de la LGTsería inconstitucional, como así lo afirman con toda razón los Senadores recurrentes. Mas no es ésta la única exégesis posible del citado precepto, ya que el acta de la Inspección contiene la constatación de unos hechos de los cuales se infiere unanotitia criminis suficiente para la apertura de un proceso penal, dentro del cual y en la fase del juicio oral tendrá el valor probatorio como prueba documental que el Juez penal libremente aprecie, con respeto a todos los derechos reconocidos por el art. 24 de la Constitución y profusamente interpretados por la doctrina de este Tribunal, que tanto ha insistido en la exigencia, entre otros, del principio acusatorio, el principio de contradicción y los de publicidad, libre defensa del acusado y libre apreciación judicial de la prueba.

En consecuencia, interpretado así y con el alcance señalado en el presente fundamento jurídico, el art. 145.3 de la LGTno es inconstitucional.

A pesar de que o Tribunal Constitucional salva a constitucionalidade do precepto, dá unha pauta interpretativa da norma plenamente aplicable á lexislación vixente: estamos ante unha proba documental pero valorable como unha proba máis, carente de presunción de veracidade xa que estamos nun proceso penal. Pero o alcance da proba documental necesariamente ten que ser limitado: non se pode admitir que as manifestacións de terceiros realizadas no expediente administrativo accedan, pola vía da proba documental, ao proceso penal. En palabras do Tribunal Supremo na Sentenza 789/2012, do 11 de outubro, 'no podemos olvidar que la prueba de los delitos contra la hacienda pública no se sustrae a las reglas generales'.

Admitir o contrario sería o equivalente a outorgar forza probatoria ás declaracións que consten no atestado policial ou incluso ás declaracións realizadas en sede de instrución non introducidas ou non introducibles pola vía dos artigos 714 e 730 da Lei de axuizamento criminal; aínda máis, estariamos outorgando forza probatoria a dilixencias realizadas antes do proceso penal por quen despois actúa nel formulando acusación con fundamento en probas constituídas sen a debida contradición, o cal non é admisible. As únicas probas valorables son as practicadas no plenario coas excepcións previstas na Lei de axuizamento criminal.

Salvo as referidas excepcións relativas ás contradicións nas declaracións do plenario e de instrución ou á imposibilidade de práctica no plenario da proba realizada en instrución, no proceso penal non cabe introducir declaracións recollidas noutras instancias nin tampouco pode caber atendendo á natureza dos delitos investigados. Daquela, como proba documental soamente podemos considerar aquela que non teña natureza de proba testemuñal, o que exclúe todas as posibles manifestacións realizadas por terceiros ou representantes dos acusados ante a Administración tributaria. Se se pretendía introducir tales manifestacións debería proporse o testemuño destas persoas no xuízo.

Valoración das probas en atención aos feitos imputados

Partindo das probas que se acaban de enumerar debemos examinar cales son as conclusións fácticas que derivan do seu exame en relación cos feitos imputados.

En primeiro lugar, impútase aos acusados o feito de que non eran uns simples comisionistas ou intermediarios, senón que realizaban unha actividade de prestación de espectáculos musicais.

En todo caso, na relación existente está acreditado que interviñan catro suxeitos e o discutido é o seu papel: 1) os organizadores dos espectáculos, na súa maior parte comisións de festas, 2) os chamados axentes de zona, que eran as persoas que nos distintos territorios xestionaban a contratación das orquestras; 3) a sociedade acusada e 4) as orquestras ou artistas contratados.

Sobre este punto, a proba que debe ser examinada é a proba testemuñal e a proba documental; os peritos nada poden achegar (salvo que se pretenda que substitúan o papel propio do xuíz), xa que estamos ante unha valoración de elementos probatorios que non esixen especiais coñecementos técnicos ou científicos ( artigo 456 da Lei de axuizamento criminal).

Debemos partir de que non contamos co testemuño de ningún membro das orquestras ou artistas que participaban nas actuacións contratadas nin tampouco co testemuño de ningún dos organizadores dos espectáculos. Tal feito é salientable porque, se a cuestión debatida é precisamente a quen pagaban os organizadores ou con quen contrataban, o razoable sería que estes testemuñasen sobre estes feitos; e o mesmo é predicable respecto da fonte de ingresos dos músicos.

A única proba persoal practicada sobre a forma de contratación foi a declaración do representante de Representaciones Lito, S.L., os testemuños de Jose Pablo, traballador desta empresa, e dos dous axentes de zona Carlos Ramón e Urbano, e a pericial de Pedro Antonio.

Como se tira do resumo das probas realizado anteriormente, a súa versión da forma de contratación consistía, sumariamente, en que a empresa acusada actuaba como representante dos artistas e a cambio cobraba unha comisión; así o declarou o señor Jose Ignacio e o testemuñou o señor Jose Pablo. Este último sinalou que a súa actividade na empresa era a de realizar o 'papeleo' e conseguir actuacións. Do declarado polo señor Pedro Antonio tamén deriva que este sistema de contratación era o propio do sector: eran as comisións de festas as que contrataban os artistas.

A cuestión que é preciso dilucidar é se, ante tal afirmación realizada por estas persoas, existe algunha outra proba que a desvirtúe. Con tal fin debemos analizar a proba documental.

Seguindo as conclusións que a AEAT realiza no seu informe e que antes se indicaron, existirían distintos indicios derivados da documental que permitirían acadar a conclusión de que a actividade desenvolvida non era a de comisionista, senón de representación de nome propio. Procede o exame das distintas conclusións.

En primeiro lugar, alégase que existen facturas emitidas pola sociedade propias de quen vende servizos. En efecto, no expediente constan facturas onde o emisor é Representaciones Lito, S.L., así, no documento 1389, denominado 'Facturas emitidas 2011', constan facturas emitidas pola empresa por distintas actuacións, por enumerar algunha, nos folios 195, 197, 199, 203, 205, 209, 413, 415 etc. O mesmo acontece no documento 1390, denominado 'facturas emitidas 2012', no cal se repite o mesmo tipo de facturas, por exemplo nos folios 1, 109, 179, 181, 677, 679, 809, 995 etc. Como se infire da lectura das facturas, en múltiples ocasións as persoas que aparecen como contratantespagadoras son empresas (PSA Citroën, restaurantes, salas de festas) e un número importante de concellos, o cal debe ser posto en relación coa explicación dada polas testemuñas antes indicadas.

En efecto, tírase do testemuño do señor Jose Pablo que existía unha razón para emitir as facturas, así o solicitaban as administracións públicas ou os clientes. No caso das administracións públicas, tiñan que facer as facturas porque así o demandaba a normativa contable das entidades locais e, ademais, elas non podían contratar as orquestras xa que iso supuña que deberían contratar os músicos, o que non era posible. Esta última alegación é coherente co que deriva da normativa. Dunha banda, o Real decreto 1435/1985 (BOE do 14 de agosto de 1985), que regula a relación laboral dos artistas en espectáculos públicos, no artigo 1.2 establece que a relación laboral é entre o organizador do espectáculo ou empresario e os artistas, o que supón que o organizador do espectáculo debe cumprir todas as obrigas da lexislación laboral, entre elas as de contratación. Doutra banda, debemos salientar a dificultade da contratación de persoas propia do sector público, que esixe unha serie de cautelas e requisitos que dificultan a contratación de persoas para unha actividade tan singular como a dos autos. Daquela, a explicación dada polo señor Jose Pablo no plenario é totalmente razoable: que se expedía unha factura, por todos os conceptos, a cargo da entidade local pero que, na realidade, se operaba como nas demais contratacións, é dicir, o axente de zona cobraba a súa comisión e tamén cobraba a súa comisión a sociedade. A normativa administrativa era a que obrigaba a operar deste xeito, tal afirmación é razoable.

Doutra banda, no exame da proba documental relativa aos chamados axentes de zona (documentos 1544 a 1657) atopamos unha serie de documentos idénticos. Así, constan uns documentos denominados 'fichas' cunha numeración que dá conta de quen é o representante, da orquestra, do lugar da actuación, do prezo e do presidente (enténdese que da comisión de festas) e un contrato asinado entre o presidente e o artista ou representante, que se tira da propia documentación que é o axente de zona; por citar algúns, no documento 1580, no folio 31, consta o documento de contratación dunha orquestra para actuar no concello de Oza dos Ríos os días 3 e 4 de xullo de 2011 asinado por un particular e identifícase como axente a outra persoa que debía asinar; no documento 1585, de contratación de Producciones Artísticas Galicia, existen contratos similares nos folios 55, 89, 105 etc.; no documento 1611, de Luis Francisco, nos folios 3, 14, 49, 99 etc.; no documento 1629, de Espectáculos Pico, nos folios 5, 19, 167, 173, 283, 289, etc.; no documento 313, nos folios 19 e 23. A mecánica repítese en todos os documentos: unha ficha de contratación e un documento onde se plasma o contrato que non está asinado pola empresa acusada, senón pola persoa que realiza a función de intermediario, o axente de zona.

O que deriva desta documental non foi desvirtuado por outras probas: a contratación das orquestras levábase a cabo entre os organizadores, maioritariamente comisións de festas, e os representantes; a intervención de Representaciones Lito, S.L., é nula. Os contratos indicados evidencian, ademais, que o obrigado ao cumprimento, quen responde, é o axente de zona; el é quen se compromete ante o organizador do evento a que se realice a actuación musical e, doutra banda, responde ante as orquestras do cobro da contraprestación; en ningures consta que exista unha relación entre as orquestras ou Representaciones Lito, S.L., e os organizadores. Quen responde do bo fin do evento é o axente de zona.

Preténdese fundar a existencia dunha relación de subordinación entre os axentes de zona e a entidade Representaciones Lito, S.L., no feito de que existían 'instrucións' desta aos segundos. Contamos con copia das referidas instrucións no documento 1543. Da súa lectura, efectivamente, inferimos que hai unhas instrucións que regulan o momento de cobro sinalando como momento preferente o día da actuación, que, se non é así, os cartos deberán entregarse na oficina antes do día 30, e instrucións de como se debe proceder en caso de anulación, a obriga de remitir os contratos e os requisitos de comunicación, como actuar en caso de suspensión e tamén os datos para realizar a alta na Seguridade Social. O feito de que se dean unhas directrices non supón que exista unha relación de subordinación. Ademais, do propio documento despréndese un dato que contradí a tese acusatoria, xa que indica que as orquestras deben cobrar o día da actuación, ben da comisión (de festas, enténdese) ou do representante. Daquela, a regra contradí a hipótese de que os músicos cobraban de Representaciones Lito, S.L. Cobraban, ou debían cobrar, no momento da actuación, ben directamente do organizador ou ben a través do representante.

En consecuencia, a proba documental e pericial non acredita que esteamos ante unha relación en que a entidade acusada 'venda' un produto.

O outro punto debatido atinxe á contía da cantidade que se reputa defraudada.

Segundo o escrito de conclusións mudado en definitivo, impútase á entidade acusada que no ano 2011 tivo uns ingresos de 26 090 785 euros e no ano 2012 de 23 973 409 euros. Non podemos compartir tal aserto atendendo ás conclusións que se expuxeron anteriormente: non está acreditado que a compañía dos autos 'vendese' o produto finalizado, senón que o que se tira da proba é que actuaba como un representante por conta allea cuxos ingresos procedían da porcentaxe da comisión que, polas tarefas de representación, lles cobraba ás empresas. Procede determinar, se é posible, cal foi a contía destes ingresos, sobre todo tendo en conta a cualificación alternativa introducida polo Ministerio Fiscal, que solicita a condena polo IVE referido, precisamente, a estes ingresos. Daquela, é necesario examinar a proba para precisar se está acreditada a afirmación do Ministerio Fiscal na súa cualificación alternativa: que os ingresos no ano 2011 foron de 1 304 839,25 euros, o que daría lugar, deducidos os gastos e a cota xa declarada, a unha cota defraudada de 175 570,165 euros, e que no ano 2012 os ingresos foron de 1 198 670,45 euros, polo que, descontados os gastos que o Ministerio Fiscal considera acreditados, daría lugar a unha cota tributaria defraudada de 150 804,091 euros.

Para tal efecto cómpre determinar cales foron os ingresos percibidos polas orquestras nos anos indicados.

No expediente da AEAT constan dúas follas Excel (documentos 337 e 338) onde figura a listaxe xeral das orquestras e o importe percibido por cada actuación, do cal deriva un total de 26 097 995,1 euros no ano 2011 e 23 973 410 euros no ano 2012. Esta documentación está incluída nunha carpeta denominada 'Documentación extracontable' e recolle a totalidade dos ingresos percibidos polas actuacións. Daquela, debemos considerar que esta é a cantidade total percibida polas orquestras representadas por Representaciones Lito, S.L. Ademais, nos documentos 339 a 343 constan unhas relacións de actuacións onde se reflicten as porcentaxes que, das orquestras, percibían os representantes, sempre o 10%, e a que percibía a entidade acusada, que variaba entre o 5% e o 10%. Daquela, como mínimo, tal e como afirma o Ministerio Fiscal, a comisión percibida pola compañía Representaciones Lito, S.L., era do 5% dos ingresos. Para o cálculo dos ingresos percibidos e polos que se debía tributar polo IVE debemos partir deste importe total, o que suporía que os ingresos eran o 5% das cantidades referidas e dá lugar a 1 304 839,755 euros de ingresos polas comisións percibidas no ano 2011 e 1 198 670,45 euros de ingresos no ano 2012. Aplicando o tipo de gravame do 18% temos como resultado unha cota de 234 871,065 euros para o ano 211 e de 215 760,681 euros para o ano 2012.

Conforme ao criterio do Ministerio Fiscal debe aplicarse unha redución polas cantidades xa pagadas regularmente, de 31 365,44 euros e de 42 033,95 euros, e, ademais, por aplicación do que se indica no seu escrito, debe deducirse o IVE soportado, que cuantifica en 27 935,46 euros e 22 922,64 euros. A determinación deste IVE soportado deriva de que é o que ten soporte documental no expediente e a el nos remitimos, en concreto, ao informe da AEAT dos folios 51 e 52 dos autos.

En definitiva, o anterior deriva nun IVE non declarado de 175 570,165 euros para o ano 2011 e de 150 804,091 para o ano 2012. Daquela, debemos concluír que está acreditado que non se declarou este IVE conforme ao indicado e así se reflicte nos feitos probados.

Tipicidade

O artigo 305.1 do Código penal di:

O que, por acción ou omisión, defraude a Facenda pública estatal, autonómica, foral ou local, eludindo o pagamento de tributos, cantidades retidas ou que se deberían ter retido ou ingresos á conta, obtendo indebidamente devolucións ou desfrutando beneficios fiscais da mesma forma, sempre que a contía da cota defraudada, o importe non ingresado das retencións ou ingresos á conta ou das devolucións ou beneficios fiscais indebidamente obtidos ou desfrutados exceda os cento vinte mil euros, será castigado coa pena de prisión dun a cinco anos e multa do tanto ao séxtuplo da citada contía, salvo que tiver regularizado a súa situación tributaria nos termos do punto 4 do presente artigo.

Conforme ao que deriva desta norma, cométese o delito cando se defrauda unha cantidade superior aos 120 000 euros por ano fiscal, o que acontece neste caso respecto dos anos 2011 e 2012.

En efecto, como se razoou anteriormente, nos anos 2011 e 2012 a entidade Representaciones Lito, S.L., deixou de ingresar no Tesouro público as sumas de 175 570,165 euros para o ano 2011 e de 150 804,091 para o ano 2012, xa que como prestadora de servizos estaba obrigada a tributar polo IVE ( artigos 1.a, 4 e 11 da Lei 37/1992, do imposto do valor engadido) e a base impoñible, como deriva do artigo 78 da Lei do IVE é, precisamente, o importe total da contraprestación, que, como se razoou anteriormente, foi de 1 304 839,755 euros de ingresos polas comisións percibidas no ano 2011 e de 1 198 670,45 euros de ingresos no ano 2012. Disto deriva, unha vez aplicados os descontos relativos ao IVE soportado e ás cantidades xa pagadas por este imposto, que a cota defraudada indicada supera o mínimo esixido no tipo penal. Estamos ante unha conduta dolosa, xa que a empresa, necesariamente, tiña que coñecer os seus ingresos e gastos e a necesidade de pagar o IVE devindicado e, ademais, non podemos esquecer o dato relevante de que a sociedade tiña unha contabilidade oculta que agochaba a verdadeira situación patrimonial, o cal evidencia a clara vontade de ocultar os ingresos e gastos e, xa que logo, amparar a fraude tributaria.

De tal feito responden a compañía acusada, xa que ela era a obrigada tributaria, e tamén o acusado Alfonso, na súa condición de presidente do consello de administración da sociedade, conforme aos artigos 31 e 31 bis do Código penal, a súa participación nos feitos non foi cuestionada polas partes e o señor Alfonso era a persoa que tiña o control da sociedade: dunha banda tiña a meirande parte das participacións sociais (así tírase da copia da escritura de constitución da sociedade, documento 12 do Expediente AEAT) xa posuía 1632 participacións dun total de 3200, ademais era administrador da sociedade e tírase das probas que era a persoa que controlaba a sociedade.

Dilacións indebidas

Conforme ao solicitado pola defensa, entendemos que debe apreciarse a concorrencia da atenuante de dilacións indebidas do artigo 21.6ª do Código penal. Abonda con sinalar que as actuacións foron recibidas neste órgano de axuizamento en outubro de 2016, e que é neste momento, máis de 4 anos e 6 meses despois, cando se dita sentenza, sen que a demora sexa imputable aos acusados. Dunha banda, a nulidade da sentenza ditada nun primeiro lugar non é, desde logo, imputable aos acusados e tampouco as demoras motivadas polas dilixencias necesarias para determinar a capacidade procesual do acusado. Existían dúbidas razoables sobre tal punto que esixían a necesidade de practicar proba para eliminalas, polo que esta demora tampouco é imputable ás defensas.

Porén, a atenuante debe apreciarse como simple atendendo á propia complexidade do asunto.

Penalidade

No que atinxe ás penas, debemos distinguir dúas cousas: no caso da persoa xurídica será de aplicación o disposto no artigo 310 bis do Código penal e respecto da persoa física, o previsto no artigo 305 do mesmo texto legal.

O artigo 310 bis, desde a reforma da Lei orgánica 7/2012 di:

Cando, de acordo co establecido no artigo 31 bis, unha persoa xurídica sexa responsable dos delitos recollidos neste título, imporánselle as seguintes penas:

a) Multa do tanto ao dobre da cantidade defraudada ou indebidamente obtida, se o delito cometido pola persoa física ten prevista unha pena de prisión de máis de dous anos.

b) Multa do dobre ao cuádruplo da cantidade defraudada ou indebidamente obtida, se o delito cometido pola persoa física ten prevista unha pena de prisión de máis de cinco anos.

c) Multa de seis meses a un ano, nos supostos recollidos no artigo 310.

Ademais das sinaladas, imporáselle á persoa xurídica responsable a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios ou incentivos fiscais ou da Seguridade Social durante o período de tres a seis anos. Poderase impor a prohibición para contratar coas administracións públicas.

Atendidas as regras establecidas no artigo 66 bis, os xuíces e tribunais poderán, así mesmo, impor as penas recollidas nas alíneas b), c), d), e) e g) do punto 7 do artigo 33.

A determinación da pena debe partir da apreciación da atenuante antes indicada, o que nos sitúa nun marco da metade inferior da pena prevista no tipo, e, ademais, do feito de que a cota defraudade non supera de xeito notorio o ámbito da tipicidade. En consecuencia, deben imporse as seguintes penas: a Alfonso, polo delito atinente ao IVE do ano 2011, a pena de prisión de 1 ano e 3 meses, xunto coa accesoria do artigo 56.1.2º do Código penal, e unha multa proporcional de 180 000 euros e, polo delito relativo ao IVE do ano 2012, a pena de 1 ano, xunto coa accesoria do artigo 56.1.2º do Código penal, e unha multa proporcional de 160 000 euros.

En caso de impago da multa proporcional, corresponderá a esixencia dunha responsabilidade persoal dun día de privación de liberdade por cada 3000 euros non pagados.

Verbo da sociedade Representaciones Lito, S.L., procede impor as mesmas multas que á persoa física.

Igualmente procede impor a perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios ou incentivos fiscais ou da Seguridade Social durante o período de tres anos, por cada delito.

Responsabilidade civil

Ademais do anterior, de conformidade co artigo 305.7 do Código penal, procede a condena dos acusados a pagar á AEAT o importe da débeda tributaria xa indicado, cantidade que se incrementará cos xuros previstos na Lei xeral tributaria.

Custas

De conformidade cos artigos 123 do Código penal e 240 da Lei de axuizamento criminal procede a condena dos acusados a pagar un terzo das custas do procedemento.

Fallo

Que condenamosa Alfonso, como autor dun delito de defraudación tributaria do artigo 305.1 (IVE do ano 2011) en relación co artigo 31, concorrendo a atenuante de dilacións indebidas do artigo 21.6ª, todos eles do Código penal, coas seguintes penas:

1. Prisión de 1 ano e 3 meses e accesoria de inhabilitación especial para o exercicio do dereito de sufraxio pasivo polo mesmo tempo.

1. Multa proporcional de 180 000 euros, que en caso de impago se corresponderá cun día de responsabilidade persoal por cada 3000 euros ou fracción non pagados.

2. Perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios ou incentivos fiscais ou da Seguridade Social durante o período de tres anos.

Que condenamosa Alfonso, como autor dun delito de defraudación tributaria do artigo 305.1 (IVE do ano 2012) en relación co artigo 31, concorrendo a atenuante de dilacións indebidas do artigo 21.6ª, todos eles do Código penal coas seguintes penas:

1. Prisión de 1 ano e accesoria de inhabilitación especial para o exercicio do dereito de sufraxio pasivo polo mesmo tempo.

2. Multa proporcional de 160 000 euros, que en caso de impago se corresponderá cun día de responsabilidade persoal por cada 3000 euros ou fracción non pagados.

3. Perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios ou incentivos fiscais ou da Seguridade Social durante o período de tres anos.

Que condenamosa Representaciones Lito, S.L., como autora dun delito de defraudación tributaria do artigo 305.1 (IVE do ano 2011) en relación co artigo 31, concorrendo a atenuante de dilacións indebidas do artigo 21.6ª, todos eles do Código penal, coas seguintes penas:

1. Multa proporcional de 180 000 euros.

2. Perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios ou incentivos fiscais ou da Seguridade Social durante o período de tres anos.

Que condenamosa Representaciones Lito, S.L., como autora dun delito de defraudación tributaria do artigo 305.1 (IVE do ano 2012) en relación co artigo 31, concorrendo a atenuante de dilacións indebidas do artigo 21.6ª, todos eles do Código penal, coas seguintes penas:

1. Multa proporcional de 160 000 euros.

2. Perda da posibilidade de obter subvencións ou axudas públicas e do dereito a gozar dos beneficios ou incentivos fiscais ou da Seguridade Social durante o período de tres anos.

Condenamosa Alfonso e a Representaciones Lito, S.L., a indemnizar a AEAT coas sumas de 175 570,165 euros polo IVE impagado do ano 2011 e de 150 804,091 polo IVE do ano 2012; estas cantidades incrementaranse co xuro previsto no artigo 26 da Lei xeral tributaria.

Absolvemos os acusados dos demais feitos imputados.

Declaramos de oficio dous terzos das custas e impomos o restante terzo aos acusados.

Notifíquese esta sentenza ás partes indicándolles que é susceptible de recurso de casaciónpara ante o Tribunal Supremo, recurso que deberá ser anunciado ante esta sala no prazo de cinco díasdesde a súa notificación.

Así, por esta sentenza, o mandamos e asinamos.